Spotlicht: Daniel Auteuil
L’adversaire
Nieuw in de Filmkrant: een profiel van een acteur, regisseur, cameraman of andere opvallende verschijning in de filmwereld. Deze maand: Daniel Auteuil, een wonderlijk gewone acteur voor wie Michael Haneke speciaal een film schreef.
Zoals Gérard Depardieu dat grote lijf is, zo is Daniel Auteuil die kop. Een hoofd geschapen door Picasso, verklaarde de acteur ooit zelf. Alles asymmetrisch: neus, wallen, mond, kin.
Maar het is niet alleen door dat nu geplooide, scheve gezicht en die vaak verschrikte ogen dat Auteuil het hoofd is in de Franse cinema, het zit hem ook in de wonderlijke, gereserveerde mannen die hij speelt. Gewone mannen die zich niet goed meer van hun hoofd kunnen bevrijden. Nooit helden, maar ook niet vaak sukkels; daarvoor kolkt het toch te erg, ergens daar, diep van binnen.
De nu al ruim de vijftig gepasseerde Auteuil werd geboren in Algiers als zoon van operazangers. Vanaf 1974 speelt hij bijrollen in films (onder andere in het Romy Schneider-vehikel La banquière) maar zijn doorbraak komt pas in 1986, als hij al 36 is. Hij wint een César voor zijn rol van Ugolin, de buurman in Jean de Florette.
Ugolin is een atypisch personage binnen de reeks die nog zal volgen. Corrupt wel, net als de meeste op hem volgende karakters, maar vanuit een onnozelheid en gretigheid die je van de boerse trekken af kan scheppen. In Jean de Florette is ook niet Auteuil maar Yves Montand het mysterie. Maar dat verandert. Verder in zijn carrière belandt Auteuil in een ander milieu, een andere klasse, en daarmee ook achter meer verhullende sluiers.
Zoals de gereserveerde vioolbouwer in Claude Sautets film Un coeur en hiver die de liefde afwijst; of de werkverslaafde zakenman die in het melodrama Le huitième jour vriendschap sluit met een uit een verzorgingstehuis ontsnapte man met Downsyndroom. Het zijn afstandelijke mannen die in het sociale verkeer op rollen moeten terugvallen. "Niet dronken worden, niet grienen, niet dichtklappen, niet verveeld kijken", vermaant een nerveuze Auteuil zichzelf op het toilet, vlak voor het kerstdiner met zijn oudere zus (Catherine Deneuve) in Ma saison préferée van André Techiné. De rol van de door zijn zus geobsedeerde veertiger Antoine die neuroloog is geworden maar verder in een geïdealiseerde kindertijd is blijven steken is een van Auteuils mooiste rollen. Eén waarin hij alleen maar dat is waarin hij het beste is: een volwassen man die vecht om dat aanhankelijke jongetje eronder te houden.
Broeierig
Michael Haneke schreef zijn nieuwste film Caché speciaal voor Auteuil. De titel zal hij ook wel speciaal voor hem bedacht hebben. In Caché speelt Auteuil een man die iets verbergt. Dat is zo bijzonder niet, in veel van zijn films speelt Auteuil een man die iets verbergt, en vaak ook is het iets wreeds of iets verschrikkelijks. Maar wat Auteuil tot zo’n speciale acteur maakt, is dat je misschien wel weet dat hij iets verschrikkelijks verbergt maar dat je toch, tot het einde, daarachter iets goeds blijft vermoeden. Die kinderlijke onmacht achter dat pantser van volwassenheid werkt op het gevoel. Je schenkt hem vergiffenis, zoals je jezelf ook vergiffenis zou schenken.
In Un coeur en hiver speelt hij een vioolbouwer die de liefde afwijst maar uit de omgang met zijn instrumenten weet je dat hij wel tot grote passie in staat is. In L’adversaire speelt hij een vader die zijn kinderen vermoordt, maar die broeierige schielijkheid van hem, zorgt ervoor dat je blijft denken dat het misschien ook wanhopige liefde is en niet alleen gestoord egocentrisme.
Als geen ander acteur is Daniel Auteuil zo in staat de misdadiger te vermenselijken. Ook in Caché waarin hij een man speelt die de kinderlijke wreedheid niet is ontstegen (je ziet het al aan die foute spijkerbroek) voel je met hem mee tot op het laatst als hij dan maar in bed kruipt en de deken over zich heen trekt. "Omhels hem toch", dacht ik stiekem terwijl Juliette Binoche na zijn bekentenis alleen maar even zijn schouder aanraakt. Ze heeft ook heus reden om de man helemaal nooit meer te willen aanraken. Alleen, Daniel Auteuil leeft op het voordeel van de twijfel. Het kleeft aan hem. Als dat gezicht eenmaal openbreekt is de fascinatie misschien snel weer voorbij, maar zolang het gissen blijft, is Daniel Auteuil onweerstaanbaar.
