Boeken – 3 februari 2016

Tijdens de afgelopen Kurzfilmtage Oberhausen werd de Thaise filmmaker Apichatpong Weerasethakul (1970) voor zijn kortfilm a letter to uncle bonmee (2009) bekroond met de Grote Prijs van de Stad Oberhausen. Apichatpong is een van de meest geprezen contemporaine filmmakers, door zijn genereuze manier om toeschouwers uit te nodigen zelf na te denken tijdens het kijken. "Ik geef één betekenis of waarheid, de rest is aan jullie", zegt hij daarover.
uncle bonmee is de een na laatste titel die is opgenomen in de net verschenen en dus volkomen up to date monografie van de als architect geschoolde filmmaker die na zijn studie in Chicago internationaal voor het gemak met de bijnaam ‘Joe’ door het leven gaat. Het is een voorstudie voor de langere, gelijknamige speelfilm die ‘Apichatpong’ (je mag hem ook bij zijn Thaise voornaam noemen) van plan is te maken en heeft de vorm van een filmische brief aan zijn hoofdpersonage. Het is veelzeggend (en volkomen terecht natuurlijk) dat de internationale jury van Oberhausen de film-vóór-de-film de moeite waard vond om een prijs te geven. Want als er een ding duidelijk wordt uit de door de Canadese programmeur en filmschrijver James Quandt samengestelde bundel dan is het wel dat Apichatpongs oeuvre moet worden bekeken als een Gesamtkunstwerk van Apichatpong de filmmaker, visueel kunstenaar, activist en homoseksueel. Of hij nu films maakt of installaties, steeds weeft hij meer betekenisdraden aan elkaar. En ontrafelt ze.

Verfrissend
Het benaderen van een oeuvre als geheel, als voortdurende stroom (of draaikolk), als eindeloos work in progress, in plaats van als chronologie is bovendien behulpzaam bij het begrijpen van veel meer hedendaagse films en filmmakers. Dat bleek tijdens het afgelopen Filmfestival Cannes wel bij de vertoning van Tsai Ming-liangs visage, ook zo’n beeldenstorm van herinneringen en associaties. Daarom is Quandts semi-non-lineaire aanpak ook methodisch interessant.
Apichatpong Weerasethakul is in Nederland vooral bekend als filmmaker van blissfully yours (in 2003 onderscheiden met de KNF-prijs van de Nederlandse filmkritiek), de oerwoudfilm tropical malady en het vorig jaar in het Filmmuseum-programma Previously Unreleased vertoonde syndromes and a century. Het zijn films die de pech hebben om als intuïtief en poëtisch te boek te staan. Niet bepaald de lekkerste verkoopargumenten in een tijd waarin vooral films populair zijn die alvast voor de toeschouwer denken. Daarom is het bepaald verfrissend dat Quandt de hand in eigen boezem steekt, uitlegt hoe verleidelijk het is om Apichatpongs films steeds maar weer als ‘mysterious objects’ te omschrijven (naar zijn eerste lange speelfilm) en ze vervolgens een boek lang concreet analyseert zonder ze te demystificeren. Zo zou er meer over film moeten worden geschreven.
Quandts voornaamste insteek is de biografische. Daarin wordt hij overigens gesteund door de filmmaker, die zelf in twee lange interviews en een drietal kortere artikelen, onder andere over de censuur in Thailand, aan het woord komt. Apichatpongs films zijn geen autobiografieën, maar dagboeken, is de conclusie. Het steeds maar weer voorkomen van oerwoud- en ziekenhuisscènes heeft alles te maken met zijn jeugd als kind van twee doktoren in een afgelegen hospitaal in Khon Kaen in het noordoosten van Thailand, maar ze zijn in zijn hoofd inmiddels doorsneden met scènes uit Thaise melodrama’s en de experimentele films van Andy Warhol ("die andere A.W.") en Bruce Baillie. Daarom: "Ik maak films om erachter te komen hoe waar mijn herinneringen zijn."

Dana Linssen

Apichatpong Weerasethakul
James Quandt (red.)
2009, Filmmuseum, Synema Publikationen, 256 pagina’s, 25,- euro

The other director. Over beeldenvangers en lichttovenaars
Gerlinda Heywegen
2009, International Theatre & Film Books, 17,50 euro
Interviews met cameramannen gaat vooral in op de samenwerking van de director of photography met de regisseur, zoals die van Benoît Debie met Gaspar Noé voor irréversible.

The history of Italian cinema. A guide to Italian film from its origins to the twenty-first century
Gian Piero Brunetta
2009, Princeton University Press, 35,- euro
Brunetta vindt de Italiaanse film dé kunstvorm van de twintigste eeuw, maar ziet het somber in voor het huidige tijdsgewricht door ernstige bezuinigingen op filmsubsidies. Engelse vertaling van oorspronkelijk in Italiaans verschenen overzichtswerk.

Either you’re in or you’re in the way. Two brothers, twelve months, and one filmmaking hell-ride to keep a promise to their father
Logan and Noah Miller
2009, HarperCollins, 29,50 euro
Tweelingbroers zwoeren dure eed bij dood van hun vader om een film te maken en die aan hem op te dragen. Dit werd touching home; Ed Harris speelde de hoofdrol. En dit boek gaat ongetwijfeld weer verfilmd worden.

Skyscraper cinema. Architecture and gender in American film
Merrill Schleier
2009, University of Minnesota Press, 29,50 euro
Wolkenkrabbers spelen de hoofdrol in dit boek naast de door de auteur zo gedoopte wolkenkrabber-regisseur, waarvan Harold Lloyd de eerste is. Architectuur wordt via de mensen in de torens gekoppeld aan genderbegrippen als ’technocratische mannelijkheid’.

Scenes of love and murder. Renoir, film and philosophy
Colin Davis
2009, Wallflower Press, 27,50 euro
Gaan de meeste boeken over film & filosofie uit van de filosofie, zoals het onlangs verschenen Denkbeelden — van film naar filosofie, dit boek is vooral een studie van Jean Renoirs films uit de jaren dertig, dat volgens de auteur in essentie filosofisch is.

Filmsporen. Opstellen over film, verleden en geheugen
Daniël Biltereyst
Academia Press, 24,95 euro
Perspectives on European film and history
Roel Vande Winkel
Academia Press, 34,50 euro
Jubileumbundel naar aanleiding van tienjarig bestaan van Gentse universitaire filmclub ‘Film-Plateau’ bevat herinneringen aan bioscopen en films naast meer filosofische beschouwingen over werking van het verleden in diverse films. Engelstalige bundel concentreert zich op Europese historische film en geeft daarvoor een analytisch kader alvorens diverse voorbeelden te beschouwen.

Samenstelling: Philip Hartzuiker, International Theatre & Film Books, Leidseplein 26, 1017 PT Amsterdam, 020 6226489, theatreandfilmbooks.com.