FilmBoeken – 30 juni 2011

51-ismes

Datum 30-06-2011
Auteur
Deel dit artikel

Ronald Bergans Film Begrijpen had ongetwijfeld beter Alles Begrijpen kunnen heten maar dat zal de Britse uitgever om juridische redenen geweigerd hebben. Zo aanstekelijk is zijn methode van absurde vereenvoudiging dat het verleidelijk is die op alles toe te passen.

Zeker, tegen Bergans reductie van honderdtien jaar filmgeschiedenis tot 51 stromingen in vijf periodes is zonder meer in te brengen dat hij de boel extreem simplificeert, vrijwel alleen Europese en Amerikaanse titels noemt en met bizarre stelligheid waarheden verkondigt (‘Tom Tykwers Lola rennt bevestigt de willekeurigheid en zinloosheid van het leven, dat slechts een spel is’) maar dat is allemaal niet belangrijk. Belangrijk is dat je door het boek te lezen zin krijgt om films te zien, net als een kookboek met eten doet. Geen bescheiden ambitie.
‘Monumentalisme’ noemt Bergan The Ten Commandments uit 1956 en het bijna drie uur durende Intolerance uit 1916 waarbij 125.000 figuranten zouden zijn ingezet. Alles is teruggebracht tot -ismen: teenageisme (Ferris Bueller’s Day Off), gangsterisme (The Godfather), Hollywoodstudioisme (Sunset Boulevard). Helaas leest het boek hier en daar alsof een vertaalprogramma werd ingehuurd voor de Nederlandse vertaling, maar over het geheel genomen werkt Bergans benadering. Het idee van een raamwerk dat over alle films heen gelegd kan worden is verhelderend en zelfs inspirerend. Maar Bergans classificatie is pas het begin van het begrijpen van film. Sunset Boulevard valt natuurlijk niet alleen maar onder het Hollywoodstudioisme (kenmerken: ‘personeel op contractbasis, rendabel, individuele studiostijl, sterrensysteem’), en Buster Keatons The General niet alleen maar onder het slapstickisme. Het boek hint wel naar overlappingen tussen stromingen door bij elke stijl in steekwoorden andere stijlen te noemen die er aan raken, maar het gaat daar verder niet op in. Hoeft ook niet want dat kan de lezer zelf invullen. Dat is het fijne van dit boek: Film Begrijpen geeft de bouwstenen van de filmgeschiedenis, die daarna op allerlei manieren gecombineerd kunnen worden. Het lijkt misschien tegenstrijdig maar juist door die geschiedenis in hokjes onder te brengen, valt de samenhang op. Films die mensen zelden zien, als Kenneth Angers Scorpio Rising of Alejandro Jodorowsky’s El Topo staan maar een paar bladzijden verwijderd van Titanic en La Dolce Vita. Dat geeft experimenten een logische plek naast grote budgetten. Het boek laat zich door z’n aanstekelijke eenvoud en handzaamheid ook steeds opnieuw oppakken, zodat in voorkomende gevallen meteen de ‘iconische elementen’ van het westernisme opgezocht kunnen worden (‘afgelegen forten, uitgestrekte ranches, één gelagkamer, één aantrekkelijke ongetrouwde vrouw, één rechtschapen man, één gevangenis en de hoofdstraat’). Of wat dan ook.
Zou het niet fijn zijn als de werkelijkheid ook zo overzichtelijk en onherroepelijk was als Bergans observaties: ‘Elke postmodernistische [sic] film bevat elementen van de film noir, misdaadfilm of roadmovie’, ‘Woody Allens films doen de grens tussen fictie en werkelijkheid vervagen.’ ‘Het experimentalisme wordt verafschuwd door de populaire en dominante cultuur.’ Je ziet Ronald Bergan — auteur van boeken over onder meer Sergei Eisenstein, Jean Renoir en de broers Coen en prettig sarcastisch in de omgang — grinniken achter z’n laptop over al dat simplificisme.

Ronald Rovers

Film Begrijpen. Een overzicht van de belangrijkste filmstijlen
2011, Librero, 160 pagina’s, €7,95

Blaxploitation Films
Mikel J. Koven
2010, Kamera Books, €17,50
Begin jaren ’70 kwam er een nieuw soort film, met een geheel ‘zwarte’ cast, soulmuziek, grote geweren en nog grotere afrokapsels. Deze films spraken in het bijzonder de Afro-Amerikaanse gemeenschap aan, die eindelijk een brutaler en gewaagder alternatief zag voor het beeld van de zwarte gemeenschap, zoals gepresenteerd door onder andere Bill Cosby. Blaxploitation Films geeft een overzicht van meer dan 60 films, van horror tot parodie, en bevat een aantal mooie afbeeldingen van filmaffiches. Titels die voorbij komen zijn Shaft, Superfly, The Black Gestapo, Blacula, Foxy Brown, Coffy en The Verdict.

Out of Time — Desire in Atemporal Cinema
Todd McGowan
2011, University of Minnesota Press, €24,50
McGowan constateert een nieuwe stroming in de cinema, als antwoord op het digitale tijdperk. Films binnen deze stroming, die hij ‘Atemporal Cinema’ doopt, laten de kijker kennis maken met een alternatieve manier van bestaan in tijd, namelijk: een bestaan los van tijd. Het gaat om films als Memento, Eternal Sunshine of the Spotless Mind, 21 Grams en Irréversible. Wat deze films gemeen hebben is het gebruik van de logica van de herhaling. Interessant boek, waarin linken worden gelegd met huidige debatten over dit onderwerp binnen de filosofie.

The Danish Directors 2 — Dialogues on the New Danish Fiction Cinema
Mette Hjort e.a. (red.)
2010, Intellect Books, €19,95
De Deense cinema bloeit als nooit tevoren, dat bewijst het tweede deel van dit boek over Deense regisseurs; deel een verscheen in 2003. Portretten en interviews met Deense regisseurs zoals Anders Thomas Jensen, Ole Christian Madsen, Lone Scherfig en actrice Paprika Steen, bekend door de rol van Helene in Festen.

100 Animated Feature Films
Andrew Osmond
2010, Palgrave Macmillan, €24,95
Voor animatieliefhebbers: een boek met honderd animatiefilms, vol informatie, credits en prachtig afbeeldingen. Met bekende recente films als Finding Nemo, Alladin en Shrek, maar ook oude bekenden zoals Bambi en Watership Down, en onbekende parels zoals Le roman de Renard uit 1937, de eerste lange Franse animatiefilm.

Cannes Cinema — A Visual History of the World’s Greatest Film Festival
Serge Toubiana
2011, Cahiers du Cinema, €35,00
Een mooi cadeauboek, nu in het Engels uitgegeven door het gerenommeerde Cahiers du Cinema, met anekdotes en zwartwitfoto’s van het allereerste Cannesfestival in 1939 tot en met het voorlaatste in 2010. De glamour spat van de pagina’s. Très joli.

Geschreven door