LE PETIT LIEUTENANT

De Franse filmmaker Xavier Beauvois (39) maakte vijftien jaar geleden met nord een sterk debuut. Twee belabberde films volgden. Met le petit lieutenant revancheert hij zich.

Vergeet uw kennis van politiefilms, want bij de politiefilm le petit lieutenant heeft u er niets aan. De film bevat geen helden, macho’s, spetterende acties, achtervolgingen, gevatte oneliners en gehaaide criminelen. Toch is le petit lieutenant een van de beste Franse politiefilms van de laatste jaren. Als u tenminste meer geïnteresseerd bent in de werkelijkheid dan in de valse glamour rond het vangen van boeven. Beauvois’ streven naar realisme pakt deze keer uitstekend uit. Dat was in het verleden wel eens anders, want Beauvois heeft een curieuze carrière achter zich, die in 1991 begon met nord. Daarin gaat in de grauwe provinciestad Calais een familie ten onder aan het alcoholisme van de vader. Beauvois schreef, regisseerde en speelde de hoofdrol in het strak gefotografeerde drama, dat melodrama buiten de deur houdt. Met de film presenteerde de maker zich als een enorme belofte. Daarna ging het vier jaar na zijn debuut mis met zijn tweede film n’oublie pas que tu vas mourir. De film voert een jongen op — ook nu weer door Beauvois gespeeld — die wordt opgeroepen voor militaire dienst. De van zelfmedelijden overlopende knul raakt er depressief van en gaat door Europa zwerven, waarbij de treurige Jan aan de drugs raakt, in een Amsterdams bordeel belandt, in Italië in de armen van Chiara Mastroianni eventjes opknapt, maar zich uiteindelijk in Sarajevo laat doodschieten. n’oublie pas que tu vas mourir is narcistische en pathetische humbug. U kunt het controleren in het Filmmuseum, dat naast le petit lieutenant ook deze film en nord vertoont.

Afkicken
Met zijn derde film selon matthieu brak Beauvois in 2000 ook geen potten. De film voert een net ontslagen man op die bij een verkeersongeluk om het leven komt. Zijn zoon gelooft niet in een ongeluk, maar denkt dat zijn vader zelfmoord pleegde uit wanhoop over zijn werkloosheid. De jongen wil zich wreken op de ex-werkgever van zijn vader door diens vrouw te verleiden. Hij heeft buiten verliefdheid gerekend. selon matthieu is nooit in Nederland uitgebracht, zodat we er niet over kunnen oordelen, maar de internationale pers was niet opgetogen. Naast Frankrijk werd de film alleen in Spanje uitgebracht. Na selon matthieu leek Beauvois uit de filmwereld verdwenen. Anders dan in de jaren negentig acteerde hij ook niet meer in films van anderen. Vorig jaar kwam het tot een onverwachte wederopstanding met le petit lieutenant. De maker heeft zich bevrijd van zijn megalomane ik en hang naar pathetisch drama. le petit lieutenant voert in Le Havre de twintiger Antoine op, die na zijn politieopleiding in Parijs bij de afdeling Zware Delicten gaat werken. De ambitieuze rechercheur hoopt op spectaculaire zaken, maar de eerste tijd gebeurt er weinig. Veel tijd besteedt de film aan het portretteren van het groepje rechercheurs waartoe Antoine behoort. Het wordt aangevoerd door een vrouw (Nathalie Baye), die net is afgekickt van haar alcoholverslaving, die ze opdeed na een traumatische gebeurtenis. De bijna-documentaire film, waarin geen muziek is te horen, meet de dagelijkse kantoorsfeer breed uit maar maakt ook de onderlinge loyaliteit en kameraadschap voelbaar.

Demonen
De dramatische omslag komt als een vermoorde dakloze Pool uit de Seine wordt opgevist. Het spoor leidt naar twee Russen. Eindelijk heeft Antoine zijn spectaculaire zaak, wat niet betekent dat de film spectaculair recherchewerk toont. Het oplossen van moorden blijkt vooral een zaak van saai bureauwerk en het uitsluiten van mogelijkheden. Een noodlottige slordigheid bezorgt de film een dramatisch laatste half uur. Daarin trekt Nathalie Baye de film naar zich toe met haar met demonen worstelende personage. Alleen al om haar subtiele, soms ontroerende spel is le petit lieutenant de moeite waard. En passant brengt de film een eerbetoon aan al die politieagenten en rechercheurs, die de rotzooi in de samenleving moeten opruimen. Het is dweilen met de kraan open, omdat achter elke gearresteerde crimineel twee nieuwe opduiken. Op dat punt doet le petit lieutenant denken aan Raymond Depardons documentaires délits flagrants en 10e chambre — instants d’audience over de dagelijkse hopeloze gang van zaken in een Parijse rechtbank. Maar le petit lieutenant doet vooral beseffen dat we niets over ons leven hebben te zeggen. Het lijkt de vaste thematiek in het werk van Beauvois: de mens wikt, het tragische toeval beschikt. le petit lieutenant ademt bescheidenheid over menselijke zelfbeschikking. Beauvois is volwassen geworden.

Jos van der Burg