Politist, adjectiv

De letter van de wet

Pijnlijk precies worden in de filosofische politiethriller Politist, adjectiv wet, geweten en moraal tegenover elkaar geplaatst.

Er zijn weinig films die zo precies de vinger op de zere plek van de rechtstaat weten te leggen als Politist, adjectiv, de nieuwe film van Roemeen Corneliu Porumboiu (12:08 East of Bucharest), die vorig jaar in Cannes de prijs van Un Certain Régard won, maar eigenlijk in competitie had moeten draaien en de Gouden Palm had moeten wegslepen. Vermomd als uitgebeende politiethriller laat Porumboiu geen gelegenheid onbenut om in Politist, adjectiv vragen te stellen over hoe de wetten van de staat zich tot de wetten van de mens verhouden. Het geeft zijn film Griekse tragedie-achtige dimensies, met zijn hoofdpersoon als moderne Antigone in een wereld zonder idealen.

In de voetsporen van de jonge politieman Cristi dwalen we in lange totalen met veel loopbewegingen, waardoor ze toch dynamisch blijven, door de ontheemde buitenwijken van Boekarest. Hij is als een roofdier op zoek naar zijn prooi. Maar om de grote vissen te vangen moeten er soms kleine slachtoffers vallen. En daar wringt de schoen. Kun je jonge kinderen, scholieren nog, leeftijdsgenoten, jaren naar de gevangenis sturen voor het roken van een joint, in de hoop zo de grote jongens te vangen? Hoe utilistisch is de moraal van de wet? Terwijl hij zijn verdachten in de fuik laat lopen, sluit ook het net zich om Cristi zelf: zijn geweten is niet verenigbaar met de letter van de wet.

Dat is geen verrassing. Al vanaf het begin van de film dient Porumboui voldoende onderhuidse pijnstoten toe om zijn noodlotsdrama aan te scherpen. Het lijkt wel alsof men het in het Roemenië anno nu, nog steeds geschilderd in de verlopen groenen en blauwen van het socialisme, alleen maar over regels heeft. De ondoorgrondelijke redenen waarom iemand wel of niet in het voetvolleyteam mag toetreden. De scherpslijperij van grammatica en spelling. Cristi ontsnapt er geen moment aan. Het zijn ook de dingen die hem interesseren: hoe kan een woord dat eerst uit twee woorden bestond, nu aan elkaar worden geschreven? En heeft het dan nog wel dezelfde betekenis? Wie beslist dat soort dingen?

Het woordenboek brengt uiteindelijk ook uitkomst in de sleutelscène van de film, en dan blijkt hoe secuur en fijnmazig Porumboiu zijn web rond hoofdpersoon en toeschouwer geweven heeft. De wet is onontkoombaar. En als je je daar niet mee kunt verenigen, dan rest je nog slechts zoals Socrates de gifbeker te drinken. Twijfel en vragen worden niet op prijs gesteld. Met name niet over het werk van politieagenten zelf. Politie, leren we en passant, komt van het Griekse ‘polis’ en wijst terug naar degenen die de stad beheersen. Welkom in Roemenië.