Xavier Dolan over Tom à la ferme

Gevaarlijk spel op homofoob platteland

  • Datum 27-03-2014
  • Auteur
  • Deel dit artikel

Foto Fabrizio Maltese

Net 25 geworden in maart en al vier speelfilms geregisseerd hebben, niet veel mensen zullen dat de Frans-Canadese Xavier Dolan nadoen. Zijn Tom à la ferme, waarin de voormalige kindacteur wederom ook de titelrol voor zijn rekening neemt, speelt zich af op het homofobe platteland van Québec. Voor de stijl van zijn thriller liet hij zich inspireren door een film uit een ander plat landje: Spoorloos van George Sluizer.

Door Boyd van Hoeij

De vierde film van Dolan is in vele opzichten een nieuw begin, na zijn eerste drie films als regisseur, J’ai tué ma mère, Les amours imaginaires en Laurence Anyways, die samen een losse trilogie over onmogelijke liefde vormen. Voor het eerst verfilmde hij het werk van iemand anders, in dit geval een toneelstuk van zijn landgenoot Michel Marc Bouchard, die ook samen met Dolan het scenario schreef.
Alhoewel er nu ook weer een soort van onmogelijke liefde in het verhaal zit, omdat de vriend van hoofdpersoon Tom net overleden is, gaat de film eerder over homofobie op het platteland. De moeder van de dode, die niet eens van Toms bestaan of de homoseksualiteit van haar zoon op de hoogte was, wordt in bescherming genomen door haar oudste zoon, Francis, die Tom meetrekt in een gevaarlijk rollenspel waarin Francis’ agressiviteit en homofobie een gevaarlijk erotische lading lijken te krijgen.
"Natuurlijk wilde ik deze film maken omdat Tom een mooie rol om te spelen was", zegt Dolan in Venetië, waar de film vorig jaar in competitie meedraaide en uiteindelijk de Fipresciprijs van de internationale filmkritiek zou wegkapen. "Maar als er geen passende rol voor me is, zoals in Laurence Anyways, dan is dat ook prima. Het gaat mij toch vooral om het verhaal en de spanning die er in zit. In het geval van Tom à la ferme was dat de vraag wat er kan, zal of moet gebeuren als je twee personages, de een homo en de ander niet, samenbrengt in een omgeving waar homofobie, agressiviteit en onverdraagzaamheid overheersen, waar ze verder geen kant op kunnen en waar beiden, de stadsmens en de boerenkinkel, over de schreef zouden kunnen gaan."
"Het was voor mij meteen duidelijk toen ik het toneelstuk zag dat dit verhaal eigenlijk helemaal geen familiedrama was maar meer een soort van thriller", legt de regisseur uit. "Ik zag meteen een heleboel beelden voor me; het was als toneelstuk al een heel filmisch verhaal. En het idee om een thriller over homofobie te maken trok me erg aan, die zie je namelijk niet elke dag."
Technisch gezien haalt Dolan flink wat nieuwe trucjes uit de kast, waaronder een verandering van beeldformaat op een aantal cruciale momenten: "Dat kwam pas tijdens de montage. Ik zocht naar een manier om het publiek nog duidelijker met de personages mee te laten leven, om hen zich net als hen in het nauw gedreven te laten voelen. De beeldbreedte veranderen is een simpele maar heel effectieve visuele truc om dat voor elkaar te krijgen."
Ook de muziek, van Fransman Gabriel Yared, die een Oscar won voor zijn soundtrack van The English Patient, speelt een belangrijke rol, alhoewel Dolan toegeeft dat het oorspronkelijk de bedoeling was om een film zonder soundtrack te maken: "Mijn inspiratiebron voor de stijl van Tom à la ferme was Spoorloos (in het Frans is de titel het Hitchcock-achtige L’homme qui voulait savoir — De man die wilde weten), iets heel eenvoudigs, de esthetiek van alledag, zonder dolly shots of kunstlicht. Ik wilde bewust geen gestileerde, opgepoetste prachtbeelden, geen In the Mood for Love of Chungking Express. En het idee was oorspronkelijk ook om helemaal geen muziek te gebruiken. Maar tijdens de montage voelde de film te naakt aan en heb ik geprobeerd om er temp music onder te zetten omdat ik iets miste. Al snel had ik de hele film dichtgeplamuurd met muziek van Philip Glass en Hans Zimmer."
"Omdat de film een coproductie met Frankrijk was moest ik een Franse componist aanstellen en vroeg ik heel brutaal om Gabriel Yared. Ik geloof dat de producenten liever hadden gewild dat ik om iemand zonder zeventien Oscars had gevraagd, maar hij zei ‘ja’ en ik ben heel blij met wat hij heeft gecomponeerd. Natuurlijk is zijn score overdadig en extravagant, maar dat wilde ik juist; de suspense, het geweld en de agressiviteit van de film klinken door in de muziek. Het heeft iets Hitchcock-achtigs en iets van Mahler, het doet denken aan de muziek van de psychoseksuele en psychoromantische thrillers van Hitchcock. Yareds score heeft de film denk ik stukken beter gemaakt."
Films worden natuurlijk constant herschreven, tijdens de scenariofase, op de set en daarna weer tijdens de montage. Toch werkt Dolan veel sneller dan bijna al zijn collega’s, een Ozon of Miike daargelaten. Maar over de vraag of hij een intuïtieve filmmaker is, moet Dolan lang nadenken. "Ik weet niet of dat een positief of negatief iets is", zegt hij uiteindelijk. "Ik volg tijdens het draaien wel heel duidelijk mijn instinct, ik kan het niet beter uitleggen. Draaiperiodes zijn natuurlijk heel strak gepland maar dat betekent niet dat ik altijd weet waar ik mee bezig ben of wat ik precies moet doen. Soms doe je iets en zie je dat het werkt, soms werkt het juist helemaal niet of kom je daar pas tijdens de montage achter. Shit happens tijdens het filmen, goede shit en slechte shit. We hebben helaas nooit veel geld dus hangt er duidelijk een prijskaartje aan bijvoorbeeld iets improviseren met de acteurs. Maar soms opent dat wel deuren naar dingen die je anders nooit had gevonden, dus dat is een risico dat je soms gewoon moet durven nemen. En misschien gebruik je het wel helemaal niet, dat is dan jammer. Shit happens."