Warwick Thornton over Sweet Country

Een western vanuit het perspectief van de indiaan, noemt Warwick Thornton zijn nieuwste film Sweet Country. De regisseur neemt opnieuw de onderdrukking van de Australische Aboriginals op de korrel. "We móéten eerlijk zijn over het verleden, anders komen we nooit ergens."

"We leren het ook nooit, hè?", verzucht Warwick Thornton. Ons gesprek over zijn nieuwe film Sweet Country is als vanzelf verschoven naar de hedendaagse politiek. Geen wonder: de op ware gebeurtenissen gebaseerde western mag dan spelen in de Australische bush in de vroege twintigste eeuw, maar Thornton zet dat verhaal in om iets duidelijk te maken over het heden. Zoals hij ook in zijn eerdere films, waaronder het prijswinnende Samson & Delilah (2009), de positie van de Aboriginal in zijn land al aan de kaak stelde.

"Het nationalisme is in Australië in opkomst, net als in de rest van de wereld. We zetten steeds meer onze oogkleppen op en praten alleen nog maar over de grenzen dichtgooien, over muren bouwen, dat soort gevaarlijke onzin. De mensheid leert niet van het verleden, en dus blijven we een stelletje dorpsidioten. Om van het verleden te kunnen leren, moeten we eerst eerlijk zijn over wat er in dat verleden gebeurde."

En dus wil hij met Sweet Country eerlijk zijn over de Australische geschiedenis. Pijnlijk eerlijk. De film draait om de Aboriginal slaaf Sam Kelly, die uit zelfverdediging een blanke landeigenaar vermoordt nadat die zijn vrouw heeft verkracht. Via de klopjacht op Kelly, en de daaropvolgende rechtszaak, legt Thornton de systematische onderdrukking van de Aboriginals in zijn land bloot. "Ik ontdekte het verhaal waarop we de film baseerden dankzij mijn vriend David Tranter, die samen met Steven McGregor het scenario schreef. Het biedt een uniek perspectief op de geschiedenis, en op het filmgenre van de western. Het is een western vanuit de blik van de indiaan, die speelt in een tijd waarin de slavernij een wereldwijde epidemie is. Er waren in die tijd meer zwarte slaven dan witte cowboys, maar dat zie je nooit in de films."

Angstvisioenen
Hoewel Thornton direct onder de indruk was van het scenario, heeft hij het vervolgens nog ingrijpend herschreven. "Inhoudelijk was het precies wat het moest zijn, maar in zijn vorm was het te veel een klassieke western, echt volgens het boekje. Al die clichés moesten eruit, niet alleen in het verhaal maar ook in mijn eigen denken – over de muziek, de manier waarop je het draait, al die klassieke beelden."

De belangrijkste toevoeging die Thornton deed, zijn een reeks korte flashbacks en flashforwards. Flarden van herinneringen of angstvisioenen, die vorm geven aan de innerlijke wereld van de personages. "Ik wilde ze meer diepgang geven, en voorbijgaan aan het simpele denken in goodies en baddies. Iedereen heeft zijn angsten, zijn dromen, zijn verleden. Er stonden er een paar van in het scenario, en tijdens de opnames zijn er nog meer ontstaan. We draaiden allerlei scènes of shots die niet in het scenario stonden, soms ook niet direct iets met het verhaal te maken hadden, maar waarvan ik dacht dat ik het misschien later in de montage ergens mee kon verbinden."

In de uiteindelijke film zijn gebruikt Thornton er slechts een handjevol van. "Heel veel bleken bij nader inzien compleet waardeloos, haha! Maar de paar die ik wel gebruikt heb, maken de film wat hij is. Het zet het publiek aan het werk. Dat vind ik zelf ook heerlijk als ik film kijk: ik wil vragen hebben. Ik heb een hekel aan films waarin ik precies weet wat er gaat gebeuren."

Draai om de oren
De belangrijkste blanke rollen worden gespeeld door enkele grote namen in de Australische filmindustrie, zoals Sam Neill als de goedaardige dorpspriester en Bryan Brown als sadistische legercommandant. Daar tegenover staan Aboriginal spelers met weinig of geen acteerervaring. "Maar voor mij is het belangrijkste dat hun levenservaring overeenkomt met de personages die ze moeten spelen", legt Thornton uit. "Alle Aboriginal acteurs in mijn film komen uit het gebied waar dit gebeurde; hun voorouders hebben het meegemaakt."

Het verschil in acteerervaring is daaraan ondergeschikt, en verdwijnt op de set sowieso al snel. "Acteren kan ik ze wel leren, dat gaat vooral om opbouwende kritiek geven, positief zijn, respect hebben. Ik zeg altijd dat slechte acteurs niet bestaan, je hebt alleen slechte regisseurs. Als iemand niet goed speelt, is dat mijn schuld, omdat ik de verkeerde persoon in de rol heb gezet. En elke acteur, of het nou een prof is of een amateur, vereist een eigen aanpak: de een moet je bij de hand nemen, de ander een knuffel geven, een derde een draai om zijn oren."

Geen blanco canvas
De filmtitel Sweet Country verwijst naar de blanke blik op het Australische continent: eindeloze hoeveelheden vruchtbaar land dat zomaar voor het oprapen ligt. Dat er op dat land al mensen woonden, werd maar al te gemakkelijk terzijde geschoven. Thornton: "De mentaliteit was: het land ligt voor het grijpen, en als er al iemand is die zich daartegen verzet, dan ruim je ze gewoon uit de weg. Het land werd gestolen, en de mensen van wie het gestolen werd zijn vervolgens tot slaaf gemaakt. Australië is gebouwd op gratis arbeid."

Die mentaliteit wordt pijnlijk duidelijk in een scène die speelt op de avond voor de rechtszaak van Sam Kelly. Een rondreizende bioscoop doet het kleine dorpje aan, en de inwoners kijken naar een speelfilm over bandiet Ned Kelly. "Ned Kelly is in Australië een icoon, het is onze versie van Robin Hood. Maar in feite was hij een moordenaar en een dief die nooit iets aan de armen heeft gegeven. De dorpelingen juichen als Ned Kelly op het scherm iemand vermoordt, maar de volgende dag roepen ze ‘Hang die zwarte op!’ als Sam Kelly maar half zo erge dingen doet, en om veel betere redenen."

De rechtszaak van Sam Kelly maakt vervolgens duidelijk hoe de wreedheden van de blanke kolonisators onder het mom van beschaving onder het tapijt werden geschoven. "Men zei: ‘Dat was toen, voor we hier beschaving hadden.’ Compleet hypocriet. Want het is natuurlijk een waanidee dat dit gebied een blanco canvas was toen de blanken er voet aan wal zetten, zonder wetten of geloof. Natúúrlijk was dat er wel, de inheemse wetten en religie hadden tienduizenden jaren prima gefunctioneerd."

Als we dat in de doofpot blijven stoppen, komen we nergens, zegt Thornton. "Hoe meer we weten over het verleden, hoe meer we de juiste beslissingen kunnen nemen over onze toekomst. Dat is vrij simpel. Daarom zie ik het als mijn taak om die geschiedenis eerlijk en in zijn volle breedte te vertellen. Wat we zeggen over wie we waren, heeft enorme invloed op wie we nú zijn, dus het móét waarachtig zijn."