IDFA 2026: Felipe Bustos Sierra over Everybody to Kenmure Street

Met smartphonebeelden, interviews, archiefmateriaal en re-enactments door Emma Thompson en Kate Dickie reconstrueert Felipe Bustos Sierra in Everybody to Kenmure Street de spontane, massale blokkade die in Glasgow de arrestatie van twee bewoners verhinderde. “Er gaat kracht uit van collectief verzet.”

“Het zijn mijn buren, ze hebben niets fout gedaan.”

“Laat ze gaan, het zijn onze buren.”

Wanneer in mei 2021 de immigratiepolitie van het UK Home Office twee bewoners van Kenmure Street in Glasgow willen arresteren om ze te deporteren, groeit de verontwaardiging van de buurt uit tot een spontane actie. Door de oproep “iedereen naar Kenmure Street” op sociale media krijgt die een massaal karakter. Al snel is de blokkade totaal, mede doordat een man zich onder de politiewagen vastklampt aan een as, terwijl de wereld live meekijkt.

De in Glasgow wonende Chileens-Belgische filmmaker Felipe Bustos Sierra schetst in Everybody to Kenmure Street via een verslag van die dag zowel de historische context als het portret van een gemeenschap. Op het filmfestival van Gent vertelt hij over zijn documentaire, die nu festivals verovert maar aanvankelijk op weerstand stuitte. “Veel fondsen vonden het ‘te politiek’, alleen Screen Scotland hapte toe. De afwerking was alleen mogelijk dankzij een succesvolle Kickstarter-crowdfundingcampagne en bijdragen van Schotse vakbonden.”

“Niemand mag uit zijn huis gesleept worden”, wordt gescandeerd tijdens de blokkade. Dat gevaar blijft. “De thematiek houdt me al lang bezig. Zo bestudeerde ik tijdens mijn studie het Gestapo-optreden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het ligt ook persoonlijk: mijn vader moest als journalist Chili ontvluchten in 1973 na het interviewen van militairen die weigerden deel te nemen aan Pinochets staatsgreep. Hij werd getekend door trauma’s rond brute arrestaties en verdwijningen en door zijn ballingschap. Ik ben geboren in België en belandde in Schotland, maar zijn gevoel van ontworteling deel ik. In ons gezin waren we sterk begaan met de impact van apartheid en het gevaar van ontluikend fascisme. Het deed dan ook pijn toen in Schotland ophef ontstond rond de opvang van vluchtelingen. In de genadeloze politiek en haatdragende retoriek zag ik hetzelfde fascisme opduiken dat Chili verscheurde. De tijdsgeest maakte me somber en deed me twijfelen of burgers zich konden verzetten tegen machthebbers en hun polariserende aanpak. Het maken van Everybody to Kenmure Street deed me inzien hoe fout die inschatting was.
“Toen deze spontane reactie van buren plaatsvond, woonde ik enkele straten verderop. Ik bleef thuis, volgde de gebeurtenissen via sociale media en ging pas de volgende dag met bewoners praten. Al snel ontdekte ik dat de realiteit complexer was dan de krantenkoppen. Alles begon spontaan, heel intuïtief en vreedzaam, zonder strategie. Een schijnbaar symbolisch protest van slechts enkele mensen. Toen dat uitgroeide tot een massale blokkade, had de warme, solidaire sfeer iets magisch. Na vier maanden lang mensen geïnterviewd te hebben, zonder camera, kon ik me een goed beeld vormen van de gebeurtenissen. Het optimisme van alle betrokkenen maakte daarbij indruk. Net als het gevoel van solidariteit als reactie op onmenselijk beleid.”

“Een verenigd volk wordt nooit verslagen”, wordt er geroepen. Het echoot de slogan van de Chileense Unidad Popular: “El pueblo unido jamás será vencido”. Dat kan geen toeval zijn. “Klopt, de link helpt de gebeurtenis kaderen in een traditie van strijd en solidariteit. De protestsong van de Chileense groep Quilapayún waaruit die slogan groeide is misschien vergeten, maar de geest ervan blijft. Samen staan we sterk, samen is het volk onoverwinnelijk. Dat is belangrijk, want mainstream media trachten ons onmacht en berusting aan te praten terwijl er veel kracht schuilt in saamhorigheid. Tegelijk wordt het beeld gecultiveerd dat ‘de bevolking’ migranten beu is, terwijl de bewoners van Kenmure Street benadrukken dat vluchtelingen welkom zijn.”

Een trip door de geschiedenis toont dat de blokkade geen geïsoleerde gebeurtenis is. “Mijn eerste lange documentaire, Nae pasaran (2013), vertrok van een iconisch beeld verankerd in het Chileense collectieve geheugen, opgenomen in Patricio Guzmáns La batalla de Chile. Pedro Chaskel filmde met een 16mm-camera hoe gevechtsvliegtuigen op 11 september 1973 het Chileense presidentiële paleis bestookten. Opnamen die de wereld rondgingen en de geboorte van een fascistische dictatuur gingen symboliseren. Toen de motoren van deze vliegtuigen naar Schotland werden gestuurd voor reparaties, weigerden arbeiders eraan te werken, uit solidariteit met het Chileense volk. Als kind hoorde ik verhalen over hun strijd en over hoe de motoren door de arbeiders buiten werden gezet, waar ze vernietigd werden door het Schotse weer.
“Toen ik films begon te maken zocht ik getuigen, omdat ik dit verhaal van internationale solidariteit zo hoopgevend vond. Ik vond vier arbeiders en ontdekte dat ze gemotiveerd waren door een mix van verontwaardiging en solidariteit. Ze plaatsten zichzelf heel nadrukkelijk in een traditie van protest en verzet. Dat wou ik doortrekken in Everybody to Kenmure Street. De historische uitstappen benadrukken dat de blokkade aansluit bij een traditie van rebellie en activisme, van verzet organiseren en solidariteit beleven. In een diverse buurt waar mensen zich al heel lang uitgesloten en gediscrimineerd voelen. Nogal wat buurtbewoners zagen het feit dat de arrestaties werden uitgevoerd op de dag dat Eid gevierd werd als een provocatie.”

Kreeg u daardoor een andere kijk op de blokkade? “De gesprekken met deelnemers maakten me vooral heel nederig. Ik voelde steeds sterker dat ik aanwezig had moeten zijn bij de blokkade. Ik was trots dat al die vreemden me in vertrouwen namen, maar beschaamd dat ik niet een van hen was. Het motiveerde me om de film te maken en een boodschap van hoop te brengen.”

Een terugblik als deze wordt vaak gekleurd door kennis achteraf. “Er schuilt inderdaad een gevaar in de neiging om inzichten en interpretaties te verstrengelen met herinneringen en reconstructies. De afloop van de blokkade is bekend, maar ik wilde niet dat die beïnvloedde hoe het verloop van de gebeurtenissen in de film wordt geschetst. Dan zou het een verhaal van een aangekondigde overwinning worden, wat afbreuk doet aan de emoties van het moment. Zonder er een thriller van te maken wou ik toch spanning creëren. En tonen hoe het collectief verzet groeide.”

Van planning was geen sprake. “De ‘Van Man’ was als een van de eersten ter plaatse. Hij had helemaal niet het idee dat hij het politie-optreden zou kunnen tegenhouden, maar hoopte hooguit het momentum te verstoren. Heel impulsief kroop hij onder het politiebusje. Toen de verpleegster aankwam gebruikte ze haar ‘medische autoriteit’ om de politie op afstand te houden en de Van Man zichtbaar te maken voor de massa. Steeds meer mensen stroomden toe en met hinderlijk gedrag creëerden ze geweldloze vertragingsmanoeuvres. Vervolgens werd het via sociale media een schouwspel. Met een decor, acteurs en figuranten. Mobiele telefoons maakten niet enkel dat spektakel zichtbaar voor de wereld, ze beschermden ook iedereen. Wanneer de politie iemand wilde oppakken, gingen meteen tientallen telefoons de lucht in. Dat dwong de agenten tot terughoudendheid.”

Hoe wist u het beeldmateriaal te verzamelen en verwerken? “Dat was een grote uitdaging. Anders dan bij een live broadcast, die simpelweg een glimp ergens van geeft, moet je bij een documentaire een verhaal vertellen. Ik kreeg veel materiaal van aanwezigen, en voor elke korte of lange clip moesten we uitzoeken waar en wanneer die precies gefilmd werd. Via een screenshot van een drone-opname kwamen we op het spoor van deze beelden, waarmee we het massale van de blokkade konden tonen. Bovendien konden we zo afsluiten met een meer lyrische sequentie, in contrast met de zenuwachtige urgentie van de smartphoneopnamen.”

Hoe ging u om met de verhalen van getuigen? Het geheugen kan een leugenfabriekje zijn. “Sommigen verfraaiden hun herinneringen inderdaad, maar anderen maakten ons juist duidelijk dat veel mensen deelnamen met gemengde gevoelens. Angst, onzekerheid en pessimisme maakten pas achteraf plaats voor vreugde, trots en hoop. Beide emoties wilde ik in de documentaire. Net als de visie van de Van Man. Maar hij bleef liever in de schaduw en praatte vooral over hoe oncomfortabel en beangstigend het onder de politiewagen was. Hij minimaliseerde zijn belang, ‘het enige wat ik deed was op het juiste moment opdagen’. En de verpleegster weigerde in beeld te komen omdat ze dagelijks met de politie werkt en niet wil dat ze haar herkennen. Ik moest dus iets verzinnen om deze twee hoofdpersonen toch in de film te krijgen. Uit de actualiteitsbeelden sprak chaos en urgentie maar de dialoog tussen deze twee ontbrak. Toen werd ik gebeld door Emma Thompson, die mijn eerste film waardeerde en een link met Chili heeft via een project over het leven van muzikant Victor Jara. Ze wilde meewerken. Emma heeft een sterk gevoel voor humor en is een Brits icoon. Haar casten als Van Man, en Kate Dickie als de verpleegster, gaf de film een beetje surrealistische humor en fantasie. Dat is passend: wanneer mensen lijf en leden inzetten voor hun gemeenschap wordt actie larger than life.”

De arrestanten in de politiewagen blijven dan weer mysterieus. “Dat was een groot vraagteken. We wilden ze niet bekender maken dan ze al waren en de mensen zelf wilden onherkenbaar blijven, ook al omdat voor een van hen nog een aanvraag voor een verblijfsvergunning liep. Bovendien moest de film niet over hun leven gaan. Everybody to Kenmure Street gaat over verzet en protest, niet over immigratie. Maar het feit dat ze opgesloten zaten, niets konden zien maar veel konden horen, was belangrijk. Net als de vraag hoe bij hen binnenkwam wat een massa vreemden voor hen deed. Ze vertelden dat ze via trillingen de aanwezigheid van de mensen voelden en er zo een verbondenheid groeide met de deelnemers aan de blokkade. Daar gaat de film ook over: dit is de solidaire gemeenschap waarin je wil wonen en leven.”

Aan het einde van de film nuanceert u de overwinning van de demonstranten met het standpunt van de politie, dat de beslissing de gearresteerden vrij te laten ingegeven werd door veiligheidsoverwegingen. “Het was moeilijk, omdat de overheid geen mededeling deed over de besluitvorming. Maar we vernamen dat de lokale politie, die werd opgeroepen ter ondersteuning, escalatie wilde vermijden. Dat wilden we meegeven. We hadden bij wat de mensen op dat moment voelden kunnen blijven, de zegeroes kunnen versterken. Maar dan zou er complexiteit sneuvelen. We kozen voor een slot dat eerder hoopvol is dan triomfantelijk. De echte overwinning is dat solidariteit een gemeenschap verenigde en het gevoel van angst en machteloosheid doorbrak. Daarom is het belangrijk om te vieren wat daar gebeurd is en waarom. Zo komen we opnieuw bij ‘Het volk, verenigd, zal nooit verslagen worden’. Solidariteit is cruciaal en wanneer je genoeg mensen samenbrengt kan je dingen veranderen.”

Everybody to Kenmure Street is zeven keer te zien op IDFA en draait vanaf 24 december 2026 in de bioscoop.