Queen at Sea

Hoe ziet een alzheimer-film eruit zonder de behaagzieke neiging tot troost die aan dit subgenre kleeft? Nou, zoals Queen at Sea van Lance Hammer.

Twee keer stapt Amanda in Queen at Sea een slaapkamer binnen en onderbreekt daar een intiem moment van een familielid. De tweede keer is dat bij haar tienerdochter, terwijl die zich op haar slaapkamer heeft teruggetrokken met haar eerste wat serieuzere vriendje.

De eerste keer, in de openingsscène van de film, lijkt aanvankelijk een even onschuldig en alledaags moment. Maar mede door Amanda’s reactie krijgt het dramatische gevolgen als ze binnenstapt bij haar bejaarde moeder en stiefvader in flagrante delicto.

Amanda schiet uit haar slof. Want: haar moeder Leslie is in een vergevorderd stadium van dementie, dus Amanda ziet hier geen echtelijke band, maar misbruik van een willoos slachtoffer. En dit is niet de eerste keer dat ze haar stiefvader Martin duidelijk heeft gemaakt dat ze dit onacceptabel vindt.

Ze haalt de politie erbij. Maar voordat iedereen helemaal begrijpt wat er aan de hand is, wordt Martin afgevoerd naar een cel en is Amanda plotseling verantwoordelijk voor de dagelijkse zorg voor haar moeder.

Anders dan veel van de alzheimer-films van de afgelopen jaren, die uiteindelijk toch vooral troostrijk willen zijn, duikt regisseur en scenarist Lance Hammer niet weg voor de harde kanten van het leven met de ziekte, ook voor naasten en zorgverleners. Integendeel: hij zoekt die confrontatie juist op, op een manier die doet denken aan Amour van Michel Haneke (2012) en Gaspar Noé’s recentere Vortex (2021). Ook de spiegeling die hij creëert via de ontluikende seksualiteit van Amanda’s tienerdochter Sarah, is een stuk complexer dan een simplistisch “energieke jeugd versus dorre ouderdom”.

Dat het niet verzandt in miserabilisme, is voor een flink deel te danken aan acteurs Tom Courtenay en Anna Calder-Marshall als het oudere stel; ze werden er samen voor bekroond met de prijs voor beste bijrol op het afgelopen filmfestival van Berlijn; de film won er ook de juryprijs. Queen at Sea is Hammers eerste speelfilm sinds zijn alom geprezen debuut Ballast uit 2008. Het is opnieuw een fenomenale film.

Hij haalt de door Juliette Binoche gespeelde Amanda op een verraderlijk rustige manier door de emotionele mangel. Ze worstelt met haar machteloosheid in het aangezicht van haar moeders aftakeling en met de verregaande gevolgen die haar maar een klein beetje overtrokken reactie blijkt te krijgen. Ook voor haar moeder: Leslie moet pijnlijke fysieke onderzoeken ondergaan waar ze niets van begrijpt, en de gedwongen afstand tot Martin doorbreekt abrupt de dagelijkse routine die haar nog enigszins overeind hield. Had Amanda nou maar even geklopt voor ze die kamer binnenstapte.