De beste films van 2009

Films die blijven spoken

Das weisse Band

De redactie van de Filmkrant maakte een keuze uit de jaaroogst van 2009. Het betere en het beste.

De vijf redacteuren van de Filmkrant kozen elk hun eigen favorieten, elk volgens hun eigen criteria, en beschreven die elk op hun eigen wijze. Van ballonnetje tot kindvampier.

Ballonnetje
Geen rangorde maar wanorde. Dus om te beginnen een rijtje van acht films die beklijfden en waarom, op volgorde van uitbreng.

Gomorra Matteo Garrone
Voor The Wire-achtige blik op het vervuilde straatniveau van de Italiaanse onderwereld.
Gran Torino Clint Eastwood
Voor een waardig afscheid van Eastwoods personage zonder hoed in misschien wel zijn laatste acteerrol.
Moon Duncan Jones
Voor de terugkeer van jarenzeventig-scifi met ideeën, en een pratende boordcomputer.
Das weisse Band Michael Haneke
Voor het glinstertje hoop dat door Haneke’s misantropie lijkt heen te breken, ondanks het constante gevoel van naderend onheil.
The Informant! Steven Soderbergh
Voor de bestudeerde botsing tussen stijl en inhoud (maar misschien is zijn The Girlfriend Experience, voorlopig alleen op import-dvd, eigenlijk geslaagder, want koeler, afstandelijker, betrokkener).
The Limits of Control Jim Jarmusch
Voor het oeverloze gewauwel en gewandel.
Nothing Personal Urszula Antoniak
Voor dat rooie haar in dat groene landschap en een beetje internationale aandacht voor de Nederlandse film (chauvinist!).
Fish Tank Andrea Arnold
Voor dat ballonnetje aan het eind.

Maar net als vorig jaar zag ik mijn beste (of fijnste, of zo’n ander toch-nog-classificerend etiket) films buiten het reguliere distributiecircuit om. Misschien is dat natuurlijk gewoon omdát ik ze daar buitenom zag; omdat ze daardoor kunnen aanvoelen als persoonlijke ontdekkinkjes. Filmjournalisten-ijdelheid. Maar toch: mag ik dit jaar de wens uitspreken dat twee debuutfilms die ik zag op festivals in Mannheim en Vlissingen alsnog een (bredere) Nederlandse bedding vinden? Te weten: het Chileense, caleidoscopische, droogkomische beeld-van-een-samenleving-in-transitie Ilusiones ópticas (Christián Jiménez); en de Amerikaanse, lieflijke, goudeerlijke mumblecore-coming-of-age-romance The Exploding Girl (Bradley Rust Gray).

Joost Broeren


La teta asustada

Schokoeuvre

1 Das weisse Band Michael Haneke
Michael Haneke haalt met zijn beste film uit zijn schokoeuvre met de precisie van een horlogemaker het mechaniek van een autoritaire samenleving uit elkaar. Aanbevolen voor iedereen die terugverlangt naar de paternalistische jaren vijftig.
2 Il divo Paolo Sorrentino
Een Italiaanse geschiedenisles die doet denken aan Shakespeare en opera. Politicus Andreotti als een macabere spin in het corrupte Italiaanse naoorlogse politieke web. IJzingwekkend.
3 Up Pete Docter
Het begint gewoon te worden, maar ook Pixars tiende film is niet alleen een briljante, maar ook diepmenselijke animatiefilm.
4 Gomorra Matteo Garrone
Vergeet The Godfather: Gomorra schiet alle glamour rond de maffia aan flarden. Bloedstollend portret van het veelkoppige maffiamonster.
5 Three Monkeys Nuri Bilge Ceylan
Ceylan kent zijn klassiekers: verraad, vervreemding, schuld en boete op het niveau van Visconti en Antonioni. Grootse cinema.
6 La vie moderne Raymond Depardon
Nostalgie over het verdwijnende traditionele boerenleven? Depardon vergeet ook de keerzijde niet: het boerenbestaan was werken, werken en nog eens werken.
7 Night Train Diao Yi Nan
Er zijn veel films over de schaduwzijde van de vooruitgang in China, maar het kaalgeslagen Night Train maakt met zijn portret van een eenzame gevangenisbewaakster in een stinkende provinciestad de ontworteling en vervreemding bijna tastbaar.
8 Still Walking Hirokazu Kore-eda
Een familiedrama kan ook spannend zijn zonder dat het servies aan diggelen gaat. Subtiele registratie van de spanningen in een gezin dat lijdt onder nooit geheeld verdriet over de dood van een kind.
9 The Milk of Sorrow Claudia Llosa
Peruviaanse Gouden Beer-winnaar in Berlijn is een ontroerend en schokkend portret van een door de gruwelverhalen van haar in het verleden verkrachte moeder zwaar getraumatiseerde volwassen dochter.
10 Les plages d’Agnès Agnès Varda
Verrukkelijk speelse biografische film van een veteraan van de Nouvelle Vague die met geënsceneerde scènes terugblikt op leven en werk.

Jos van der Burg


Encounters at the End of the World

Uithoeken

1 Das weisse Band Michael Haneke
IJzingwekkend secuur reconstrueert Haneke de bron van fanatisme, blind geloof en geweld in een dorp waar de kinderen hun rigide ouders klakkeloos imiteren. Hoogst relevante film.
2 Eldorado Bouli Lanners
Twee antihelden in een auto zijn genoeg voor deze pijnlijk-grappige film waarmee vervlogen-dromenexpert Bouli Lanners een nieuwe dimensie aan treurigheid geeft.
3 Les plages d’Agnès Agnès Varda
Documentaire voor de melancholici onder ons die Varda een hart onder de riem steekt met haar bijzondere blik op het alledaagse: de vluchtigheid en het belang ervan.
4 Puisque nous sommes nés Jean-Pierre Duret en Andrea Santana
Deze documentaire fictie weet dichterbij de kijker te komen dan welke film over kinderleed in een ver land dan ook. Geen larmoyante aanklacht, maar een kalme slice of life.
5 The Sound of Insects – Record of a Mummy Peter Liechti
Met de meest minimale middelen wordt een maximaal effect bereikt: de man die zichzelf in de bossen uithongert wordt nooit getoond. Zijn afzondering dringt op die manier nog beter door.
6 Encounters at the End of the World Werner Herzog
Herzog trof tussen het ijs van Antarctica behoorlijk vreemde snuiters aan. Wat drijft deze wetenschappers naar deze uithoek? Gelukkig is er Herzog die er zijn nieuwsgierige neus in steekt.
7 Liverpool Lisandro Alonso
Misschien is Alonso’s stijl inmiddels bekend, maar ook met deze tocht door Vuurland geeft hij ons weer genoeg ruimte om zelf te kijken.
8 Moon Duncan Jones
Uit briljant gegeven – man alleen op maan komt zijn dubbelganger tegen – haalt Duncan Jones misschien niet altijd helemaal wat erin zit, maar hij is toch een geweldige aanwinst voor het sciencefictiongenre.
9 Parque vía Enrique Rivero
Het belang van goed camerawerk wordt weer eens onderstreept in deze Mexicaanse film over de houvast van routine en verborgen machtsverhoudingen.
10 Burma VJ Anders Østergaard
Met gevaar voor eigen leven verslaan Birmese undercoverjournalisten de onmenselijke toestanden in eigen land en weten ons zo gelukkig ternauwernood te bereiken.

Mariska Graveland


Kan door huid heen

Verbeeldingskracht

Er is sinds jaar en dag maar één criterium om in de jaarlijst terecht te komen: welke films zou ik hier en nu terug willen zien en in welke volgorde?

1 Les plages d’Agnès Agnès Varda
Het stoute meisje van de Nouvelle Vague heeft ook vijftig jaar na dato nog een springlevende verbeeldingskracht. Autobiografie en fantasie ineen. Agnès in de wallevis.
2 Gran Torino/Goodbye Solo Clint Eastwood/Ramin Bahrani
Tweeluik over de oude en de nieuwe melting pot. Reflecties over multicultureel Amerika, jeugd en ouderdom, tradities en generaties vanuit de zijlijn van Hollywood en de New Yorkse independent scene. Zoek de verschillen. En de overeenkomsten.
3 Kan door huid heen Esther Rots
Standvastig. Claustrofobisch.
4 The Limits of Control Jim Jarmusch
Kan er niks aan doen, zie ook wel wat er allemaal raar en haperend is aan de film, maar deze ode aan de (film)kunst laat me nog niet los.
5 Wendy and Lucy Kelly Reichardt
Om het geluid van de trein in de verte. Niets romantisch aan.
6 Das weisse Band Michael Haneke
The village of the damned’.
7 35 rhums Claire Denis
Een vader en een dochter. Afscheid nemen. Gaat daar deze film over? Of over de rijstkoker die in de kast staat? En de vanzelfsprekendheid van het alledaagse die meer zegt dan welk verhaaltje ook kan? Denis kijkt. Met liefde. Naar mensen.
8 Slumdog Millionaire Danny Boyle
Als het dan toch feelgood moet zijn, dan maar zo: ingenieus verteld verhaal over het verschil tussen geluk en fortuin.
9 24 City Jia Zhang-ke
Vliegtuigfabriek wordt mensenfabriek. Afbraak en opbouw in modern China. Ondanks het geweld van wereldgeschiedenis en globalisering en het gedreun van staal en beton, houdt Jia in deze mix van docu en fictie zijn intieme stijl.
10 Bright Star Jane Campion
Zwijmelen: I cried all the way to the credits. Verliefd worden op iemand die zijn hand tegen de muur legt. Als het dan de dichter John Keats is die mooi over de liefde kan schrijven, in beeld gebracht door Jane Campion die de toppen van de bomen laat zuchten onder zijn hartesmart, dan helpt dat. Natuurlijk.

Dana Linssen


Let the Right One In

Aanrakingen

Veel niet gezien. Lars von Triers Antichrist wel maar die is twee maanden na vertoning in mijn geheugen weggezakt. De tien beste zijn natuurlijk de beste om steeds weer andere redenen. De sobere middelen die grootse verhalen vertellen in Wendy and Lucy, Goodbye Solo en Parque vía. 35 rhums hoort daar ook bij maar die viel nog meer op door de manier waarop Claire Denis’ camera de kleine dingen observeerde. Het barokke en subliem satirische en operateske Il divo zag juist de grote dingen, net als zijn Indonesische companion piece Blind Pig Who Wants to Fly. Lijkt gezocht dat verband, maar het zijn allebei lyrische beschouwingen van een nationale psyche en zijn absurde preoccupaties, door twee filmmakers met veel lef in onverwachte vormen verteld. Net als Les plages d’Agnès, waarin Agnès Varda haar leven beziet vanaf de stranden waar ze in de loop van de tijd arriveerde. Grenzen tussen werelden. Wanneer ergens geen strand te vinden was, dan maakte ze er een. Mooi, haar lichte toon en melancholie. Ook Esther Rots’ Kan door huid heen bleef spoken. Net als de One Night Stand Lynn van Margot Schaap die alleen tijdens het Nederlands Film Festival te zien was. Films die als aanrakingen zijn. Ook Schaap en Rots lieten lef zien. Laat ze nog veel meer films maken. Is Synecdoche, New York dan geen aanraking, want cerebraal? Of juist wel, want herkenbaar voor iedereen die ooit een letter op papier zette? Een ode aan de verbeelding hoe dan ook, zoals Charlie Kaufman die brengt in al zijn scenario’s. Onze hersenen zijn behalve zwarte gaten de enige plek in het universum waarvan de ruimte binnen de afmetingen buiten overstijgt. Alle films nemen ons mee naar die plek, maar Kaufman laat ons iets van die afmetingen zelf zien. Een plek waar we zelf verhalen maken of andere binnenlaten. Ik zou zeggen, met nummer tien: Let the Right One In.

Ronald Rovers