Cloud en Charisma

Met koelbloedige technothriller Cloud is de veelzijdige Japanse cineast Kiyoshi Kurosawa in topvorm. De film werd onlangs uitgebracht op blu-ray, samen met Kurosawa’s eerdere film Charisma. Ze vormen een perfecte illustratie van Kuro­sawa’s intellectuele genre­cinema.

Als je een lijstje maakt van de belangrijkste actieve regisseurs in Japan, is Kiyoshi Kurosawa waarschijnlijk niet de eerste naam die in je opkomt. Meer voor de hand liggende auteurs als Hirokazu Kore-eda (Shoplifters, 2018; Monster, 2023) en Ryūsuke Hamaguchi (Drive My Car, 2021; Evil Does Not Exist, 2023) slepen met hun verfijnde arthousedrama’s immers de grote prijzen binnen in de hoofdcompetities van prestigieuze festivals.

Toch is de minder bekende Kurosawa misschien wel de meest exemplarische regisseur van de hedendaagse Japanse cinema: in een veelzijdig oeuvre van ruim zestig titels schetst hij een opvallend consistent beeld van de duistere tendensen van de mensheid.

Kurosawa leerde het filmvak via pink films (het Japanse antwoord op Amerikaanse exploitatiefilms en erotische thrillers) en yakuza-vehikels, maar groeide in de jaren negentig uit tot volwaardig auteur van genrecinema vol kritische reflecties op de menselijke conditie. Zijn griezelige detectivethrillers (Cure, 1997), tragische familiedrama’s (Tokyo Sonata, 2008), bovennatuurlijke spookverhalen (Journey to the Shore, 2015) en sciencefictionspektakels (Before We Vanish, 2017) wijzen allemaal op de irrationaliteit, impulsiviteit en eenzaamheid die in elk individu schuilen. Met het ijzersterke Pulse (2001) vat hij dat samen in een grauwe technohorror over spoken die op het internet rondwaren.

De spoken in de machine van Pulse leven voort in Cloud (Kuraudo, 2024), waarin hij zijn fascinatie voor technologie en vervreemding naar het huidige internettijdperk doortrekt. Hoofdpersonage Yoshii (Masaki Suda) is een malafide reseller: iemand die rommel in bulk inslaat en met flinke winst op zijn webshop doorverkoopt aan nietsvermoedende klanten. Het lijkt hem niet eens om het geld te gaan. De onderneming is vooral een manier om zijn offline bestaan stap voor stap te ontmantelen, zodat hij al zijn dagen gekluisterd achter zijn computerscherm kan slijten. Tot verbijstering van zijn baas, die hem net een promotie wilde aanbieden, neemt hij ontslag en verhuist hij met zijn vriendin naar een afgelegen huis buiten de stad, waar niemand hem nog voor de voeten kan lopen.

Tussenstation
Yoshii’s obsessie met het internet neemt steeds abjectere vormen aan, totdat de analoge werkelijkheid bij hem aanklopt. Wat begint als een verbeelding van onze computerverslaving, verandert in Kurosawa’s handen bijna ongemerkt in een gewelddadige reflectie op wraak en boetedoening. In perfect gekadreerde, koelbloedige shots koerst Cloud af op een geweldsuitbarsting, met een paar van de sterkste actiescènes van de afgelopen jaren.

Waar de beweeglijke cinema van Kurosawa in eerdere films als Before We Vanish weleens uit de bocht vloog, houdt hij Cloud juist strak op de rails. Net als geestverwant David Cronenberg laat Kurosawa zien dat ons gemediatiseerde bestaan geen enkele bescherming biedt tegen lichamelijke kwetsbaarheid, extreem geweld en de onvermijdelijkheid van de dood.

Het blu-ray-label Eureka brengt Cloud gebundeld uit met Charisma (1999), een relatief kleine titel binnen Kurosawa’s oeuvre. Deze film, over een agent die een gijzelingszaak heeft verprutst, is een belangrijk tussenstation in het oeuvre van Kurosawa: een filmische vrijplaats waarin hij talloze ideeën plant die pas in latere films ontkiemen. Ook hier verruilt het hoofdpersonage de stadse benauwdheid voor een schijnbaar rustiger leven in de natuur, om daar een nog krankzinniger strijdveld aan te treffen: een driezijdig conflict rond een giftige boom die de lokale ecologie ontwricht.

Het bij vlagen onmogelijk te volgen Charisma is typerend voor Kurosawa’s neiging tot overdaad, maar met Cloud in het achterhoofd maakt de film scherp duidelijk dat kwaadaardigheid niet in internet of natuur besloten ligt, maar in de mens zelf, die in Kurosawa’s films altijd weer nieuwe manieren vindt om die op zijn omgeving te botvieren.