IDFA 2026: Mensen in het late kapitalisme

IDFA zet een schijnwerper op, nou ja, onszelf. Via Elon Musk en Elizabeth Holmes, massatoerisme en plastische chirurgie.

Denkt er dan helemaal niemand aan de kinderen? Als je het over de toekomst hebt – want als je ‘laatkapitalisme’ noemt, praat je op z’n minst impliciet over de toekomst – dan praat je over de mensen die in die toekomst zullen leven. Toch? Hoe zien en beleven en vormen zij de wereld?

In ‘Mensen in het late kapitalisme’, een van de veertien ‘pathways’ waarmee IDFA het publiek door haar programma gidst, zitten een paar documentaires waarvan de kaartjes enorm in trek zullen zijn: Musk van Alex Gibney (mits je vier uur Elon Musk kunt verdragen) en You Can See Everything (Nathan Fielder en Lance Oppenheim) over de veroordeelde Silicon Valley-ondernemer Elizabeth Holmes. Twee publieke figuren die in hun denken de symptomen van een gemankeerd economisch systeem vertonen.

Dat weet je eigenlijk al wel zonder de films gezien te hebben. Je weet ook dat die films emblematisch zullen zijn voor de tijd waarin we leven. Waarin het normaal wordt gevonden dat iemand duizend miljard dollar binnen kan harken terwijl miljoenen mensen honger hebben. Die bizarre discrepantie benoemen, kan al tot gezucht leiden. Zozeer is die ongelijkheid inmiddels geaccepteerd. Maar. Ook al vind je het gedrag van Musk en Holmes verwerpelijk, ze staan voor iets groters.

Toch heeft het iets wrangs dat een route die ‘Mensen in het late kapitalisme’ heet, 1.378 minuten film over volwassenen presenteert en slechts twaalf minuten over jongeren. Tuurlijk, er worden veel meer films over volwassenen gemaakt. Maar is een knurft met centen die dingetjes de ruimte in rommelt echt zoveel belangrijker dan al die mensen die de komende eeuw het lot van deze wereld bepalen? Is het niet minstens zo belangrijk hoe zij in de wereld staan?

Die twaalf minuten over jongeren, dat is I Think You Should Be Here van filmmaker Anna-Marija Adomaitytè en choreograaf Elie Grappe. De makers zochten een aantal jonge vrouwen op die zes jaar geleden, als tieners tijdens de coronacrisis, eindeloos dansjes deden om zichzelf via TikTok aan de wereld te laten zien. De film is geen analyse in de traditionele zin, maar vooral dans en beweging, terwijl de vrouwen in voice-over met elkaar van gedachten wisselen. Hoewel moeilijk te zeggen is wat je precies meekrijgt van hun levens, communiceert de film iets intiems over hoe deze zeven vrouwen in de wereld staan. Je voelt hun nieuwsgierigheid en onzekerheid. Knap gedaan.

Tegen de dood
Behalve de populariteitsmarkt van sociale media, waar je met behulp van veel sociale druk een persoonlijkheid en een imago kunt boetseren, is onder het laatkapitalisme nog een andere markt voor uiterlijke onvrede ontstaan. In Tehran, Under the Skin noemt de eigenaar van een goedlopende kliniek voor plastische chirurgie de enorme behoefte aan aanpassingen in het land “een epidemie”. Haar hele wachtkamer zit vol, ook al is dit volgens haar “een rustige dag”. Een deel van de vooral jonge vrouwen raadt ze ondubbelzinnig af om iets te laten veranderen. “Je bent al mooi. Doe het niet.”

Nog een stap verder. In een wereld van looksmaxxing, waarin lichamen voor altijd aan de normen van het moment kunnen worden aangepast, is het logisch dat ook de onvrede groeit over dat andere schijnbaar onveranderlijke ding in ons leven: de dood. Joshua Oppenheimer maakte de korte film The Revolution Against Death, over RAADfest (Revolution Against Aging and Death), een conferentie waarvoor op een Californisch resort drommen mensen samenkomen die tegen de dood zijn. Uiteraard vooral tegen hun persoonlijke overlijden. Het was te verwachten dat dat verzet groeit in een tijd waarin mensen zich hyperbewust zijn van zichzelf. Want: wat denkt die dood wel om ineens een eind aan mijn leven te maken? Maar je krijgt er toch een beetje Don Quichot-vibes bij. Het is vooral heel erg aandoenlijk allemaal.

Homo toeristicus
In The Siege of Paradise bivakkeert een Ierse filmcrew een seizoen lang in het Italiaanse Cinque Terre, dat vijf dorpjes langs de Italiaanse noordwestkust omvat. Inwonertal: vierduizend. Aantal toeristen in de zomer: 3,5 miljoen. Hier botst het recht op de grenzeloze vrijheid van de homo toeristicus op de leefbaarheid van de bewoners. Die paradijselijke plek aan de kust is weliswaar niet exclusief van hen, maar 3,5 miljoen mensen die er in een zomerseizoen neerstrijken is natuurlijk krankzinnige overdaad. Wint dan het recht op leefbaarheid of het recht op geld verdienen?

De route die IDFA biedt is onvermijdelijk verre van compleet, want de uitwassen en eigenaardigheden van het laatkapitalisme zijn legio. Maar de blik op de stormachtige persoonlijkheden van Musk en Holmes, die eigenlijk uitvergrotingen zijn van het veel breder gedragen idee dat we met z’n allen overal recht op heb­ben – fysieke perfectie, aandacht, geluk, reizen over de wereld en in het verlengde daarvan elke ervaring die je maar wil – levert ontegenzeggelijk interessante aanknopingspunten om over onze tijd na te denken. Maar. Misschien volgend jaar toch een speciaal programma over hoe jongeren naar de toekomst kijken?

IDFA vindt plaats van 12 t/m 22 november 2026.