Disclosure Day

Terwijl het Witte Huis onlangs informatie over ufo-waarnemingen inzette om angst te zaaien, levert Steven Spielberg met Disclosure Day een bevlogen pleidooi voor barmhartigheid. Zijn alien-film spoort aan om het onbekende te omarmen.

Begin mei 2026 zetten het Witte Huis en het Pentagon een reeks documenten en video’s online rondunidentified anomalous phenomena. Uit de korrelige filmpjes van vreemde objecten die door de lucht zoeven valt niet duidelijk op te maken of er al buitenaardse wezens op aarde zijn. Trumps regering presenteert de datadump als een bron waarmee het Amerikaanse volk “haar eigen conclusies kan trekken”.

Maar de eigenlijke, haatdragende reden voor de ‘alien disclosure’ wordt duidelijk uit een tweede webpagina die gelijktijdig door het Witte Huis werd gelanceerd. Daarop wordt onomwonden gesteld dat er “aliens onder ons zijn”, waarmee onomwonden gedoeld wordt op een “invasie” van buitenlanders die Amerika van binnenuit corrumperen. Zo blijkt Trumps alien-onthulling vooral een promotiecampagne voor deportatiedienst ICE. De filmpjes zijn vaag, maar de boodschap duidelijk: alles wat onbekend is, moeten we wantrouwen en met geweld beantwoorden.

Met zijn 35e speelfilm Disclosure Day verklaart Steven Spielberg lijnrecht het tegenovergestelde. Zijn eerste alien-film sinds War of the Worlds (2005) spoort aan om harten te openen. Wat begint als een samenzweringsthriller over overheidsinstanties die het bestaan van buitenaardse wezens decennia in de doofpot hielden, ontvouwt zich gestaag tot een ontroerend drama over de kracht van barmhartigheid. Je zou het als een spirituele opvolger van Spielbergs oeuvre-definiërende megahit Close Encounters of the Third Kind (1977) kunnen zien, al oogt Disclosure Day ook als een fascinerende hybride van Minority Report (2002) en Munich (2005).

Dat zit hem vooral in de manische stijl van deze vreemde blockbuster, die ons in de schimmige machinaties van de deep state stort, waaruit Daniel Kellner (Josh O’Connor) poogt te ontsnappen. Spielbergs vaste cinematograaf Janusz Kamiński filmt de eerste confrontatie tussen deze klokkenluider en de agenten van overheidsinstantie Wardex vaak via de reflecties van ruiten, achteruitkijkspiegels en schermen. Die vorm verbeeldt het spiegelpaleis dat Wardex heeft gebouwd rondom het bestaan van Abu Ghraib-achtige martelvideo’s van door het Amerikaanse leger gevangengenomen buitenaardse wezens; geheime data die voormalig Wardex-medewerker Kellner nu met de mensheid wil delen.

Ondertussen maakt tv-meteoroloog Margaret Fairchild (Emily Blunt) zonder het te weten contact met de buitenaardse soort. Na een spirituele aanvaring met een rood vogeltje heeft ze opeens de bovennatuurlijke gave om in elke taal te spreken. Bovendien kan ze zo diep in het hart van vreemden kijken dat ze alles over hun levens weet. Die magische voelsprieten leiden haar naar Kellner en Hugo Wakefield (Colman Domingo), het brein achter een rebellerende organisatie die de buitenaardse wezens aan de wereld wil voorstellen.

Het is een heerlijk rommeltje aan plotlijnen dat Spielberg eigenzinnig aan elkaar rijgt. Disclosure Day is onevenwichtig in de beste zin van het woord. Met veel omwegen komen al die personages uiteindelijk samen in dezelfde ruimte, om voor het eerst fysiek contact te maken – een van de meest ingrijpende momenten uit Spielbergs oeuvre.

Colin Firth is op zijn vileinst als schurk Noah Scanlon, het hoofd van Wardex die de helden op de hielen zit. Met een mix van door AI aangestuurde apparatuur en telekinetische alien-technologie kan hij in het brein van anderen kruipen en zichzelf naar verre plekken teleporteren. Die hybride van lijfelijke en digitale surveillance doet denken aan de precogs die in Minority Report toekomstige misdaden voorspelden. Net als in die paranoiathriller met Tom Cruise laat ook de alien-technologie van Disclosure Day zich niet zomaar temmen. Spielberg insinueert dat de buitenaardse wezens hun apparatuur inzetten voor universele verbintenissen tussen alle levende zielen. Scanlon probeert dus grip te krijgen op middelen die hem te boven gaan. Het beperkte menselijke brein is niet in staat om het onbegrensde bewustzijn van deze wezens te evenaren.

Zo levert Spielberg een vurig relaas tegen bekrompenheid. Op de achtergrond van Disclosure Day woedt een wereldwijd conflict dat dreigt uit te monden in de Derde Wereldoorlog. De film stelt dat ideologisch hokjesdenken de ondergang van de mensheid is. De verlichte buitenaardse wezens bieden een uitweg, maar catharsis blijft uit zolang de overheid de aliens als vijand wegzet.

Spielberg sleept er van alles bij om onze rigide kaders open te breken: religie, geopolitiek, het aangetaste vertrouwen in de media en de onbetrouwbaarheid van beeldmateriaal in het AI-tijdperk. Zo giet de film veel hoofdthema’s uit zijn oeuvre samen in een nieuwe vorm. Als gloedvol pleidooi tegen cynisme behoort Disclosure Day tot de beste films van de regisseur. Bijna vijftig jaar na Close Encounters of the Third Kind herinnert Spielberg ons opnieuw aan de kracht van verwondering: volgens hem is de mensheid op haar mooist als ze zich durft over te geven aan het onbekende.