Our Land

In haar eerste documentaire toont Lucrecia Martel hoe koloniaal onrecht doorwerkt in de moord op Javier Chocobar, die zich verzette tegen landroof.

De twee beeldenstromen vormen een schril contrast. Enerzijds: de schokkerige, ongerichte, op een telefoon geschoten beelden waarop de moord op Javier Chocobar is vastgelegd. Anderzijds: de bijna statig gefilmde reconstructie van die moord als onderdeel van het proces tegen dader Darío Amín. Maar hoezeer die twee opnamen in beeldkwaliteit ook van elkaar verschillen, de machtsverhouding die eruit naar voren treedt is haast identiek.

In 2009 verschijnt Amín met twee gewapende voormalige politiefunctionarissen bij het dorpje Chuschagasta, in de provincie Tucumán in het noordwesten van Argentinië. Amín beweert de eigenaar van het grondstofrijke gebied te zijn, terwijl dat door de Argentijnse grondwet is teruggegeven aan het Diaguita-volk van wie het in koloniale tijden is geroofd. Bij de confrontatie die volgt, raken drie dorpelingen gewond en sterft Chocobar, dan 68 jaar oud en een voorman in zijn gemeenschap.

Tijdens de reconstructie lopen de daders opnieuw over het terrein, geflankeerd door gewapende politieagenten. Net als de dorpsbewoners mogen ze uiteenzetten hoe het incident volgens hen verliep. Het is onderdeel van de rechtszaak tegen Amín en zijn handlangers, waarop de gemeenschap van Chuschagasta negen jaar heeft moeten wachten. De hooghartigheid waarmee de daders ook nu weer op het plaats delict rondlopen, volledig overtuigd van hun recht om Chocobar als obstakel te beschouwen dat uit de weg kan worden geruimd, is opnieuw stuitend.

Na vier gevierde speelfilms maakt Lucrecia Martel met Our Land (Nuestra tierra) voor het eerst een documentaire. Maar het resultaat voelt niet zozeer alsof ze een nieuw pad inslaat, maar eerder als een nog urgentere uiting van de thema’s die al van haar debuut La ciénaga (2001) tot aan haar meest recente speelfilm Zama (2017) sluimeren in haar werk.

Met als belangrijkste: de giftige nalatenschap van koloniale machtsverhoudingen en hoe die doorwerken in het heden. Of misschien is ‘doorwerken’ te zwak uitgedrukt. Ze zijn nog altijd in volle kracht aanwezig, toont Martel keer op keer aan in haar oeuvre – en in deze film bij uitstek.

Wat begint als een truecrime-achtige rechtbankdocumentaire, wordt in Martels handen een daad van verzet tegen het stelselmatig uitwissen van de ervaringen en het bestaan van de gemeenschap van Chuschagasta, en van vele andere oorspronkelijke bewoners van het Amerikaans continent. Zoals een van hen het in de film zegt: “Terwijl mensen ons van ons land probeerden te verjagen, leerden we op school wie de ‘ontdekkers’ waren van Amerika.”

In het verlengde van haar portret van Chocobar geeft Martel de bewoners van Chuschagasta de kans om zichzelf te tonen, in een film die zo veel mogelijk mét en niet óver hen is gemaakt. Met uitgekiende esthetische ingrepen benadrukt Martel hun kalme waardigheid en standvastigheid in het aangezicht van groot onrecht, zowel historisch als hedendaags.