Filmnieuws – 24 februari 2016

De man die het licht ziet
Eindelijk gerechtigheid voor de zwijgende man achter de lens: cameraman Robby Müller ontvangt 3 maart de Bert Haanstra Oeuvreprijs, de grootste Nederlandse filmprijs. Müller (1940) is verantwoordelijk voor de beroemde beelden uit onder meer coffee and cigarettes (2003), breaking the waves (1996) en paris, texas (1984). Het is de vijfde keer dat deze prijs wordt toegekend, maar voor het eerst wint een cameraman. Müller ontving in 2007 het Gouden Kalf voor de Cultuurprijs en werd in Lodz onderscheiden met de Camerimage 2006 Life Time Achievement Award. Müller heeft volgens de jury een "onmiskenbaar eigen signatuur" en noemt hem een "weergaloze kunstenaar die virtuoos omgaat met licht en donker zonder louter mooie plaatjes te schieten". Eerdere winnaars van deze prijs, die in 1996 werd ingesteld, zijn naamgever Bert Haanstra en de regisseurs Fons Rademakers, Johan van der Keuken en Paul Verhoeven.
Müller lijdt momenteel aan een neurologische aandoening waardoor hij zelf niet in staat is om te reageren. De in Amsterdam wonende Britse regisseur Steve McQueen (hunger) is vriend en fan van Müller en maakte twee films met hem. "Het werd tijd dat Robby een prijs kreeg", zegt McQueen aan de telefoon. En hij blijft herhalen: "Hij is de meester." McQueen typeert Müller als iemand die de finesses van film goed onder woorden kan brengen en altijd nauw samenwerkt met regisseurs en acteurs. "Je ziet duidelijk de films die Wim Wenders maakte vóór en na Müller. Hetzelfde geldt voor Lars von Trier." Vaste assistent Pim Tjujerman reisde 30 jaar lang de hele wereld over met Müller. "We hadden echt een geweldige tijd, ’s ochtends vroeg na een nachtelijke draaidag bij het zwembad hangen in een hotel in Singapore, we hebben echt zo veel meegemaakt." Müller heeft een afkeer van de gigantische filmmachines die Hollywoodproducties vaak met zich meebrengen, zegt Tjujerman. "Van die tientallen trucks op de set, alleen al voor de toiletten." Wat Müller probeert is een intieme sfeer te vangen. Tjujerman is blij met de erkenning voor Müllers camerawerk: "Vaak ziet men wel dat filmbeelden mooi zijn, maar mensen beseffen niet altijd dat daar een cameraman verantwoordelijk voor is." McQueen hoopt in de toekomst nog veel films met hem te kunnen draaien.

Geen sportschoolpas
Voor 17,50 euro per maand lid worden en dan onbeperkt films kijken — op voorwaarde dat je minstens vier maanden lid blijft: de nieuwe filmhuispas Cineville lijkt wel een sportschoolabonnement. Maar wat als fanatieke arthousefans nu drie keer per week een filmpje pakken? Coen Warmer en zijn vier medebedenkers van Cineville hebben dat anders bedacht. "We gokken erop dat mensen niet altijd tijd hebben om zo vaak naar de film te gaan, dat ze bijvoorbeeld op vakantie gaan terwijl het abonnement doorloopt." De vijf bevriende studenten, allemaal werkzaam bij Rialto of Kriterion, zochten een manier om meer filmfans te lokken naar hun geliefde theaters. Na onderzoek ontwikkelden ze de nieuwe filmpas voor 13 Amsterdamse filmhuizen én een nieuwe, uitgebreide filmsite: cineville.nl. Doel van het project is om filmtheaters een steviger platform te bieden en uiteindelijk meer bezoekers te trekken, misschien zelfs door een landelijke filmtheaterpas. In een samenwerkingsverband met Het Parool biedt de site recensies, achtergrondverhalen en een filmladder met alle vertoningen en aanverwante evenementen. Ook wil Cineville te zijner tijd weer een papieren filmagenda gaan verspreiden, na het verlies van de Belbios-filmladder. "Het is een experiment, we hebben veel onderzoek gedaan en denken dat dit een succes kan worden", zegt Warmer. De prijs van 17,50 lijkt opgesteld als een pesterijtje naar Pathé, die eenzelfde onbeperkt-entreepas aanbiedt voor 18 euro per maand. "Nee hoor, we hebben niks tegen Pathé", zegt Warmer. "We hebben berekend dat dit een goede prijs is." Consulent filmvertoning Ted Chiaradia bij het Filmfonds juicht het initiatief toe. "Nu heeft elk theater zijn eigen kortingspas of knipkaart, het is beter om die krachten te bundelen." Hij vreest niet direct nadelen voor de theaters als bijvoorbeeld het aantal betalende bezoekers zou teruglopen: "Ik volg de prognoses van Cineville, en de ervaring met de Pathépas leert dat het positieve effecten oplevert."

Succes is een keuze
Een film over een man die sterft op het hoogtepunt van zijn bestaan: het klinkt niet als het ideale lachscenario. Toch won de korte debuutfilm succes van Diederik Ebbinge een prijs voor ‘geestigste film’ op het internationale kortefilmfestival in Clermont-Ferrand in Frankrijk. ‘De tragiek van het leven, verbeeld in tien minuten’, oordeelde de jury van deze Prix de Rire. Ebbinge, bekend van cabaretgroep De Vliegende Panters, schreef en regisseerde succes in het kader van de filmreeks Kort! van de NPS, waarvoor hij eerder de korte film naakt maakte met Albert Jan van Rees. In succes speelt René van ’t Hof de rol van ‘Jos’, die zenuwachtig een presentatie houdt over statistieken en taartdiagrammen. Het is een grote dag, want na afloop krijgt hij complimenten van de directeur en bloemen. Hij besluit zijn succes te vieren met patat, kip en taart — maar dat loopt slecht af. succes werd samen met één andere Nederlandse film (about fish and revolution van Margien Rogaar) geselecteerd voor de internationale competitie van Clermont-Ferrand. "Dat vond ik eigenlijk al een geweldige verrassing", zegt Ebbinge aan de telefoon. Ter plekke merkte hij al dat "het gonste" over zijn film. De lachprijs wordt uitgereikt buiten de diverse competities om, waaraan zo’n 900 korte films deelnemen. "De film blijkt internationaal goed aan te slaan. Ook omdat René briljant speelt: alles wat hij doet is ráák." Ebbinge vond het een mooie gedachte dat iemand sterft op de dag dat hij zijn grootste succes boekt: "Misschien heb ik iets met eenzame mannen, bedenk ik me nu. In de eerste serie van de Panters hadden we ook een sketch met een man die steeds tegen zichzelf praat. Het is nu eenmaal een droevig beeld." Zijn voorkeur voor tragikomedie is niet echt te verklaren: zelf is de filmmaker een opgewekt persoon, zegt hij — althans, normaal gesproken. Als we hem spreken beleeft Ebbinge ook een beetje het sterven na een succes: de kater na een feestelijk etentje met hoofdrolspeler Van ’t Hof.

Tijgertoer te duur
Het Filmfestival Rotterdam is voorbij, tijd om ons op te maken voor de screenings in den lande. En wanneer zijn die eigenlijk? Ehm, helaas, meldt de organisatie van het IFFR: de traditionele ‘Tigers on Tour’ gaat dit jaar niet door. Ook het filmfestival is in de greep van de recessie. Er is geen geld meer om de sjieke, prijswinnende films op tournee te laten gaan. Op de website van IFFR staat nog doodgemoedereerd dat drie opmerkelijke of bekroonde films vanaf 18 maart tot juli te zien zullen zijn. Voorheen ging het pakket filmknallers op tournee in filmhuizen van Groningen tot Maastricht — dit jaar is daar geen financiering meer voor, vertelt persvoorlichter Bert-Jan Zoet. "De tour staat los van het festival en is dus ook niet zodanig begroot." Maar er is een ‘loophole’: in het najaar zal nog een en ander georganiseerd worden om de rest van Nederland te plezieren. Tenzij eerder nog een sponsor opduikt om de dure vertoningkosten te financieren, zegt Zoet: "Een geldschieter mag altijd bellen."

Boer zoekt filmhuis
Het aantal bezoekers van filmhuizen stagneert, meldden we afgelopen maand. De Filmkrant lag nog niet in de rekken en het Filmfonds stuurde al een persbericht, met de kop: "Arthousebezoek in de lift". Consulent filmvertoning Ted Chiaradia bij het Filmfonds heeft de cijfers inmiddels in een fijn excel-sheet gezet en telde de bezoekersaantallen bij elkaar op. Wat blijkt? Een stijging van maar liefst twéé procent! "Zie je nou, het gaat best goed", zegt Chiaradia. Bij nadere bestudering kunnen we toch een cynischer conclusie trekken: van de 36 filmhuizen kampen er 19 met dalende bezoekcijfers. De stijging is vooral toe te schrijven aan een aantal nieuw geopende zalen (in Bussum en Amersfoort) en de uitgebreide of gerenoveerde zalen. De stijging daar compenseert dus de terugval in bijvoorbeeld Leeuwarden (van 22.392 bezoekers in 2007 naar 15.174 in 2008) of Alkmaar (van 17.548 naar 15.390). Toegegeven, de meeste overige dalingen bedragen slechts één procent, die vooral is toe te schrijven aan een misschien exceptioneel jaar 2007, waar films als das leben der anderen hoge ogen gooide bij een breed publiek. Chiaradia blijft optimistisch: "De opening van filmhuizen in kleinere plaatsen is een succes gebleken. Ook zie je dat buurthuizen en bibliotheken worden samengevoegd tot lokale culturele centra waar veel artfilms worden vertoond, gewoon op dvd. Met de ontwikkeling in goedkopere, maar professionele digitale prints worden films in de toekomst nog veel toegankelijker voor een groter publiek."

Waterlands oorlog
De oorlog van Stella beperkt zich niet tot het doek: filmproducent Waterland liet via een persbericht weten dat bioscoopexploitant Pathé zou hebben "geweigerd" de Nederlandse oorlogsthriller stella’s oorlog te programmeren. In de film, die tot nu toe overigens matige pers kreeg, wordt een stel vrienden uitgezonden naar Afghanistan. De broer van Stella (Maartje Remmers) komt daarbij om het leven, haar vriend Jur (Javier Guzman) blijft achter met een trauma — waarna een groot geheim zich openbaart. Volgens Jan van der Zanden van Waterland zou het goed zijn als een breder publiek dan alleen het filmhuispubliek in aanraking komt met zo’n onderwerp en zou Pathé zich meer bewust moeten zijn "van haar maatschappelijke taak": "Ze draaien zoveel films die geweld verheerlijken, het zou goed zijn om ook eens de andere kant te tonen." Volgens Pathé is er helemaal niks geweigerd en is er nu eenmaal veel aanbod in deze periode vol Oscarfilms. Na aandringen van distributeur Independent Films werd een vertoning aangeboden in Pathé Arena. Een woordvoerder van Independent zegt dat daar "hoe zal ik het zeggen, toch niet het juiste publiek" op af zal komen. Nu draait de film in 15 andere bioscopen. "Natuurlijk is Pathé een commercieel bedrijf, en is onze film klein van opzet", zegt producent Van der Zanden. "Maar juist jonge mensen die vaak de bioscoopketen bezoeken moeten geconfronteerd worden met stella’s oorlog. Ik wil dat Pathé eens verder kijkt dan haar neus lang is."

Autisten: niet allemaal tegelijk!
Gehandicapten lijken de nieuwste doelgroep die filmtheaters willen aanspreken om de bezoekersaantallen te kunnen verhogen. Het Amsterdamse filmtheater Het Ketelhuis begon twee jaar geleden al met ondertitelservice voor doven, en audiodescriptie (waarbij een commentaarstem de filmbeelden beschrijft) voor slechtzienden. Dat pakte gunstig uit: soms komen groepen van 45 doven tegelijk naar de bioscoop. Nu is er weer iets nieuws: autistencinema. Theater De Uitkijk in Amsterdam heeft de (vermoedelijke) primeur in Nederland en organiseerde in navolging van de Engelse stad Sheffield een proefvoorstelling voor autistische kinderen. Wat is een typische autistenfilm? "Dat is moeilijk te zeggen", antwoordt Uitkijk-medewerker David van Marlen, "die hard 4 is dat in elk geval niet. Waar het om gaat is dat de ervaring niet te heftig moet zijn." In de zaal gaat het licht dus niet uit, maar wordt het slechts gedimd, geluid wordt zachter afgesteld en er is een hoekje om eventueel uit te rusten. Sprookjesfilm de maanprinses en het geheim van het wilde paard is uitgekozen voor het experiment, maar dat is geen specifieke autistenkeus; de jeugdfilm draait ook gewoon in andere bioscopen. De Uitkijk werkt voor het project samen met een ontwikkelingspsycholoog van de Universiteit van Amsterdam, die de verzachtende maatregelen heeft onderzocht. Voor de proefvoorstelling is geen groep autistische kinderen uitgenodigd, "we zijn eerder bang dat er te véél mensen op af komen", zegt Marieke Jonker van de Uitkijk. Het project is toch juist bedoeld om meer bezoekers te trekken? "Voor autisten geldt: hoe minder publiek, hoe beter. Toch is het leuk als ze nu wel naar de bioscoop zouden kunnen, en in Engeland was dat dus een succes. Maar goed, we zullen zien."

Lantaren doet een raam open
Een nieuw bestuur, een nieuwe directeur, extra subsidie en een verhuizing. Rotterdams filmtheater Lantaren/Venster heeft na wekenlang gerommel en onderling geruzie weer rust in de tent. Volgens dagblad AD leek ‘het laatste uur geslagen’ toen er onenigheid ontstond over de ontmanteling en verhuizing van deze bakermat van het IFFR, die dit jaar 100 jaar bestaat.
De afgelopen maanden liepen de emoties hoog op toen het theater in financiële nood raakte: bepaalde bouwkosten van het nieuw te betrekken pand op de Kop van Zuid bleken niet in de begroting opgenomen. Nu heeft de gemeente de jaarlijkse subsidie voor de komende vijftien jaar verhoogd van 1,2 naar 1,6 miljoen euro en is een faillissement in de kiem gesmoord. Inmiddels is er een ander bestuur aangesteld en een andere interim-directeur: Frans Vreeke, voorheen onder meer directeur van popfestival Noorderslag. Volgend jaar zal Lantaren/Venster dus definitief verhuizen naar de Wilhelminapier. Het filmbeleid zal niet wezenlijk veranderen, hooguit zullen er méér vertoningen zijn. "We springen in het gat dat Cinerama heeft achtergelaten." In het ‘Art House’ bij Hotel New York komen zes zalen met meer dan achthonderd zitplaatsen, waar ook de jazzprogrammering van Lantaren zich vestigt. Wel een eind lopen vanaf het filmfestival — maar filmprogrammeur Roderik Lentz vindt van niet: het scheelt "twee haltes met de metro". En wie weet geeft het Rotterdam wel een extra kosmopolitisch aanzien; in Berlijn moeten festivalbezoeker ook met metro en taxi pendelen tussen de filmzalen. Wie zijn oude filmfestivalemoties wil ophalen kan nog steeds terecht op de Gouvernestraat, maar moet het dan doen met muziek-, dans- en theatervoorstellingen.

Strijd tegen luxe
Bijna werd Lux ongewild nog luxer: de eigenaar van Cinemariënburg, waarvan de drie kleine filmzalen nog steeds deel uit maken van het Nijmeegse filmhuis Lux, overwoog de boel plat te gooien om luxe appartementen te bouwen. De plannen leken zo bedreigend dat de directie van Lux al was begonnen om zich te oriënteren op andere locaties. Uiteindelijk gaat de sloop niet door. "Dat zou ook jammer zijn geweest", zegt Pien Houthoff van Lux. "Cinemariënburg is aan de overkant, een andere plek zou altijd verder weg zijn geweest." Het huurcontract van Lux wordt nu weer voor een aantal jaar verlengd.

Run op Capa
Bond-acteur Pierce Brosnan heeft aangekondigd het levensverhaal van de beroemde fotojournalist Robert Capa te gaan verfilmen. De speelfilm zou gemaakt gaan worden door Brosnans productiemaatschappij Irish DreamTime. Capa is een van de ’s werelds beroemdste oorlogsfotografen en maakte onder meer unieke foto’s van de landing in Normandië. Na de oorlog was Capa een van de oprichters van fotoagentschap Magnum. Hij stierf — tijdens het fotograferen — toen hij in Vietnam in 1954 op een landmijn trapte. De Nederlandse regisseur Menno Meyjes schrijft volgens IMDb ook sinds 2007 aan een script over Capa. Acteur Adrien Brody, die een paar jaar terug een Oscar won voor zijn rol in oorlogsdrama the pianist, vertolkt de hoofdrol en opnames van deze film zouden al begin volgend jaar plaatsvinden.

Bond 2
Nog een Brosnan-nieuwtje: Nederlandse Oscarwinnares Marleen Gorris (antonia) start deze maand in Zuid-Afrika met de opnamen van kostuumdrama heaven and earth. Een van de hoofdrollen wordt gespeeld door Pierce Brosnan. De opnamen voor heaven and earth moeten eind dit jaar afgerond zijn. Twee Nederlandse distributeurs hebben inmiddels belangstelling getoond.

Mabel doet er toe
Prinses Mabel opent 2 april het Movies that Matter Festival in Den Haag. De opvolger van het Amnesty International Film Festival vindt dit jaar voor het eerst niet in Amsterdam plaats, maar in het Haagse Theater aan het Spui. Openingsfilm is pray the devil back to hell, een documentaire over de Liberiaanse vrouwenbeweging.

Lyrische Variety
"De perfecte mix van klassieke cinema en arthousegevoel", "een grotendeels onderhuids verhaal vermaakt tot een aangrijpend, soms epische blockbuster." Zomaar wat citaten uit het gezaghebbende Amerikaanse entertainmentblad Variety over Martin Koolhovens oorlogswinter. Afgelopen maand passeerde de boekverfilming de magische grens van 750.000 bezoekers in Nederlandse bioscopen. Variety stelt dat de film wel eens de internationale doorbraak van regisseur Martin Koolhoven kan zijn. Behalve voor Koolhoven is er ook veel lof voor de jonge hoofdrolspeler Martijn Lakemeier, actrice Anneke Blok, productiedesigner Floris Vos en cameraman Guido van Gennep.

Toch geen 12 apostelen
Na veel geuite bezwaren heeft het Filmfonds het besluit ingetrokken om twaalf productiehuizen in aanmerking te laten komen voor tweederde van de beschikbare realiseringssubsidie. Het fonds gaat zich nader beraden over de selectiemethode en heeft producenten gevraagd om met een opbouwend voorstel te komen, zo meldt een persbericht. Het Filmfonds houdt vast aan het principe dat staat van dienst zwaarder zal meewegen in de selectiemethode.

Nieuwe Bommelfilm
Bommelfans hebben weer iets om naar uit te kijken: de Toonder Compagnie, het bedrijf dat de stripverhalen van Marten Toonder in ere houdt, wil een nieuwe animatiefilm uitbrengen van Olivier B. Bommel en Tom Poes. Het is alweer ruim 25 jaar geleden dat de bioscoopfilm als je begrijpt wat ik bedoel werd uitgebracht. Een producent wordt nog gezocht.

Leeftijdliegen
Kan een ‘mysteryshopper’ van 11 jaar makkelijk naar een film voor 16-plussers? Ja hoor, zo blijkt uit het onderzoek ‘Horen, zien en verkrijgen’ van de Universiteit Twente. Bijna tweederde van de bioscopen, maar ook videotheken of gameverkopers storen zich niet aan de opgelegde leeftijdsgrenzen. Bedrijven die zijn aangesloten bij het NICAM (Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media) scoren beduidend hoger, maar de meeste personeelsleden achten zichzelf noch de werkgever verantwoordelijk. Minister Hirsch Ballin van Justitie wil nu strengere maatregelen gaan nemen om de controle van leeftijdgrenzen voor films, dvd’s en games te verbeteren. Op zoek naar de achterdeurtjes, kids!

Onvoorstelbaar
Het AFFF heeft een nieuwe naam: ‘IMAGINE: 25th Amsterdam Fantastic Film Festival’. Een hele mondvol, maar, zo belooft een woordvoerder, dat is slechts een overgangsfase tot het solitaire IMAGINE. Het voormalig Weekend of Terror is na 24 jaar uitgegroeid naar een breder festival met cult-, fantasy-, sciencefiction- en natuurlijk horrorfilms en wil niemand op het verkeerde been zetten door het woord ‘fantastic’. De organisatie hoopt dat filmliefhebbers 15 tot 26 april worden geprikkeld om de "mogelijke vooroordelen over het festival te herzien" met als achterhoofdidee "stel je voor…". Meer naamwijzigingsnieuws: het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties baalt van de ‘bargoens klinkende’ afkorting ‘stifo’ die in de wandelgangen wordt gehanteerd en heeft de naam radicaal gewijzigd in ‘Mediafonds’. Met een half onleesbaar (want in vrolijke kleurtjes) duizeligmakend logo dat overigens nog nauwelijks zichtbaar is: de website van het Mediafonds moet nog vernieuwd worden ‘in de loop van 2009’.