Filmnieuws – 6 februari 2016

Wouter Barendrecht (1965-2009)
air doll en face van de Aziatische grootmeesters Hirokazu Kore-eda en Tsai Ming-liang zijn slechts twee van de films die deze maand onder de vlag van sales agent en productiebedrijf Fortissimo Films in Cannes in première zullen gaan. En het zullen ook de momenten zijn waarop de filmwereld in stilte Fortissimo-oprichter Wouter Barendrecht herdenkt, die afgelopen maand op 43-jarige leeftijd in Bangkok aan een hartstilstand overleed. Barendrecht was waarschijnlijk de belangrijkste Nederlander in de internationale filmwereld, synoniem met de successen van Wong Kar-wai’s in the mood for love, maffe gayfilms zoals short bus, prestigieuze projecten als Berlijn 2008-openener shine a light van Martin Scorsese en The Rolling Stones, en de levenslijn naar de internationale markt voor eigenheimse eigenwijze filmmakers als Alex van Warmerdam. Zijn geheim: charme, trouw, goede smaak en af en toe een vileine grap. En: werken, werken, werken. Zijn korte leven telt daarom minstens voor twee.

Nieuwe directeur Filmfonds
Doreen Boonekamp is benoemd tot de nieuwe directeur en bestuurder van het Nederlands Fonds voor de Film. Interim-voorzitter van het Filmfonds Hans van Beers zegt voor de directeur van het Nederlands Film Festival te hebben gekozen vanwege Boonekamps ervaring en "rechte rug". De organisatie van het fonds wordt aangepast met een verzwaarde positie voor de directeur/bestuurder en een raad van toezicht op afstand. De nieuwe raad zal op 1 juli aanstaande geïnstalleerd worden als opvolger van het huidige interim bestuur. Gerlach Cerfontaine zal die voorzitten. Doreen Boonekamp ontving onlangs de Cultuurprijs van de stad Utrecht en is sinds zeven jaar directeur van het Nederlands Film Festival. Boonekamp laat in het persbericht weten dat ze er naar uit ziet om "getalenteerde makers optimale kansen te bieden zich te ontwikkelen en een oeuvre op te bouwen". Daarnaast wil zij zich graag inzetten om de "mogelijkheden voor internationale samenwerking" te verbreden en te versterken. Dit najaar zal Doreen Boonekamp voor de laatste keer het Nederlands Film Festival leiden, het bestuur van de stichting Nederlands Filmfestival start binnenkort een procedure om een opvolger te vinden.

Nederlanders in Cannes
Behalve de hemelbestormende prestatie van wit licht, die voor het programma Un Certain Regard werd geselecteerd in Cannes (zie Take 5), valt er nog een Nederlands succesje te vieren. De Vlaams-Nederlandse speelfilm de helaasheid der dingen is geselecteerd voor het programma La Quinzaine des Réalisateurs, de veertien regisseursdagen voor nieuw filmtalent in Cannes. De film, gebaseerd op de gelijknamige roman van Vlaamse auteur Dimitri Verhulst, is geregisseerd en geschreven door Felix van Groeningen (dagen zonder lief) en een coproductie van IDTV. De producenten van Lemming Film zijn ongetwijfeld ook blij: hun coproducentschap bij de Belgisch/Duitse film altiplano leverde deelname op aan de Semaine de la Critique in Cannes. Voor dit festivalonderdeel zijn eveneens lost persons area (coproducent De Productie) en de korte documentaire trans-siberian voices van Jochem de Vries uitgenodigd. Op Un Certain Regard wordt wind journeys (coproducent Volya Films) vertoond. In Competitie op het festival draait fish tank (coproducent Kasander Film) en face (Tsai Ming-liang, coproducent Circe Films).

‘Oogverblindend’ succes
Een emotioneel mailtje van regisseur Cyrus Frisch bereikte afgelopen week de redactie van Filmkrant. Zijn film oogverblindend draaide op het Argentijnse filmfestival Bafici in Buenos Aires: "Wat een krankzinnige ervaring! Huilende meisjes in het publiek, oude mannen die me geëmotioneerd kwamen omhelzen, dranghekken voor de bioscoop", mailde Frisch. Onverwacht raakte de nieuwe film van Cyrus Frisch (ook bekend door blackwater fever en vergeef me) een gevoelige snaar. De hoofdpersoon in de film, een rol van Georgina Verbaan, stelt zichzelf de vraag "zou ik het recht hebben om weg te kijken als ik weet dat andere mensen lijden?" Laat dat nou precies de kwestie zijn waar Argentijnen de laatste decennia mee worstelen: hadden ze kunnen weten van de verdwijningen tijdens het regime van Videla, of niet? En laat er op dit moment weer een vergelijkbare situatie spelen in Buenos Aires, waar de arme bevolkingsgroep de schuld krijgt van de crisis en er geruchten zijn dat zwervers en criminelen door de politie hard worden aangepakt en spoorloos verdwijnen. "Het is een heet politiek item", vertelt Frisch aan de telefoon, weer even in Amsterdam voordat hij afreist naar het New Yorkse Tribeca filmfestival. "Mij werd steeds door journalisten gevraagd wat ik dacht wat er moest gaan gebeuren in Argentinië. Daar ben ik nu over aan het nadenken." In oogverblindend (of: dazzle in het Engels) spreekt het personage van Verbaan met een onzichtbare gesprekspartner (Rutger Hauer), een man die indirect betrokken is geweest bij de Vuile Oorlog en op de nominatie staat om door een groep ‘hijos’, de kinderen van de verdwenen mensen, te worden terechtgesteld — althans, die willen zijn huis besmeuren met bloedrode verf. "Veel bezoekers zeiden dat deze film precies aansloot bij de zaken die hen bezighielden", zegt Frisch. De film is verrassend succesvol, zegt Frisch, "ik weet niet wat ik meemaak", ook al is het een "ontoegankelijke en alternatieve vorm". "Het verhaal is wel begrijpelijk, maar de eerste veertig minuten is er bijvoorbeeld nauwelijks beeld, dan zit het publiek in het donker naar een zwart scherm te kijken en hoor je alleen het telefoongesprek. Maar dat werkt blijkbaar heel indringend."

‘It’s a wrap’
Slechts drie nummers verschenen er van het tijdschrift voor de Nederlandse film Cut!, en toen ging de stekker er uit. "Zakenlieden kunnen snel schakelen", zegt oud-hoofdredacteur Jan Doense over zijn kortstondige carrière als bladenmaker. Het blad was opgezet in een commercieel samenwerkingsverband van distributeur Dutch FilmWorks, RTL en uitgever Imediate (onder meer van vakblad Muziek en Beeld) om meer aandacht te genereren voor het dvd-aanbod van RTL. Al eerder werd bekend dat Filmspot, het langstlopende filmprogramma op de Nederlandse televisie, ten grave is gedragen. Presentator Jac. Goderie startte het programma bij AT5, maar werd na één aflevering al overgenomen door de AVRO. De laatste jaren was Filmspot weer terug op de regionale kanalen. Ook dvd-blad Film Valley is ter ziele en lijkt van de ene op de andere dag van de aardbodem verdwenen. Het blad diende nota bene als rolmodel voor Cut!, zegt Doense, die bekend is als oprichter van onder meer het Fantastic Film Festival en de Nacht van de Wansmaak. Zijn uitstapje naar Cut! zou sowieso beperkt zijn gebleven tot de opstartfase — waar nu zo’n abrupt einde aan is gekomen. Volgens Doense is de markt voor filmbladen sowieso problematisch, "daarbij stortte de bladenmarkt in vanwege de kredietcrisis en waren er ook nog tal van reorganisaties bij RTL" De enigszins kritiekloze toon in de redactionele stukken was gevolg van een compromis tussen de partijen, "recensies passen beter in dagladen", aldus Doense. Er zouden nog 40 dvd-titels ‘op de plank’ liggen — daar wordt nu een andere bestemming voor gezocht.

Crisis in beeld
Zeiden we dat filmmakers eens films over actuele thema’s moesten maken? Zoals het verhaal rond oplichter/investeerder Bernhard Madoff? "Een koningsdrama dat schreeuwt om verfilming", schreef Ronald Rovers in de vorige editie van de Filmkrant. En warempel, zijn smeekbede werd verhoord, en wel door Hollywood. De wat obscure filmproducent Edmund Druilhet kondigt met veel tamtam aan dat het docudrama madoff: made off with america al in productie is en er druk wordt gedraaid op locaties als Zwitserland, Aspen, New York en Dubai. Producent Druilhet heeft een voorliefde voor verhalen waarin mensen het slachtoffer worden van oplichters, of het nu om hun financiële of psychologische ondergang gaat. Eerder was hij coproducent van een ongeautoriseerde en matig ontvangen biopic van Polanski, nu heeft hij zijn pijlen gericht op Madoff, die volgens Druilhet ‘meer joden geld afhandig heeft gemaakt dan Adolf Hitler’, aldus zijn persbericht.
Ook documentairemaker Michael Moore heeft zich vastgebeten in de financiële crisis en roept bezoekers van zijn website op om hem getuigenissen te sturen van hun eigen ervaringen op en met Wall Street, om uiteindelijk "de grootste zwendel in de Amerikaanse geschiedenis" bloot te leggen. En op het Tribecafestival in New York ging de documentaire american casino in première, waarin de financiële problemen van zwarte onderwijzer Denzel Mitchell centraal staan. Ook de speelfilm vegas: based on a true story voert de economische crisis op als context en in the good guy worden een snelle Wall Street-jongen en zijn vriendin in beeld gebracht. Dus wees gerust, een golf van hebzuchtfilms zal komend jaar de filmzalen overspoelen — het wachten is nu nog steeds op een Nederlands koningsepos. Wordt het een verfilming van bestseller ‘De prooi’, over ABN Amro? Een docudrama over Fortis? Of wachten we liever op ons eigen AEX-schandaal?

Narrige minkukels
"Overbodig. Uit de tijd. Slecht schrijvend. Minkukels. Uitvreters. Alcoholisten." Zo luidt de kritische kanttekening van filmdistributeur Dirk De Lille over "de HH filmcritici" in zijn column in filmvakblad Holland Film Nieuws (HFN). Het publiek beslist over de kwaliteit van een film, zo redeneert De Lille, door massaal te komen kijken — niet dat "zooitje slecht opgeleide, narrige, onderontwikkelde en gefrustreerde opstellenschrijvers die nog geen Buñuel van een Godard kunnen onderscheiden". Hij pleit dan ook om persvoorstellingen alleen nog te toegankelijk te maken "voor lekker meewerkende glossies (sic) en tv- en radiostations!" Reden voor AD-filmjournalist Ab Zagt om ook eens in de pen te klimmen voor een reactie: "[De Lille] heeft inmiddels meer afkickcentra van binnen gezien dan bioscoopzalen. Hoe durft deze opgefokte Vlaming mijn beroepsgroep de mantel uit te vegen" Ja, het is gekrakeel rond de dorpspomp, geeft Zagt onmiddellijk toe in een telefonische reactie. Toch kon Zagt deze aantijgingen niet over zijn kant laten gaan. "Het is een schande hoe hij over critici praat, in een column vol feitelijke onjuistheden waarin hij collega’s van NRC en Volkskrant ook nog een drankprobleem toedicht. Volslagen idioot om dat te publiceren in een blad dat door alle filmprofessionals gelezen wordt." Zagt pleit voor een protestactie van de KNF (de beroepsvereniging van filmcritici) en begrijpt niet dat HFN de column afdrukte.

Warme filmwinter
Ontslagen? Failliet? De film biedt troost, zo kan worden opgemaakt uit de licht gestegen bezoekcijfers van de bioscopen na het uitbreken van de kredietcrisis. Met feelgood-Bollyfilm slumdog millionaire als trekker van 394.564 kaartjeskopers, steeg het totaal van Nederlandse bioscoopbezoekers tot boven de zes miljoen in de eerste drie maanden van 2009; bijna drie procent meer ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. De meeste troost putten mogelijke crisisslachtoffers kennelijk uit oorlogswinter, dat in de winter van 2009 nog maar liefst 359.637 bezoekers trok, wat het totaal aantal brengt op 821.218. Het kluchtige spion van oranje, dat veel publiciteit kreeg door een relletje tussen AD-filmrecensent Ab Zagt en de producenten vanwege een voorbarig uitgebrachte zure recensie, was de op een na best bezochte film van het eerste kwartaal, met een bezoekersaantal van 209.216. Exploitanten maken zich nu op voor angels & demons, de verfilming van Dan Browns thriller The Bernini mystery, en de filmtheaters voor de laatste dagen van emma blank van Alex van Warmerdam.

Piraten zijn er gloeiend bij
Piraten in Somalië én op internet zijn hun leven niet meer zeker. In Zweden hebben de vier oprichters van The Pirate Bay, een website waarop links ("torrents") naar illegale films, muziek en software staan, een jaar gevangenisstraf gekregen. Ze moeten wegens schending van auteursrechten ook een vergoeding betalen van 2,7 miljoen euro, een bedrag dat ten goede zal komen aan de entertainmentindustrie. De eisers Warner Bros, MGM, Columbia Pictures, Sony BMG en Universal hadden een schadevergoeding van ruim 10 miljoen euro geëist. Op Piratebay.org zijn links te vinden naar kleine brokjes van vaak illegale bestanden. Op die manier kunnen internetgebruikers een bestand in meerdere kleine onderdelen downloaden van verschillende gebruikers tegelijk. Producenten zijn blij met de veroordeling: zo stelt Johan Holmer van de Zweedse filmproducentenorganisatie dat het illegaal delen van bestanden het grootste obstakel vormt in de ontwikkeling van de Zweedse film. Op internet is inmiddels een discussie losgebarsten over de hausse aan piratennieuws die toevallig zowel in de Hoorn van Afrika als online plaatsvindt. De term ‘piraterij’ dekt de lading van illegaal downloaden niet meer, vinden kenners. "Het suggereert dat downloaden het ethisch equivalent is van schepen kapen op open zee en het ontvoeren en vermoorden van de bemanning", zegt Richard Stallman, oprichter van de stichting Free Software Foundation (FSF.org) dat onder meer het gratis softwaresysteem GNU ontwikkelde. Hij pleit voor het gebruik van andere termen, zoals "delen met je buren" of "illegaal kopiëren". Ook gaan er stemmen op om gewoon terug te keren naar de onschuldig klinkende term ‘bootlegging’. Of de avonturen van de ‘Pirates of Somalia’ nog verfilmd gaan worden, is overigens niet bekend.

Sampelen met celluloid
"Wie heeft er wel eens iets met digitale beeldbewerking van filmpjes gedaan?" Heel wat handen gingen op 15 april omhoog tijdens de presentatie van Celluloid Remix in het Amsterdamse BeamLab. Logisch, want het publiek bestond er voor een groot deel uit videokunstenaars en andere spelers met beeld en geluid. "Wie heeft er wel eens oude filmpjes gebruikt, echte film dus die eerst nog ingescand moet worden?" Veel minder handen. "En wie is er wel eens naar het Filmmuseum gegaan voor oude beelden uit het begin van de vorige eeuw?" Eén hand. Dat laatste kan snel veranderen. Het Filmmuseum heeft 21 fragmenten uit de collectie vroege Nederlandse film online gezet in het kader van Celluloid Remix, een remixwedstrijd waarmee het grote digitaliseringsproject Beelden voor de Toekomst op onorthodoxe wijze aandacht trekt. Professionals en amateurs worden uitgenodigd de beelden te downloaden en naar hartelust te verknippen en te bewerken tot nieuwe korte filmpjes met een eigen soundtrack. Het beschikbaar gestelde filmmateriaal uit de periode 1917-1932 betreft voornamelijk industrie en opdrachtfilms en is ook aardig om te bekijken zonder remixbedoelingen.
Sample artist Eboman heeft zich opgeworpen als ambassadeur van Celluloid Remix. Tijdens de presentatie gaf hij alvast een voorzet met een geremixed instructiefilmpje dat de wervelende en gelukkig ook geestige mogelijkheden van het beeldsamplen demonstreert. Of de oorspronkelijke makers zich nu in hun graf gaan omdraaien is een vraag die op de bijeenkomst onbeantwoord bleef. Videokunstenares Rachel de Boer liet die oude filmpjes liever zoals ze zijn, maar anderen stonden te popelen om aan de slag te gaan. De winnaars van de wedstrijd worden in september bekendgemaakt op het Nederlands Film Festival. Alles over de wedstrijd, inclusief het te downloaden beeldmateriaal, het filmpje van Eboman en de al ingestuurde remixen, is te vinden op celluloidremix.nl.