Abel Ferrara over Tommaso

In het semi-autobiografische Tommaso van Abel Ferrara, eindelijk te zien op Mubi, speelt Willem Dafoe een Amerikaanse regisseur in Rome. Al houdt eeuwige bad boy Ferrara stellig vol: “Zowel Willem als ik zijn niet Tommaso.”

“What’s up, man? Let’s do this shit, bro!” Abel Ferrara zit op een terras in Cannes. Het is 2019 en de Italiaans-Amerikaanse regisseur is op het festival met zijn film Tomasso, een hybride wraakthriller en semi-autobiografisch portret, waarin Willem Dafoe een Amerikaanse regisseur speelt die in Rome woont en aan zijn nieuwe filmproject Siberia sleutelt.

Ferrara’s Siberia draaide een jaar later op de Berlinale. Bovendien speelt Tommaso zich af in en rondom Ferrara’s eigen appartement in het centrum van Rome en vertolken zijn vrouw en dochter bijrollen. Tommaso voelt wispelturig en gespannen – alsof Ferrara zoekend is naar hoeveel hij van zichzelf in de film wil stoppen. De enfant terrible van de groezelige genrecinema van de jaren tachtig en negentig reflecteert in Tomasso meer dan ooit op zijn eigen leven, maar lijkt tegelijk afstand te willen houden.

Dafoe vangt die twijfel en kwetsbaarheid op fantastische wijze. Je voelt aan elk shot dat de acteur Ferrara’s trouwe kompaan in de kunsten en het leven is. Sinds Tommaso maakte Ferrara nog drie speelfilms en twee documentaires. Maar deze nu op MUBI beschikbare film is een niet te missen curiosum in het roemruchte oeuvre van de ongrijpbare Ferrara.

In elk opzicht oogt Tommaso als een autobiografisch werk over jouw leven als Amerikaanse regisseur in Rome. Was het tijd om de camera op jezelf te richten en misschien zelfs kritisch naar je eigen leven te kijken? “Je eigen leven onderzoeken – dat speelt zeker een rol. Maar om eerlijk te zijn weet ik het eigenlijk niet zeker. We hadden net een film gedraaid over Pasolini die in Rome woont. Als je Pasolini uit die film zou halen, blijft het dagelijks leven van een regisseur in Rome over. Voeg daar de documentaires aan toe die ik in mijn buurt rondom Piazza Vittorio schoot en je ziet dat Tommaso een verlengstuk is van waar ik al langer mee bezig ben. Of geloof je dat niet?”

Jawel hoor. Maar omdat Tommaso zo vol zit met details uit jouw dagelijkse leven – jouw appartement, jouw vrouw en dochter in bijrollen, jouw favoriete café om de hoek – rijst de vraag of je de film meer als autobiografie of als fictie ziet. “Het is een film over Tommaso’s verbeelding. Ik film zijn angsten, zijn verlangens, zijn innerlijk leven. Ergens tussen Rome, mijzelf en het groepje waar ik mee samenwerk, ontstaat er dan dit. Ja, de film zegt iets over ons, maar zowel Willem als ik zijn niet Tommaso.”

De creatieve relatie tussen jou en Willem Dafoe lijkt symbiotisch. Zou je kunnen zeggen dat hij mede-auteur van Tommaso is? “Hij is de man van de film. Ik geef hem de volledige verantwoordelijkheid om die shit tot leven te brengen. Wat er op papier staat, wat hem is verteld, wat echt is, wat nep is – hij moet het voor de camera laten werken. Niets bestaat totdat hij begint te spelen. Zonder Willem zou ik Tommaso nooit gemaakt hebben. Samen werken we aan talloze projecten. Ik heb het over Siberia, ik heb het over Tommaso, over nog een paar andere films. Zodra Willem een project begint te voelen, stuur ik hem scènes op, snap je? Als hij ze dan niet leuk vindt, doen we ze niet.”

Siberia zit ook in deze film, als een project waar Tommaso aan werkt. Hoe zie je de relatie tussen die films? “Die film was al gedraaid toen we aan Tommaso begonnen. Die film wordt heel anders, man. We zijn er helemaal voor gegaan. Het is een reis door het onderbewuste, door dromen. We hebben gedraaid op de top van de Alpen. We stonden in de woestijn van Mexico. Crazy shit. Siberia is als een odyssee – Alice in Wonderland voor volwassenen.”

Het verdrongen onderbewuste keert vaak terug in jouw werk via symbolische droomscènes of gewelddadige uitbarstingen. Waarom? “Ik ga er niet bewust op af, maar films zijn sowieso dromen. De aard van dromen, van herinneringen. Hoe onthoud je dingen? Ze worden verhalen. Over twintig jaar herinner je je dit gesprek nog, snap je? Maar hoeveel ervan herinner je je dan nog echt? Weet je wat ik bedoel? Wij willen herinneringen reconstrueren – niet als een gebeurtenis, maar als een trip. Dat is wat Siberia gaat worden. Een film over een man en zijn vrouw die zichzelf verliezen, midden in een grot met honden en crazy shit. Het is moeilijk uit te leggen, maar we zouden al die fucking mensen niet naar die plekken brengen als het geen crazy shit zou worden. Vergeleken met Siberia is Tommaso bijna een documentaire.”

Hoe was het om je vrouw Cristina en dochter Anna te regisseren? Als niet-professionele acteurs staan zij ineens naast Willem Dafoe op de set. “Willem neemt ze mee in het proces. Omdat het geen professionele acteurs zijn, helpen we ze waar nodig. We kunnen improviseren of ze een tekst geven. Ik zit niet vast aan tekst, maar als het nodig is, gebruiken we het. De baby is trouwens een natuurtalent. En Willem is haar peetvader, weet je. Willem en ik kennen elkaar al heel lang. Ik kende hem al voordat we samenwerkten. Fuck, ik ken hem waarschijnlijk langer dan jij leeft.”

Angst lijkt voor Tommaso een drijvende kracht te zijn. Ben je het daarmee eens? “Hij heeft dezelfde angsten die we allemaal hebben: de angst om iets te verliezen, de angst om niet te voldoen aan de verwachtingen die hij aan zichzelf en aan anderen heeft gesteld. Dan is er het feit dat hij bezig is met zijn herstel als ex-verslaafde, weet je? Hij komt uit een slechte situatie, leeft van dag tot dag. Hij zet een film in elkaar, denkt na over waar hij het geld vandaan moet halen. Hij heeft dezelfde onzekerheden die we allemaal hebben.”

Tommaso reflecteert veel op zijn vroegere leven – zijn verslaving, de hoogtepunten en diepe dalen. Zijn dit jouw herinneringen? “Ja, maar ik denk er niet te bewust over na. Sommige van deze gebeurtenissen zijn echt gebeurd. Sommige zijn verzonnen. En sommige zijn gefilterd door de ervaringen van Will. Snap je? Will probeert niet mij te spelen, want Tommaso is niet wie ik ben. Ik bedoel, shit, ik kan geen handstanden doen zoals Will! Hij is gestoord met yoga.”

Sinds je gestopt bent met drinken, ben je spiritueler geworden. “Ik mediteer! Ik ben boeddhist. Maar ik kan niet doen wat Will doet. En ja, ik verwerk spirituele dimensies in mijn werk. Verwijzingen naar Pontius Pilatus en Jezus. Ik film zelfs mijn eigen AA-bijeenkomst. Ik kan daar niet te veel over uitweiden, want anonimiteit maakt deel uit van het herstel, maar ik gooi het wel gewoon in de film, snap je? Ik rek alles een beetje op. We filmen goddeloze dingen. Dat is onze stijl.”

Grenzen oprekken – is dat wat films maken voor jou betekent? “Weet je, als je een omelet wilt maken, moet je de eieren eerst breken, bro.”

In de jaren tachtig en negentig heb je een ongelooflijke reeks Amerikaanse genrefilms gemaakt. Tommaso lijkt afscheid te nemen van die periode, waarin je door zware verslavingen ging. Blik je terug met trots, of is dit een deel van je leven dat je liever achter je wilt laten? “Tja, die films, die levensstijl… Het ligt in het verleden. Wat ik er wel uit meeneem is dat ik nog steeds met veel van dezelfde mensen werk. Het is een vorig leven, maar ik leef het nog steeds.”

Tommaso is vanaf 27 mei 2026 te zien op Mubi (VoD).