Evenementen – 2 mei 2013
Johan van der Keuken op de set van Lucebert tijd en afscheid
Johan van der Keuken revisited
De namen van hoeveel Nederlandse filmmakers doen in het buitenland een belletje rinkelen? Niet veel, maar Johan van der Keuken behoort tot het selecte gezelschap. De in 2001 overleden fotograaf en filmmaker was dan ook geen Hollandse navelstaarder, maar een kosmopoliet, die de hele wereld als zijn werkterrein zag. Altijd was hij op zoek naar beelden die tegenstellingen in samenlevingen en culturen blootleggen. Van der Keuken zag de wereld als een organisme, dat altijd in beweging is. Stilstand is een woord dat hij niet kende. Hoog tijd voor een expositie en retrospectief over de man en zijn werk. Eye presenteert het van 29 maart t/m 9 juni onder de titel Johan van der Keuken/Tegen het licht. De titel verwijst naar Van der Keukens inzet om dogmatische sociale en culturele opvattingen tegen het licht te houden. Wie wil weten hoe groot zijn betekenis is, moet de Filmkrant van vorige maand er nog eens op naslaan. Daarin praten documentairemakers over de grote invloed van Van der Keuken op hun werk. Op deze plek zullen we tot juni maandelijks kort zijn films behandelen die Eye vertoont. In lijn met Van der Keukens benadering vertoont Eye zijn oeuvre niet chronologisch, maar door elkaar, zodat de wisselwerking tussen zijn films zichtbaar wordt. Zo staat tegenover het antikapitalistische I Love Dollars, een film uit Van der Keukens sterk politiek geëngageerde periode, het latere Face Value, een studie van gezichten, waarin het gaat om kijken en gezien worden. Het compilatieprogramma Johan van der Keuken & de Vijftigers toont de vormende invloed van de dichtersgroep. Luceberts associatieve vitalistische poëzie en de stroming van de ‘free jazz’ hadden een grote invloed op Van der Keukens ‘vrije montage’, waarin associatie een grote rol speelde.
Van der Keuken als politieke dogmaticus duikt naast I Love Dollars op in De weg naar het Zuiden, een roadmovie waarin Van der Keuken in 1980 vanuit het Amsterdam van de kroningsrellen naar Egypte reist. Van der Keuken als empathische observator is te vinden in de (korte) klassiekers Herman Slobbe, Blind kind en Blind kind 2. Over vergankelijkheid, leven en dood — eeuwige thema’s in Van der Keukens werk — gaat het in Vakantie van een filmer.
Aziatische blockbusters en artfilms
Het is geen nieuws dat de Aziatische cinema misschien wel de interessantste op de wereld is. Terecht dus dat in Nederland het Aziatische filmfestival CinemAsia bestaat. De zesde editie wordt van 4 t/m 7 april in de Balie gehouden. Dat is goed nieuws. Ook goed nieuws is dat het festival niet meer om het jaar, maar vanaf deze editie ieder jaar wordt gehouden. Het programma bevat dit jaar ruim twintig films uit onder andere China, Taiwan, Zuid-Korea, Japan en Indonesië. CinemAsia onderscheidt zich van veel andere Aziatische filmfestivals op de wereld door de brede diversiteit aan films. Het festival vertoont onafhankelijke documentaires en speelfilms, maar ook blockbusters. Een goed voorbeeld van dat laatste is de Chinese road movie Lost in Thailand. De film, waarin twee Chinese zakenmannen in Thailand op zoek zijn naar hun baas, die zich teruggetrokken heeft in een afgelegen klooster, is in China de succesvolste film van eigen bodem aller tijden. Hij kostte 30 miljoen yuan (3,5 miljoen euro), maar bracht aan de bioscoopkassa meer dan een miljard yuan (125 miljoen euro) op. Lost in Thailand verslaat daarmee Hollywoodkrakers als Avatar. De heistfilm The Thieves, een Zuidkoreaanse variant op Ocean’s Eleven, behaalde in Korea een recordomzet. Tegenover deze blockbusters staan intieme drama’s over menselijke verhoudingen. Zoals het Taiwanese drama Love is Sin (Chao-liang Huang), waarin een Chinees-Amerikaanse missionaris de eigenaresse van een kruidenierswinkeltje Engelse les geeft. Het eveneens Taiwanese Girlfriend, Boyfriend (Ya-che Yang) volgt een driehoeksverhouding over een periode van vijfentwintig jaar. Drie rebellerende studenten, van wie één homoseksueel, krijgen een verhouding in 1987. In de jaren erna worstelen ze met de repressieve Taiwanese moraal en hun eigen gevoelens. Uitstekend is ook het subtiele onafhankelijke Chinese drama Song of Silence (Zou Chen), over de relatie van een doofstom meisje met haar boertige gescheiden vader en zijn nieuwe vriendin. De spanningen lopen hoog op.
Lost in Thailand
Vinylvreters
De tijd dat vinylplaten alleen nog gekocht werden door ouwe jongeren, die bij tweedehandsplatenzaakjes in smoezelige bakken stonden te graaien, is al een tijdje voorbij. Steeds meer nieuwe muziek wordt ook op vinyl uitgebracht. In Engeland werden vorig jaar bijna 400 duizend en in Amerika 4,5 miljoen vinylplaten verkocht. Jaarlijks stijgt de verkoop van vinyl met ongeveer vijftien procent. Hoog tijd dus dat Melkweg Cinema onder de titel Vinylmania een filmhommage brengt aan vinyl. De directe aanleiding is Record Store Day, de internationale feestdag voor platenzaken, artiesten en muziekliefhebbers. De eerste film op het programma is het geestige High Fidelity (Stephen Frears, 2000), waarin de door popmuziek bezeten eigenaar van een platenzaak zich afvraagt waarom zijn vriendin het niet bij hem uithoudt. Heel raar dat ze weggaat bij een man die alleen over muziek kan ouwehoeren. De documentaire Upside Down — The Creation Records Story (Danny O’Connor) behandelt de geschiedenis van het ruim vijfentwintig jaar geleden opgerichte Creation Records. Het label bracht onder meer het megasuccesvolle debuutalbum van Oasis uit, maar het ging later bijna ten onder aan excessief drugsgebruik, ruzies en ander ongemak. De documentaire Sound it Out (Jeanie Finlay) laat zien dat platenzaken niet per se hoeven te verdwijnen. In het grauwe plaatsje Teeside in Noordoost Engeland trekken muziekgekken een lange neus naar iTunes en de Engelse bol.com door de locale platenzaak te redden. Dat vinyl voor platenfans meer is dan een geluidsdrager, is te zien in de documentaire When Life Runs at 33 Revolutions Per Minute (Paolo Campana). De film portretteert vinylverzamelaars, dj’s, muzikanten en kunstenaars die van het woord digitaal moeten kotsen.
High Fidelity
Veganfilm
Het Amsterdamse Studio/K — het broertje van Kriterion — introduceert onder de titel Vegan+film de combinatie veganistisch eten en filmkijken. Vegetarisch eten kon altijd al in Studio/K, maar sinds vorig jaar ook veganistisch. Vanaf april kan het ook in combinatie met filmbezoek. Bezoekers krijgen een volledig plantaardig menu en een kaartje voor een film naar keuze. Het is geen toeval dat Studio/K met dit initiatief komt, want de door studenten gerunde bioscoop streeft al jaren naar een bewustere omgang met de leefomgeving. Het doet dat door zoveel mogelijk met seizoensproducten te werken, groene stroom te gebruiken en afval strikt te scheiden. Dat deze benadering op veel sympathie kan rekenen, blijkt ook uit het succes van het het driedaagse Food Film Festival, dat vorige maand voor de derde keer in Kriterion werd gehouden.
Franse maestro’s
Meesters van de Franse cinema is de titel waaronder de Filmschuur in Haarlem drie Franse klassiekers vertoont: twee films van Jacques Rivette en één van Alain Resnais. Beide inmiddels hoogbejaarde mannen — Resnais is 91, Rivette 85 jaar — debuteerden meer dan een halve eeuw geleden als speelfilmregisseur. Resnais deed dat in 1959 met Hiroshima mon amour, Rivette twee jaar later met Paris nous appartient (‘Parijs is van ons’). De verschillen tussen de twee generatiegenoten zijn groter dan de overeenkomsten. Rivette behoorde bij de groep filmmakers (Godard, Truffaut) die furore maakte onder de naam Nouvelle Vague, Resnais had meer affiniteit met het modernisme. Hij experimenteerde veel radicaler met narratieve technieken dan de regisseurs van de Nouvelle Vague. Ook had hij geen boodschap aan het realisme. Het in de jaren dertig spelende Staviksy (1974) is één van Resnais’ meer toegankelijke films. Jean Paul Belmondo speelt in de op een ware gebeurtenis gebaseerde film een charmante financiële oplichter, die innige banden heeft met de Franse politieke en financiële elite. Zijn ontmaskering leidt tot een schandaal, dat de linkse Volksfrontregering in grote verlegenheid brengt. De fascisten profiteren van de volkswoede door zich op te werpen als corruptie- en misdaadbestrijders. De film is misschien actueler dan we tot voor kort dachten. Duister gaat het ook toe in Paris nous appartient, dat zich afspeelt in en rond een moderne theatergroep in Parijs. Hebben de zelfmoord van een gitarist en de verdwijning van de buurman van een actrice met elkaar te maken? De film ademt een paranoïde sfeer, waarin de Koude Oorlog doorklinkt. Aan paranoia ontbreekt het ook niet in Rivettes Céline et Julie vont en bateau. De film volgt twee vriendinnen, die in een spookhuis twee geesten ontmoeten. Nachtmerrie of werkelijkheid? Of doet het er niet toe en bevinden we ons allemaal in een spookwereld?
Paris nous appartient
Duister Polen
Hoe staat de Poolse cinema ervoor? Filmhuis Lumen tilt met twee films een tip van de sluier op. Sala Samobojcow, beter bekend als Suicide Room, was twee jaar geleden in Polen met een miljoen bezoekers de best bezochte Poolse film. De reden zal liggen in de hippe vormgeving (live-action en animatie) en het sociaal explosieve verhaal over een verwende tiener, die door homohaat, kille ouders en internetpesterij volledig de vernieling wordt ingedreven. De film voert een hippe jongen op, die nadat hij op een schoolfeest een medescholier heeft gezoend, een stortvloed aan digitale homofobe scheldpartijen over zich uitgestort krijgt. Steun van zijn ouders hoeft hij niet te verwachten: zijn moeder ziet haar zoons homoseksualiteit als een modegril, zijn vader is bang dat het zijn politieke carrière schaadt. Als de knul op internet in contact komt met een depressief meisje, dat een virtuele zelfmoordkamer heeft ingericht, waarin het zichzelf doden als een romantische heldendaad wordt voorgesteld, raakt hij het zicht op de werkelijkheid steeds meer kwijt. Het speelfilmdebuut van regisseur Jan Komasa is een aanklacht tegen homohaat, slecht ouderschap en digitaal pesten. Dzien kobiet (Woman’s Day) schetst ook geen vrolijk beeld van Polen. Het speelfilmdebuut van Maria Sadowska voert een werkloze alleenstaande moeder op, die dolblij is als ze in een supermarkt als chef aan de slag kan. De leuke baan verandert in een moreel moeras als het slecht gaat met de winkel. Zij moet bepalen wie er wordt ontslagen: die oudere vrouw of die zwangere vrouw? Als ze uiteindelijk inziet dat ze een schakel is in een onmenselijk economisch systeem ontbrandt haar strijdlust.
Suicide Room
Rusland in Deventer
We kunnen niet zeggen dat het Nederland-Ruslandjaar in de filmtheaters uitbundig leeft, maar soms gebeurt er toch iets. Zoals in filmhuis De Keizer in Deventer dat in het kader van Moskou aan de IJssel drie documentaires vertoont, die met een Nederlandse blik naar Rusland kijken. De documentaire Dodeweg 31 gaat over de speurtocht van journalist Remco Reiding naar de familieleden van de 865 Russische soldaten die begraven liggen op het ereveld in Leusden. Reiding was verbijsterd toen hij veertien jaar geleden hoorde dat er nooit pogingen waren ondernomen om de familieleden van deze soldaten te traceren. Hij ging op zoek naar nabestaanden en achterhaalde in de loop der jaren 187 families. De film gaat over zijn speurtocht en wat deze betekent voor de familieleden van de omgekomen soldaten. Ook gaat de film in op de invloed van de jarenlange zoektocht op Reidings leven. De journalist trouwde een Russische vrouw en woont met haar en hun kinderen in Moskou. De documentaire Van IJssel naar Moskva en Neva blikt terug op de zeven Ruslandreizen die scholieren van een middelbare school in Deventer tussen 1974 en 1987 maakten. Van alle reizen zijn filmbeelden bewaard gebleven, waarop oud-scholieren nu met filmmaker Herman Starink terugblikken. In de documentaire Inventaris van het moederland maakt Ben van Lieshout dezelfde reis door Rusland als de Russische fotograaf Sergei Prokudin-Gorskii (1863-1944) bijna honderd jaar eerder maakte. Hij reist naar de plaatsen op de oude foto’s en laat de uitstekende cameraman Stef Tijdink zijn camera op dezelfde plek zetten waar Produkin-Gorskii zijn prachtige in pasteltinten gekleurde foto’s maakte. Het resultaat levert een beeld op van het Russische platteland waar in een eeuw veel hetzelfde is gebleven.
Dodeweg 31
Op cursus
Meer weten over film? Ook deze maand zijn er cursussen, die dieper ingaan op films en filmmakers. Lux in Nijmegen verdiept zich onder de titel Masters of Cinema in twee regisseurs die met hun werk in de frontlinie staan: Kim Ki-duk en Ulrich Seidl.
Over Seidl gaat het op 2 april. Na een inleiding wordt Paradies: Glaube vertoond, gevolgd door een nagesprek. Op 23 april gaat het over de Koreaanse filmmaker Kim Ki-duk. Ook nu is er eerst een inleiding, gevolgd door de vertoning van Pieta, de winnaar van de Gouden Leeuw in Venetië. De avond wordt besloten met een nagesprek. Ook in Lux is er de cursus Denkbeelden Europa, waarin wetenschappers films fileren op hun opvattingen over Europa. Aan bod kwamen al L’auberge Espagnole (Cédric Klapisch), La conquête (Xavier Durringer), The Wind that Shakes the Barley (Ken Loach) en The Seventh Seal (Ingmar Bergman). Op 8 april praat Marianne Starren over het Europagevoel in Bienvenue chez les Ch’tis (Dany Boon). Anneke Smelik buigt zich 22 april over La haine (Matthieu Kassovitz). Ook in Schiedam kan in het Wennekerpand onder de titel Blik op Film in een vijfdelige filmcursus worden bijgeleerd. De cursus analyseert met behulp van fragmenten film- en kijkconventies. Na de eerste avond in maart zijn er in april vier avonden. Op 2 april gaat het over het filmverhaal, 9 april over de filmstijl, 16 april over montage en beeldopbouw, en 23 april over genres. In het najaar wordt de cursus hervat.
lux-nijmegen.nl | wennekercinema.nl
Pieta