Flickering Lights, The Green Butchers en Adam’s Apples

Duik in de wondere wereld van Deense veelfilmer Anders Thomas Jensen, wiens wrang-warme zwarte komedies tot nu toe alleen op het Amsterdam Fantastic Film Festival waren te zien.

Aan welke Deense film heeft duizendpoot Anders Thomas Jensen eigenlijk niet meegewerkt de afgelopen jaren? Hij pende de scripts voor de veelgeprezen melodrama’s van Suzanne Bier (After the Wedding), was medeauteur van het zwaarmoedige Wilbur Wants to Kill Himself en de luchtige Dogma Mifune’s Last Song, en tekende voor de succesvolle actiekomedies In China They Eat Dogs en Old Men in New Cars (hier verfilmd als Vet hard).

O ja, en tussendoor voltooide hij ook nog zijn eigen trilogie: Flickering Lights (2001), The Green Butchers (2005) en Adam’s Apples (2007). Drie eigengereide, geweldige, wrang-warme zwarte komedies over excentrieke buitenstaanders met een geheel eigen stem.

Slechts een klein groepje bezoekers van het Amsterdam Fantastic Film Festival (AFFF) heeft van Jensens werk mogen proeven. Dat komt omdat zijn films zich begeven op het nog maar zelden betreden niemandsland tussen genrefilm en arthouse, net als bijvoorbeeld Shane Meadows. En daar staat in Nederland een keihard bioscoopverbod op. Goed dus dat distributeur De Filmfreak de drie films nu tegelijk uitbrengt in een mooie box. Alleen jammer dat zich tussen de enkele extra’s niet Jensens prijswinnende kortfilms bevinden.

Gitzwart zijn de komedies van de hardst werkende filmer in Denemarken, maar steeds met een haast weemoedig melancholische ondertoon. Het universum van Jensen voelt overbekend maar tegelijk volstrekt authentiek. Dat komt omdat hij met beide poten stevig in de bloedrode modder van de genrefilm staat maar aan zijn verhalen over uitgerangeerde gangsters, stugge neonazi’s en psychopathische slagers steeds een unieke draai geeft. Een dikke klodder sentiment, een absurdistische inslag of een magische gloed. Maar steeds is het fundament oprechte liefde voor zijn excentrieke personages – en die slaat als een lopend vuurtje over op de kijker.

Magisch
In Adam’s Apples, te zien op het afgelopen AFFF, schroeft Jensen de licht absurdistische sfeer uit The Green Butchers op tot bijna magisch niveau. De setting blijft eenvoudig: een stralend witte kerk in het glooiend groene Deense land. Hier gaat neonazi Adam, die er het laatste deel van zijn straf moet uitzitten, een titanenstrijd aan met de hemeltergend optimistische priester Ivan (memorabele rol van Mads Mikkelsen, de meest recente Bond-baddie en huisacteur van Jensen).

Ivan denkt dat alle ellende die hem is overkomen – moeder overleed tijdens zijn geboorte, vrouw pleegde zelfmoord toen ze ontdekte dat hun baby volledig verlamd was – een test van de duivel is. Adam spiegelt hem een andere, nog Bijbelser mogelijkheid voor: wat als het God zelf is die Ivan test, als ware hij Job?

Wat Adam’s Apples niet alleen heel geestig, maar ook bijzonder maakt, is dat Jensen op een haast achteloze manier de psychologische aftakeling van een man die weigert zijn lot te accepteren, mengt met zwarte humor en melige slapstick, en dat geschilderd in licht bovennatuurlijke tinten, met openvallende bijbels, een ravenplaag en onheilspellend onweer. Een prestatie van welhaast Bijbelse proporties.

Beenhouwer
De fantastische, veelzijdige Mikkelsen is een van de vele constanten in de trilogie. Zo speelt hij, voorzien van een bizar wijkende haargrens, een wereldvreemde slager in de milde kannibalismekomedie The Green Butchers, winnaar van de Gouden Méliès voor beste Europese fantastische film in 2004. Als hij ongewild met een lijk in zijn koelcel zit, is er als beenhouwer natuurlijk maar één manier om ervan af te komen. Het is diens gelijktijdige redding en noodlot dat zijn klanten het nieuwe vleeswaar zo verrukkelijk vinden dat ze niets anders meer willen.

In de gangsterkomedie Flickering Lights speelt Mikkelsen een heerlijk groezelige crimineel met vettige mat. Na een laatste kraak vluchten hij en zijn maten naar een bouwval midden in het woud, waar tussen het jagen, kansloos bier drinken en oude Deense soapseries kijken opeens het besluit geboren wordt een restaurant te beginnen. Ook dit bekende verhaal overstijgt zijn voorspelbare genrebroeders door de geweldige acteurs en excentrieke personages.

Maar het is vooral de liefdevolle karakterisering die Jensens films op een heel eigen niveau brengen. In een rechtvaardige wereld zou hij een nieuwe ster aan het internationale filmfirmament zijn.

De boxset De films van Anders Thomas Jensen is vanaf 3 december 2007 te koop en te huur op dvd (De Filmfreak).