Thuiskijken – oktober 2013

Gasland
Brandend water

Wie zijn illusies over schaliegaswinning grondig onderuit gehaald wil zien worden, doet er goed aan Josh Fox’ Gasland (2010) en/of de recent in Amerika uitgezonden opvolger Gasland Part II te bekijken: gepassioneerde, steekhoudende argumenten tegen de omstreden techniek.

Wanneer Josh Fox wordt benaderd door een oliebedrijf om voor zo’n 100.000 dollar de winningsrechten voor zijn grondgebied te verkopen, wordt hij bijna tegen wil en dank onderzoeker naar de effecten van schalie-gaswinning. Zijn huis in Pennsylvania staat op een van de uitlopers van het Marcellus Shale, een gigantische ondergrondse rotsformatie en een van de grootste (potentiële) bronnen voor schaliegas in de Verenigde Staten. Al snel stuit Fox op mensen door heel Amerika die de invloeden van schalie-gaswinning dagelijks ondervinden: hun waterbronnen zijn ernstig vervuild. Bij sommigen is het grondwater zozeer aangetast door de chemicaliën die bij schaliegaswinning de bodem in gepompt worden, dat het letterlijk in brand vliegt. Ze kunnen hun kraanwater aansteken. Waar de olie- en gasindustrie getuige de documentaire voorál bedreven in zijn geraakt in de afgelopen decennia, is het ontkennen van betrokkenheid bij de resulterende gezondheidsproblemen, het afkopen of intimideren van slachtoffers, en het onder de mat vegen van elk bewijs van nalatig handelen.
De opvolger gaat, zoals sequels dat geneigd zijn te doen, een stapje verder en een stapje groter, maar geeft vooral een nieuw overzicht van hoe de boel er in de afgelopen drie jaar alleen maar slechter op werd. Een analist legt in de nieuwe film de vinger op de zere plek: tegenwoordig zijn het geen derdewereldslachtoffers die door Amerikaanse corporaties worden uitgebuit, maar de blanke Amerikaanse middenklasse zelf.
Ja, Fox geeft een eenzijdig beeld van de zaak, al doet hij wel degelijk (verwoede en vergeefse) pogingen om de betrokken bedrijven aan het woord te laten — in deze sequenties zijn echo’s van Michael Moore’s propagandistische documentaires het duidelijkst zichtbaar. Maar elders toont de als documentairemaker debuterend theaterregisseur zich in het Gasland-tweeluik een vaardig editor, een ironisch (zij het wat lijzig) commentator en een artistiek cameraman met een goed oog voor de natuurlijke schoonheid van ruraal Amerika — en hoe die te grabbel wordt gegooid.

Joost Broeren

Gasland |  | Verenigde Staten, 2010 | Regie Josh Fox | Op import-dvd, regio 1 (Docurama)

Gasland part II |  | Verenigde Staten, 2013 | Regie Josh Fox | Nog niet verkrijgbaar

Notre jour viendra
Bijt van je af

Twee mannen effenen met geweld de weg naar de vrijheid, en naar het be­­loofde land voor roodharigen: Ierland.

De toevallige ontmoeting tussen Rémy en Patrick is voor veel van de personages in Notre jour viendra een voorval met uiterst ongelukkige gevolgen. Voor Rémy, pispaal van de klas, het voetbalteam en het vaderloze gezin waaruit hij komt, is de gestoorde psychiater Patrick echter een verlosser. Patrick vertelt hem dat hij lijdt aan het ‘submissive syndrome’ doordat hij is opgegroeid “tussen te veel vrouwen, die nooit naar hem luisteren”. Het wordt tijd dat hij leert van zich af te slaan. Nu leer je dat in de nabijheid van Patrick snel genoeg, want hij laat geen gelegenheid voorbijgaan om mensen te provoceren.
Patrick zal hem leren man te zijn. En wat heeft een man daarvoor nodig? Een pak, een wapen, een rode Ferrari en een echte vrouw. En schijt natuurlijk, aan alles en iedereen. “Stoort mijn haar je? Dan laat ik het groeien. Neem je aanstoot aan mijn gedrag? Dan zal ik het opschroeven.” Confrontatie is voor Patrick pure zelfverwezenlijking.
Dat Romain Gavras — inderdaad, zoon van Costa-Gavras — een fascinatie voor agressie koestert, blijkt wel uit de video’s die hij maakte voor onder anderen Justice, M.I.A. en Jay Z & Kanye West. In een clip uit 2010 voor M.I.A.’s single Born Free, waarin een razzia onder roodharigen eindigt in een bloedige slachtpartij, staat de titel van zijn speelfilmdebuut (in het Engels) op een muur gespoten: ‘Our Day Will Come’.
De boosheid van Patrick en Rémy heeft inderdaad iets te maken met roodharigheid, al lijkt het bijna pathetisch dat ze zich als roodharig identificeren: in Rémy’s donkere haar valt hooguit een rode gloed te onderscheiden en ja, op Patricks grijzende hoofd schemert mogelijk wat rossig blond door. Zelfs hun roodharigheid zou je zomaar over het hoofd kunnen zien, en misschien maakt dat hen wel nog bozer. Maar dat is zoeken naar betekenis in een film die daar juist niet om draait. Waar het Gavras in Notre jour viendra wel om te doen is, is een duister gevoel voor schoonheid en humor van de zwartste soort. Verlaten parkeerterreinen, uitgestorven straten, grauwe industrieterreinen en troosteloze havens vormen het decor voor zinloos geouwehoer en oeverloos geweld. Verontrustend, en op sommige momenten adembenemend.

Sasja Koetsier

Notre jour viendra |  | Frankrijk, 2010 | Regie Romain Gavras | 90 minuten | op dvd en blu-ray | De Filmfreak

Releases

Een elftal hoogtepunten uit het aanbod voor thuis­kijkers in oktober, beschikbaar op dvd, blu-ray of video on demand.

Los amantes pasajeros | Pedro Almodóvar is terug bij het campy melodrama van zijn eerste films. Want wat doe je als je vliegtuig dreigt neer te storten? Iedereen in de economy class verdoven met spierverslappers en in de business class een lekkere orgie houden. Ziedaar Almodóvars creatieve antwoord in barre tijden. dvd en blu-ray | A-Film

Oh Boy | In deze slacker-komedie groeien de vergeefse pogingen om een kop koffie te bemachtigen uit tot symbool voor alles wat twin­­tiger Nick ontbeert: een idee waar hij met zijn leven naartoe wil. Een soort Coffee and Cigarettes in alledaags Berlijn, geschoten in mooi zwart-wit en met jazzy soundtrack. DVd | Homescreen

Elefante blanco | Regisseur Pablo Trapero leverde in 1999 met Mundo grúa het startschot van een nieuwe vitale Argentijnse cinema. Met Elefante blanco is hij zeven films verder. Duidelijk is dat de vader van de nieuwe Argentijnse cinema niet meer de man is van het minimalisme, maar zijn sociale hart is hij niet kwijtgeraakt. dvd | O’Brother

Kapringen | Dit bloedstollende kapingsverhaal, opgenomen in Afrikaanse wateren met een bemanning die enkele maanden eerder écht een kaping meemaakte, springt doeltreffend heen en weer tussen de Somalische kapers, de Deense bemanning in het ruim van het schip en de hostage negotiators. dvd en blu-ray | A-Film

Trishna | In zijn derde Thomas Hardy-verfilming (na Jude en The Claim) verplaatst Michael Winterbottom het verhaal van Tess of the d’Urbervilles naar hedendaags India voor een extreem maar ook wat academisch drama over een zoete romance die steeds meer om vernedering gaat draaien. dvd en blu-ray | A-Film