Not a Pretty Picture

Met zijn mengvorm van fictie en documentaire is deze film een inmiddels klassiek vormexperiment dat nog steeds bewondering wekt.

In Not a Pretty Picture reconstrueert Martha Coolidge, op het moment van filmen een maker van 28 jaar oud met een aantal documentaires op haar naam, een traumatiserende ervaring die ze als zestienjarige had. De term date rape bestond nog niet en pas jaren nadat het gebeurde wist ze er een naam aan te geven: verkrachting. Niet alleen vanwege die thematiek was haar fictiedebuut baanbrekend, maar ook vanwege de vorm, waarin de re-enactment voor de leden van de cast en crew een middel voor (zelf)onderzoek wordt.

Coolidge toont de aanloop, waarin Martha’s medestudenten op een universiteit in New Jersey haar vol opwinding het nieuwtje ontfutselen dat ze is uitgenodigd om met een paar ouderejaars naar een feestje in New York te gaan. En de nasleep, waarin diezelfde medestudenten haar tot onderwerp van sappige roddels en hatelijke pesterijen maken.

Die episodes zien we in gefictionaliseerde vorm, wat benadrukt wordt door de expliciete acteerstijl. Daardoor doet de film in die gedeelten soms, bedoeld of onbedoeld, denken aan het type voorlichtingsfilms waarmee Amerikaanse jongeren in de jaren vijftig en zestig werden gewaarschuwd tegen de gevaren van seks en drugs en alles wat niet christelijk was. Maar die stijl werd ook een kenmerk van Coolidge’s latere fictiefilms, zoals Valley Girl (1983) – niet voor niets de doorbraak van de immer geëxalteerde Nicolas Cage – en Rambling Rose (1991) met Laura Dern.

“Ik zie dit als een educatieve film”, zegt een van de acteurs in het middelste gedeelte van de film, het deel waarin Coolidge de fictie doorbreekt en laat zien hoe de acteurs met haar reflecteren op wat ze spelen. Omdat de film opent met een kort fragment uit dit middendeel, weten we al dat de acteur die de jongere Martha speelt voor een deel put uit een ervaring die zij zelf heeft gehad. Dat weerspiegelt niet alleen hoe weinig uitzonderlijk deze vorm van geweld voor jonge vrouwen is, maar roept ook interessante gedachten op over de grens tussen acteren en (her)beleven. Voor de acteurs én de regisseur, die tijdens het meest gewelddadige deel van de reconstructie met de hand voor de mond geslagen toekijkt.

Eigenlijk wil je roepen: stop! Tegelijk voel je, mede door de openhartige gesprekken die tijdens deze enscenering plaatsvinden, dat het aan de acteurs is om te bepalen wanneer het genoeg is. Dat de lens op dat moment op Coolidge is gericht in plaats van op de acteurs, zorgt er bovendien voor dat het geweld nooit sensationeel wordt. Niet onze ervaring als kijker, maar die van de makers staat centraal. Door die opzet brengt de film heel helder aan het licht welke impliciete normen en oordelen aan de basis liggen van seksueel geweld en het voor slachtoffers zo moeilijk maken om erover naar buiten te treden. Maar meer dan een ‘educatieve film’ is Not a Pretty Picture in de eerste plaats een fascinerend vormexperiment waarvan de moed van de makers ademloos maakt.

Not a Pretty Picture is vanaf 1 juli 2026 te zien op Mubi (VoD).