Dome Karukoski over Tolkien

'Het gaat mij om de emotionele waarheid'

Dome Karukoski op de set van Tolkien

Tolkien is de eerste Holywood-film van de Finse regisseur Dome Karukoski. Dat veel critici niet mild zijn voor de biopic, kan de maker niet schelen.”Een film moet werken voor een bioscooppubliek dat 10 à 15 euro voor een kaartje betaalt.”

Waarom wil je een film maken over J.R.R. Tolkien (1892-1973), die niet bepaald bekend staat als een man met een leven waarin het drama voor het opscheppen ligt? De schrijver van In de ban van de ring en De Hobbit leidde als professor in Oxford een bedaagd leven. Op veel foto’s is hij te zien als een rustige pijproker, die eruditie en een kalm gemoed uitstraalt.

Dome Karukoski (1976) zegt aan de telefoon het een begrijpelijke vraag te vinden. “Het is makkelijker om een film over een drugsverslaafde popster te maken, waarin de conflicten voor het oprapen liggen. Maar ik heb een persoonlijke verbondenheid met het verhaal over Tolkiens jeugd. Als je je daarin verdiept, zie je een prachtig verhaal. Een film over de pijprokende professor Tolkien discussiërend met zijn collegaschrijver C.S. Lewis over elven en het christendom zou niet werken, maar een film over zijn jeugd wel.”

Karukoski somt de dramatische elementen uit Tolkiens jeugd even snel op. “Hij wordt weeskind op zijn twaalfde, heeft op de middelbare school een prachtige vriendschap met jongens die elkaar inspireren, kunst willen maken en de wereld willen veranderen, waarna dat alles plotseling wordt doorkruist door de Eerste Wereldoorlog. En dan is er nog zijn liefdesrelatie, die precies zo is gegaan als de film laat zien: eerst vriendschap, dan verliefdheid en een verboden liefde en vervolgens uitmondend in een eeuwige liefdesrelatie.”

Buitengesloten
Karukoski wil er maar mee zeggen dat het drama in Tolkiens leven gezocht moet worden in zijn jeugd. Daarin is veel te vinden waarin de regisseur zich herkent. Zoals Tolkiens opgroeien zonder vader, die overleed toen Tolkien drie jaar was. Ook Karukoski groeide, als kind van een Finse journalist en de Amerikaanse acteur en dichter George Dickerson, op zonder vader. “Ik werd opgevoed door mijn moeder in Finland, want mijn vader woonde in New York. Ik ontmoette hem voor het eerst op mijn veertiende . Ik herken de emotie die Tolkien voelde over het niet kennen van zijn vader. Dat kan leiden tot een leegte in je hart die zich op een bepaalde manier niet meer herstelt. Zonder vader krijg je een sterke band met je moeder. Ook dat herken ik in Tolkien.”

Dat Tolkien na het overlijden van zijn moeder op zijn twaalfde een weeskind werd, kent Karukoski gelukkig niet uit eigen ervaring, maar hij ziet in Tolkiens jeugd net z’n outsider als hij zelf was in zijn jonge jaren. “Ik was geen normale Finse jongen, omdat opgroeien zonder vader in de jaren tachtig in Finland uitzonderlijk was. Ik werd gepest op school, niet fysiek maar psychologisch. Ik werd buitengesloten. Bijvoorbeeld doordat ik als enige jongen niet uitgenodigd werd op de verjaardag van het mooiste meisje van de klas. Daardoor ging ik twijfelen aan mezelf, denken dat ik iets mankeerde.”

Dat hij op zijn twaalfde de bijnaam Dome kreeg, voelde gek genoeg als een keerpunt in Karukoski’s leven. “Mijn echte naam is Thomas August George, maar die bijnaam voelde als een eerste teken van acceptatie na het pesten. Daarom heb ik die bijnaam gehouden; hij werd deel van mijn identiteit.”

Trots
Terug naar Tolkien, Karukoski’s achtste film, maar zijn eerste Amerikaanse. Waarom hij weg wilde uit Finland? “Nee, niet uit wraak op het pesten in mijn jeugd. Toen ik na mijn eerste twee Finse films bekend werd in Finland hebben de vroegere pesters mij op Facebook hun excuses aangeboden. Ook meisjes uit mijn klas verontschuldigden zich voor hun eerdere wegkijken. Het heeft me goed gedaan, me genezen op een bepaald niveau. Ik zoek geen wraak, maar vreugde. Ik maak films die mij van het leven laten genieten.”

Geld speelt ook geen rol in zijn beslissing om een Holywood-film te maken, bezweert Karukoski. “Als ik veel geld had willen verdienen, had ik als twintiger het aanbod moeten aannemen om in de reclame te gaan werken. Als dramaregisseur verdien je niet veel. Speelfilms zijn niet erg winstgevend en hebben het moeilijk in de distributie. Het gaat mij echt om de verhalen. Als ik volgende week sterf in een auto-ongeluk wil ik goede herinneringen aan mijn films kunnen meenemen. Ik neem trots Tolkien met me mee als ik een geest ben.”

Emotionele waarheid
Dat veel critici anders over de film denken en op historische onjuistheden wijzen, ziet Karukoski als onvermijdelijke zeurpieterij. “Veel kritiek komt van literatuurcritici, die naar de historische feiten kijken en niet naar de emotionele waarheid. Ik krijg bijvoorbeeld als kritiek dat Tolkien in de film ná de oorlog trouwt, terwijl hij in werkelijkheid vóór de oorlog trouwde. En dat Tolkien en zijn vriendin Edith geen suikerklontjes gooiden naar bezoekers in een café. Kom op zeg! Ik wist dat ik op dit soort zaken kritiek zou krijgen, omdat literatuurcritici uit een andere wereld komen dan filmmakers. Ik werk in een wereld waarin je in twee uur mensen wil laten lachen en huilen. Een film moet werken voor een bioscooppubliek dat 10 à 15 euro voor een kaartje betaalt. Die mensen moet je een ervaring geven. Dat doe je niet door een leven als een Wikipedia-pagina te verfilmen. Het gaat mij niet om de historische, maar om de emotionele waarheid. Ik denk dat de film voelbaar maakt wat Tolkien op emotioneel niveau ervoer.”

Als bewijs dat de film bij bioscoopbezoekers anders dan bij veel critici een snaar raakt, verwijst Karukoski naar Rotten Tomatoes,een website die de waardering van critici en ‘gewone’ filmkijkers voor films meet. “Tegenover de helft van de filmcritici dat Tolkien niet goed vindt, staat 82% van gewone bioscoopbezoekers dat de film wel goed vindt. Voor mij het bewijs dat hij bij de gewone filmkijker werkt.”