Ella van der Woude com­po­neerde muziek voor nieuwe film Charlie Kaufman

How to Shoot a Ghost heet de nieuwe kortfilm van Oscar-winnaar Charlie Kaufman, die op 10 maart vertoond wordt in Eye Filmmuseum. Vandaag is al de muziek te horen die erbij hoort – op vinyl. Die werd gecomponeerd door de Nederlands-Zwitserse Ella van der Woude.

Ze geloofde het in eerste instantie niet toen haar agentschap in Parijs het mailtje doorstuurde: of ze de muziek wilde schrijven voor een nieuwe korte film van Charlie Kaufman. “Omdat het een korte film betrof, dacht ik dat het een beginneling was die toevallig dezelfde naam had – lekker onhandig voor hem”, vertelt filmcomponist Ella van der Woude.

Maar het bleek wel degelijk te gaan om dé Charlie Kaufman, Oscar-winnaar, scenarist van onder meer Being John Malkovich (1999) en regisseur van Anomalisa (2015) en Synecdoche, New York (2008). “Dat was even schrikken”, geeft Van der Woude toe. “Maar het mailtje kwam precies op een moment dat ik ellendig alleen in de studio zat, te worstelen met iets moeilijks. Dus het was ook een enorme boost.”

In die studio spendeert Van der Woude met merendeel van haar tijd. Vroeger trad de aan het conservatorium geschoolde multi-instrumentalist en songwriter nog wel eens op, maar tegenwoordig is ze vooral actief als componist van filmscores.

En daar is ze heel succesvol in. In 2022 won ze – als eerste vrouw ooit – het Gouden Kalf voor filmmuziek met haar werk voor Moloch (Nico van den Brink). Drie jaar later kwam er nog een beeldje bij voor de filmmuziek van Alpha. (Jan-Willem van Ewijk). Op haar CV staan verder onder meer Instinct (Halina Reijn, 2019), Take Me Somewhere Nice (Ena Sendijarevic, 2019) en Armand (Halfdan Ullmann Tøndel, 2024).

Laatstgenoemde film leverde haar in Cannes de Prix de la meilleure création sonore op (samen met sounddesigner Mats Lid Støten). De film had ook internationaal succes, werd uitgebracht in de VS, belandde op de Oscar-shortlist en kwam zodoende Kaufmans editor ter ore. “Die gebruikte mijn score als steuntrack bij het monteren, om een gevoel voor sfeer en ritme te krijgen”, vertelt Van der Woude. “Mijn muziek resoneerde blijkbaar met hun idee voor de film waar ze aan werkten. Charlie zei dat de ‘ghostly quality’ hem aansprak.”

Die sloot mooi aan bij het verhaal van How to Shoot a Ghost, over een vertaler en een fotograaf die allebei recent zijn overleden en als geesten door de straten van Athene zwerven. Ze nemen afscheid van het leven, maar vieren ook de schoonheid ervan.

“Om te benadrukken dat het hier om dode mensen gaat, ben ik spookachtige, ongemakkelijke geluiden gaan maken”, beschrijft Van der Woude hoe ze van start ging. “Ik had een complete bibliotheek samengesteld, onder meer met orgelopnames die ik met samplers en effecten tot bijzondere texturen transformeerde. Omdat de hoofdpersonen ook andere geesten tegenkomen die opgesloten lijken te zitten in een soort karikaturale loop, leek het me interessant om dat ook in de muziek te laten terugkomen in de vorm van herhaalde en vervormde pianostukken.”

Maar dat was niet wat Kaufman in gedachten had en dat vertelde hij haar ook. “De beelden zijn een mix van live action, archiefmateriaal en meer documentaire beelden. De film is experimenteel en poëtisch en Charlie wilde dat de muziek juist houvast zou bieden. Hij vroeg me iets te maken dat voortstuwender, verhalender is, om de kijker echt mee te nemen. Voor alle stukken die ik vervolgens heb geschreven, is de piano de basis. Die heb ik gecombineerd met cello en saxofoon, instrumenten met een heel zintuiglijk karakter. In de saxofoon hoor je bijna een stem en de cello heeft iets transparants. Dat past bij de beelden waarin vaak flair en onscherpe randjes voorkomen en de lucht soms uit lijkt te lopen.”

De muziek voor How to Shoot a Ghost is een stuk concreter dan Van der Woude’s gebruikelijke stijl. En dat vond ze best ingewikkeld. “Soms voelde het aan als een cliché, zo meegaan in wat je ziet. Maar de gevoelswereld in Amerikaanse films is echt anders dan in Europese, groter en breder. Ik neig van nature naar minimalisme, de kijker niet teveel sturen, niet teveel invullen. Maar Amerikaanse films lijken de kijker toestemming te geven vol in het gevoel te gaan, zich erin onder te dompelen. Toen ik eraan werkte, voelde het aan als over the top. Maar nu ik het terugluister valt het wel mee. Ik klink nog steeds als mezelf.”

Ze heeft er dan ook veel tijd en energie in gestopt. Wat oorspronkelijk een klus van twee weken leek te zijn, mondde uit in drie maanden fulltime werk. “Het gaat weliswaar om een korte film, maar de muziek klinkt bijna zonder pauze van begin tot eind. En dingen luisteren heel nauw: de overgangen, de momenten waarop nieuwe personages worden geïntroduceerd die worden gemarkeerd met muziek. Gelukkig kon ik de hulp inroepen van Annelotte Coster, een bevriend filmcomponist, die me hielp de puzzel te leggen.”

Ondertussen had Van der Woude regelmatig Zoom-overleg met Kaufman en Eva H.D., de dichter die het scenario schreef. Voor de finale mix ging ze naar New York, waar ze met z’n drieën de laatste hand legden aan de film. Daar werd Kaufmans perfectionisme nog eens bevestigd. “Hij is een doorgewinterde maker met heel precieze ideeën”, vertelt de componist. “Ook als hij een korte film maakt, wordt het groot. Hij kan het niet simpel houden. En daar hou ik zelf ook van: het maximale eruit halen. Als je me dan ook vraagt of het voor herhaling vatbaar is, kan ik volmondig antwoorden: absoluut. Maar een volgende keer graag zonder de druk die ik mezelf oplegde omdat het ging om Charlie Kaufman.”

How to Shoot a Ghost is op 10 maart 2026 te zien in Eye Filmmuseum, Amsterdam. De score is vanaf vandaag verkrijgbaar op vinyl, uitgebracht door Snowstar Records.