Remote. Control. The Cinema of Michael Haneke

Het lijkt erop dat Michael Haneke, inmiddels 84 jaar, met pensioen is. Voor Kino een goede reden om vrijwel al zijn meedogenloos cultuurkritische films te vertonen. Alleen de Amerikaanse remake van Funny Games ontbreekt.

Voor Jean-Luc Godard was film de waarheid in 24 beelden per seconde. Uit zijn beroemde uitspraak spreekt een bijna religieus geloof in de mogelijkheden van cinema. Het klinkt interessant, maar het is natuurlijk onzin: hoezo openbaart cinema de waarheid? Films kunnen evengoed liegen. Had Godard wel eens een propagandafilm gezien? Zit trouwens niet elke film vol manipulaties?

Michael Haneke heeft een realistischer beeld van wat film vermag. “Film is 24 leugens per seconden in dienst van de waarheid, of in dienst van de poging om de waarheid te vinden”, merkte hij op als reactie op Godards uitspraak. Dat klinkt een stuk bescheidener.

De uitspraak vat goed samen wat Haneke drijft: hij pretendeert niet de waarheid bloot te leggen, maar toont de zoektocht ernaar. In zijn woorden: “Ik probeer dichter bij de werkelijkheid te komen, dichter bij de contradicties.” Zijn films zijn geen statements, maar stellen vragen die de kijker aan het werk zetten: “Ik toon hem het probleem zo doordringend mogelijk, maar het is aan hem om na te denken.”

Die benadering heeft elf messcherpe films opgeleverd over de samenleving – beter gezegd: niet-samenleving – waarin mensen van zichzelf en anderen vervreemd zijn geraakt. Met alle gevolgen van dien. Haneke is sterk beïnvloed door de Frankfurter Schule. Net als het werk van de filosofen in deze stroming draaien Hanekes films om de destructieve rol van media, vervreemding en het verlies van zinvolle contacten.

Haneke wordt nogal eens een pessimist genoemd, maar zelf ziet hij zich als een realist. In een een interview drie jaar geleden op Arte maakte hij zich grote zorgen over de toekomst. “Als ik aan jongeren denk en wat hen te wachten staat, de dingen die zij zullen tegenkomen in de komende dertig, veertig, vijftig jaar, ben ik niet erg optimistisch.”

De kans dat Haneke nog een film maakt is klein. Treuren daarover hoeft niet, want hij heeft een geweldig oeuvre opgebouwd. Het is te zien in Kino, dat terecht de Amerikaanse remake van Funny Games als enige overbodige film in zijn werk niet vertoont. Elf keer Haneke, elf keer met een scheermes door de maatschappelijke façade. De films op een rij: The Seventh Continent (1989), Benny’s Video (1992), 71 Fragments of a Chronology of Chance (1995), Funny Games (1997), Code Unknown (2000), The Piano Teacher (2001), The Time of the Wolf (2003), Caché (2005), The White Ribbon (2009), Amour (2012) en Happy End (2017).

Het laatste woord is aan Haneke: “Ik ben geïnteresseerd in films die mij confronteren met nieuwe dingen, films die tot zelfonderzoek leiden, films die mij helpen nadenken over onderwerpen waarover ik nog niet eerder gedacht had, films die me vooruit helpen.”

Remote. Control. The Cinema of Michael Haneke | 30 maart t/m 18 mei 2026 | Kino, Rotterdam