Diaspora Diaries

Hoe is het om te leven buiten het land waarin je opgroeide, of waar je ouders vandaan kwamen? De vraag wordt zelden gesteld in wat neutraal het migratiedebat heet, maar wat voor velen een uitlaatklep is voor xenofobie. Lab111 stelt de vraag wel. Het ruim twintig films tellende programma Diaspora Diaries geeft een variëteit aan antwoorden.

Een Duitse vrouw in München die een liefdesrelatie krijgt met iemand die in de jaren zestig en zeventig gastarbeider werd genoemd. Rainer Werner Fassbinder liet in Ali: Fear Eats the Soul (1974) de commotie zien die dat veroorzaakte.

Het is niet de enige film in het programma Diaspora Diaries – Stories About Movement, Memory & Belonging waaruit blijkt dat vreemdelingen, of mensen die als vreemdeling worden gezien, zelden welkom zijn. Het speelt ook in Mississippi Masala (Mira Nair, 1991), waarin de families van een zwarte Amerikaan en een Indiase vrouw er alles aan doen om hun relatie te torpederen.

Maar er spelen meer thema’s in migrantenfilms, met racisme als het monster dat bijna altijd de kop opsteekt. Het is het geval in de klassieker Black Girl (Ousmane Sembène, 1966), Babylon (Franco Rosso, 1980), Minari (Lee Isaac Chung, 2020), The Brutalist (Brady Corbet, 2024), Saint Omer (Alice Diop, 2022) en Dahomey (Mati Diop, 2024). In Stepen Frears klassieker My Beautiful Laundrette (1985) verwoest de desastreuze combinatie van racisme en homohaat levens.

Dat het leven in een nieuw land niet alleen voor migrantenouders ingewikkeld is, maar ook voor hun kinderen, die zich bekneld kunnen voelen tussen twee culturen, is ook een veel voorkomend onderwerp in migrantenfilms. In Diaspora Diaries worstelen personages met hun afkomst in Gegen die Wand (Fatih Akin, 2004), Wan pipel (Pim de la Parra, 1976), The Farewell (Lulu Wang, 2010), Girlhood (Céline Sciamma, 2014), Past Lives (Celine Song, 2023), Incendies (Denis Villeneuve, 2010), The Joy Luck Club (Wayne Wang, 1993) en Persepolis (Marjane Satrapi & Vincent Paronnaud, 2007).

Dat ook een gekozen migrantenbestaan niet eenvoudig kan zijn, is te zien in Chantal Akermans (brieven)documentaire News from Home (1976). De film roept met fragmenten uit de briefwisseling van de maker, die een tijd in New York woont, met haar moeder in Brussel sterke gevoelens van eenzaamheid en heimwee op. Van heimwee en vervreemding is ook Wong Kar-wai’s Happy Together (1997) doortrokken. In de film loopt de relatie van twee uit Hongkong afkomstige geliefden in Buenos Aires op de klippen.

Dat veel migranten een gevaarlijke vluchtreis achter de rug hebben voor ze op een al dan niet toevallige bestemming belanden is te zien in El norte (Gregory Nava, 1983), Flee (Jonas Poher Rasmussen, 2021) en Io capitano (Matteo Garrone, 2023). Tot slot: over overlevingskracht en verzet van migranten gaat het in de documentaire A World Not Ours (Mahdi Fleifel, 2012), een portret van een vluchtelingenkamp in Libanon.

Wie alle films heeft gezien weet één ding zeker: dé migrant bestaat niet.

Diaspora Diaries – Stories About Movement, Memory & Belonging | 25 januari t/m 22 maart 2026 | Lab111, Amsterdam