Evenementen – 23 oktober 2014
Unforgiven
Twee Japanse films: topjaar!
Er is veel te weinig aandacht voor de Japanse cinema in Nederland, vindt directeur, programmeur en organisator Alex Oost van het filmfestival Camera Japan, dat 2 t/m 5 oktober in LantarenVenster Rotterdam en van 10 t/m 12 oktober in Kriterion Amsterdam zijn negende editie beleeft. Enigszins sarcastisch stelt Oost dat die dit jaar in Nederland een topjaar beleeft, omdat met The Wind Rises van Hayao Myazaki en The Tale of Princess Kaguya van Isao Takahata maar liefst twee Japanse films zijn uitgebracht. Door Japan te negeren, wordt de Nederlandse filmbezoeker volgens hem veel moois onthouden. "Het afgelopen jaar zijn er ruim vijfhonderd Japanse films gemaakt. De variatie is enorm, van genrefilms tot kleine artfilms." Camera Japan laat met ruim dertig films zien hoe breed het spectrum is. Het programma bevat speelfilms, anime, documentaires en korte films. Er is voor elk wat wils: van romantiek tot samoerai, van humor tot yakuza en van sciencefiction tot sociale drama’s. Voor wie niet het hele festival kan bijwonen, heeft Oost vijf tips.
e Unforgiven (Lee Sang-il, 2013) | "Een remake van Clint Eastwoods Unforgiven met Ken Watanabe, één van de bekendste acteurs in Japan. Het verhaal is verplaatst naar een Japanse setting. Prachtig gedaan."
r Uzumase Limelight (Ochiai Ken, 2013) | "De 71-jarige acteur Fukumoto Seizo speelde zijn hele leven personages in samoeraifilms die niets anders hoefden te doen dan spectaculair sneuvelen. In vijftig jaar is hij meer dan vijftigduizend keer gestorven! In deze film speelt hij eindelijk een hoofdrol als een stuntman, die beroemd is om zijn sterfscènes."
t Short Hope (Horiguchi Masaki, 2013) | "Dit debuut kun je vergelijken met het werk van Hirokazu Kore-eda. De film gaat over een jongetje dat op zoek gaat naar zijn biologische vader. Prachtig drama en een Europese première."
u Broken Pieces (Tajiri Yuji, 2014) | "Mooi gefilmd coming-of-age-drama met een driehoeksverhouding. De regisseur maakte vroeger voornamelijk ‘pink films’."
i Live (Iguchi Noboru, 2014) | "Dit is heerlijk over the top en in geen genre onder te brengen. De film volgt deelnemers in een marathon waarvan er maar een paar overleven. Een grappige kruising tussen Battle Royale (waarin tieners elkaar moeten uitmoorden op een eilandje) en The Hunger Games."
Het is de schuld van de conformist
Hoe moet je naar Mussolini’s fascisme kijken? Waarin school de aantrekkingskracht? De meeste historici zoeken het in de kracht van nationalisme en nostalgie naar het roemruchte Italiaanse verleden. Bernardo Bertolucci’s Il conformista (1970), die door EYE landelijk in roulatie wordt gebracht, zoekt het bij Freud. Het fascisme wordt in deze verfilming van Alberto Moravia’s roman op de psychoanalytische snijtafel gelegd. Repressie en sublimatie zijn de sleutelwoorden. De film voert een jongen van goede komaf op die worstelt met zijn homoseksuele gevoelens. Om ‘normaal’ te worden, meldt hij zich bij de fascistische partij. Hij wil bij de massa horen en geen uitzondering zijn. Het maakt hem tot een gewillig instrument van de partij, die hem inzet om liquidaties uit te voeren. Een van de doelwitten is zijn vroegere antifascistische filosofieprofessor in Parijs. Il conformista ziet de wortels van het fascisme in de hang naar conformisme. Aanpassen, niet opvallen, ook al druist dat tegen de eigen gevoelens in. In de tegencultuur van de jaren zestig en zeventig werd deze analyse omhelsd. Aanpassing aan het kapitalisme was immers ook verderfelijk? Was het kapitalisme niet even pervers als het fascisme? Lekker kort door de bocht, maar dat neemt niet weg dat Il conformista een briljante klassieker is over repressie, vervreemding en seksuele verwarring. In de hoofdpersoon zit veel van Bertolucci’s worsteling met zichzelf en de wereld. Als zoon van een beroemde dichter, die geen tijd voor hem had, groeide hij op met een stevig oedipuscomplex. Ook in de filmwereld rekende hij af met vaderfiguren, zoals Jean-Luc Godard. In Il conformista heeft de professor die in Parijs vermoord wordt Godards echte adres en telefoonnummer. Bertolucci laat een vrouw over de professor — lees: Godard — zeggen: "Hij is een typische intellectueel: onaangenaam en impotent." Akkoord, het zijn insidegrapjes, maar wel leuk.
Il conformista
Naar Pathé voor arthousefilms
Voor de troepen uitlopen en alvast vijf voorpremières van arthousefilms zien? Dat kan op 5 oktober voor het elfde jaar bij het PAC Festival in elf Pathé-bioscopen. Dat PAC de afkorting is van Pathé Alternatieve Cinema laat impliciet zien dat het bioscoopconcern een tikkeltje onwennig staat tegenover arthousefilms — hoezo alternatieve films? — maar wat maakt het uit. Voor €27,50 op één dag vijf interessante films zien, die kans krijg je niet elke dag. De dag begint vrolijk met de Britse sociale komedie Pride (Matthew Warchus). In de op feiten gebaseerde film botst in 1984 de machocultuur van stakende mijnwerkers op de homobeweging, die hen in hun strijd tegen premier Margaret Thatcher wil steunen. De mijnwerkers willen geen steun van homo’s, want die zijn eng. Maar als men elkaar leert kennen: leve de solidariteit. Xavier Dolans Mommy, alweer de vijfde film van de pas 25-jarige productieve jonge Canadees, gaat over de problematische relatie van een moeder met haar tienerzoon. Het leven wordt een stuk vrolijker als een buurvrouw in hun leven komt. De voor de competitie van Cannes geselecteerde Argentijnse absurdistische komedie Wild Tales (Damián Szifron) bevat zes verhalen over mensen die door de overal heersende corruptie, economische en sociale ongelijkheid hun zelfbeheersing verliezen. Ze gaan totaal door het lint. Het Amerikaanse drama Whiplash (Damien Chazelle) gaat over een drumleerling, die door zijn muziekleraar tot het uiterste wordt gedreven. De film kreeg op het Sundance Festival zowel van de jury als het publiek de prijs voor beste film. In de romanverfilming Under the Skin (Jonathan Glazer) is Scarlett Johansson een buitenaards wezen in het lichaam van een verleidelijke vrouw, die op zoek is naar eenzame mannen op verlaten Schotse snelwegen. Waarom ze dat doet? Ga de film zien.
Pride
Ander Russisch nieuws
Goed nieuws: Andrei Zvjagintsevs Leviathan, dat in Cannes de prijs voor beste scenario won, bereikt Nederland. Goed idee van EYE om ook zijn drie eerdere films te vertonen. Elf jaar geleden maakte de Russische filmmaker met The Return een overrompelende entree in de internationale filmwereld. Het was nauwelijks te geloven dat de man die jarenlang met hapsnapwerk bij de televisie de kost had verdiend, zo’n intens en indringend drama had weten te maken over twee jongens, die na twaalf jaar afwezigheid met hun vader worden geconfronteerd. De man neemt hen mee op reis naar een verlaten eilandje, waarin hij hen hard aanpakt. De film, waarin religieuze symboliek een rol speelde, stond open voor meerdere interpretaties. Stond de vader voor de terugkeer van Jezus op aarde? Leverde de film kritiek op de autoritaire Russische opvoeding? Of was het juist een pleidooi voor discipline? Iedereen kon op The Return, dat de Gouden Leeuw in Venetië won, zijn denkbeelden projecteren. Dat Zvjagintsev geen eendagsvlieg was, bewees hij vier jaar later met The Banishment, een metaforisch drama over een stel dat door koppigheid en kortzichtigheid zichzelf uit het paradijs van hun idyllische gezinsleven verjaagt. De met religieuze symbolen en verwijzingen opgetuigde film is een aangrijpend drama over menselijke zwakheid en vergeving. Zvjagintsevs derde film Elena fileert een huwelijk, waarin tussen de echtelieden een diepe kloof gaapt. Dat wordt een ravijn als volwassen kinderen uit eerdere huwelijken opduiken. Zvjagintsevs laatste op het Bijbelboek Job geïnspireerde film Leviathan is een satire op Rusland, waarin het individu machteloos is tegenover de staat. Dat merkt een alledaagse man als hij het niet pikt dat de burgemeester hem zijn lapje grond wil afpakken.
The Return
Verbeter de wereld, word boeddhist!
Nederland is te klein geworden voor het Boeddhistisch Filmfestival, zodat het nu Buddhist Film Festival Europe heet. De negende editie die van 3 t/m 5 oktober in EYE wordt gehouden, staat in het teken van transformatie van de menselijke ontwikkeling. Beter gezegd: de tussenfase in dit proces, want het thema van het festival is het Tibetaanse begrip Bardo, dat deze betekenis heeft. In de huidige tussenfase ontbreekt het niet aan mondiale ellende (Oekraïne, ebola, Irak, vul zelf aan), maar het festival is niet bedoeld om elkaar in een depressie te storten. In de woorden van de organisatoren: "We komen bij elkaar om onze visie te verruimen en ons innerlijk te wapenen met nieuwe energie en compassie, door het contact met mensen die anders denken, door te luisteren, door inter-being in de praktijk te brengen." Kortom: "Laten we vrij van oordeel en angst zijn. Want het zijn juist deze helende ervaringen die wij met u willen delen door de films die we geselecteerd hebben." Bent u er nog? Een greep uit het programma. Het festival opent met Khyentse Norbu, waarin een danseres klem zit in het Indiase kastenstelsel. Daughters of Dolma (Adam Miklos) kijkt vanuit vrouwelijk perspectief naar het boeddhisme. Femme — Women Healing the World (Emmanuel Itier) bevat interviews met invloedrijke vrouwen, onder wie natuurlijk Sharon Stone, die ook als uitvoerend producent op de credits staat. Op het programma staat ook Joris Ivens’ zwanenzang Het verhaal van de wind. Van Marjolein Boonstra is haar speelfilmdebuut Kurai Kurai te zien, over de levens van gewone mensen op de steppen van Oezbekistan. Als het aan de organistoren ligt staat de wereld er na het festival een stuk beter voor: "Moge de activiteiten van het Buddhist Film Festival Europe bijdragen aan het welzijn van alle levende wezens en de verdere ontplooiing van ons potentieel en een compassievollere samenleving."
Vara, a Blessing
Michel Auder was erbij
Michel Auder? Michel wie? Toegegeven: de in 1945 in Frankrijk geboren filmmaker Michel Auder, over wie De Hallen in Haarlem van 20 september t/m 19 november een overzichtstentoonstelling presenteert, heeft het nooit tot wereldroem geschopt. Toch verdient hij meer aandacht, want Auder is vanaf eind jaren zestig, toen hij naar New York verhuisde, een interessante filmchroniqueur van het leven van zijn New Yorkse kunstenaarsvrienden en zichzelf. Oorspronkelijk beïnvloed door de Franse Nouvelle Vague ontwikkelde hij een eigen filmgenre dat heen en weer springt tussen dagboekachtige homevideo en experimentele speelfilm. Auders vroege Newyorkse carrière speelde zich af rond de scene van Andy Warhols Factory. Hij kwam met deze even geniale als maffe kunstenaarsbende in aanraking doordat zijn toenmalige vrouw Viva één van Warhols favoriete superstars was. Nadat de Factory aan drugs, ruzies en jaloezie ten onder was gegaan, legde Auder, die in de jaren tachtig met Cindy Sherman trouwde — het huwelijk hield tot het einde van de jaren negentig stand — zich toe op reisverslagen, kunstenaarsportretten, tv-collages en experimentele speelfilms. Daarin toont hij een opmerkelijk gevoel voor kleine details in het dagelijks leven; zijn films verheffen het banale tot het uitzonderlijke. De tentoonstelling in De Hallen vertoont een overzicht van zijn hele carrière: van vroege experimentele speelfilms tot aan met een iPhone gemaakt recent werk. Beneden in De Hallen zijn Auders videowerken te zien, boven worden zijn films vertoond. Op 25 september, 20 uur, houdt Xander Karskens, conservator van De Hallen, een lezing over Auder en zijn werk.
Michel Auder
Dé oorlogsfilm bestaat niet
Goede timing, zou je cynisch kunnen zeggen over het thema Oorlog in Filmhuis De Zwarte Doos in Eindhoven. Het filmhuis besteedt met twee films (6 en 7 oktober) en een lezing (8 oktober) aandacht aan de menselijke activiteit die sinds mensenheugenis dood en verderf zaait. Het op de oorlogsroman van James Jones gebaseerde The Thin Red Line, waarmee Terrence Malick na twintig jaar in 1998 terugkeerde in de filmwereld, gaat over de slag om het eilandje Guadalcanal in de Stille Zuidzee tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een Amerikaans peloton gaat de strijd aan met de Japanse verdedigers. De film toont een chaotische en meeslepende strijd, maar Malick stond geen Saving Private Ryan of Letters from Iwo Jima voor ogen, de indrukwekkende oorlogsfilms van Steven Spielberg en Clint Eastwoord. Dat de regisseur opmerkelijk veel oog heeft voor de flora en fauna op het strijdtoneel, illustreert dat The Thin Red Line meer een filosofische reflectie op oorlog is dan een rechttoe-rechtaan oorlogsfilm. Dat geldt niet voor de documentaire Return to Homs, de openingsfilm van het IDFA vorig jaar. De film volgt een groepje jonge strijders in de hopeloze verdediging van de door het Syrische leger belegerde stad Homs. De kijker ziet meedogenloos geweld van het leger, maar de film roept ook vragen op over het tegen beter weten in blijven volhouden van de jonge strijders, die liever omkomen in de strijd dan die op te geven. The Thin Red Line en Return to Homs gaan allebei over oorlog, maar dat is de enige overeenkomst. Over de grote verschillen tussen oorlogsfilms — van pacifistische oproep tot aansporing om de vijand van de aardbodem te verdrijven — houdt filmdocent Jan Salden 8 oktober een lezing.
The Thin Red Line
Met Marlene Dumas naar de film
Wie er nog bij wil zijn, moet snel zijn, want Marlene Dumas staat met haar expositie The Image as Burden in het Stedelijk Museum in Amsterdam in het middelpunt van de belangstelling. We hebben het over de drie filmavonden die Dumas in EYE presenteert in het wekelijkse programma EYE on ART, dat zich richt op de relatie tussen film en andere kunsten. Onder de titel Dumas goes to the movies praat de kunstenares over films die haar inspireren in leven en werk. Op 30 september praat ze over close-ups in haar favoriete films. Aan bod komen onder meer Jean Genets korte film Un chant d’amour (1950), over het verlangen naar contact en seks van twee homogevangenen, en Ecstasy (1933) van de Tsjechische filmmaker Gustav Mac. Deze film is legendarisch omdat de jonge Hedy Lamarr erin is te zien in een van de eerste naaktscènes uit de filmgeschiedenis. Na Dumas’ beschouwing over het gebruik en de betekenis van close-ups besluit ze de avond met de vertoning van de ultieme close-up-film Carl Theodor Dreyers Jeanne d’Arc (1928). In deze aangrijpende klassieker toont actrice Maria Falconetti met voornamelijk haar gezicht het lijden van de tot de brandstapel veroordeelde Jeanne d’Arc. Over zijn verfilming van de rechtszaak, veroordeling en verbranding van Jeanne d’Arc zei Dreyer: "Ik wilde de ziel tonen achter de façade van het menselijk gelaat." Dat is gelukt, zal iedereen beamen na het zien van de film. Dumas presenteert eind oktober en eind november nog twee filmavonden. De exacte data zijn nog onbekend, evenals de onderwerpen die aan bod komen.
Ecstasy