Dubai IFF: Zoeken naar de Lente

Op het achtste Dubai International Film Festival, in de stad waar Michael Winterbottom de futuristische decors voor Code 46 vond, krijgt jong Arabisch filmtalent een warm onthaal. Werner Herzog was er ook.

Laten we meteen beginnen met de grote winnaar Habibi. Bij de prijsuitreiking op het Dubai International Film Festival had deze frisse lowbudgetfilm over een verscheurde liefde in Gaza al de prijs van de internationale pers en prijzen voor beste montage en beste actrice gekregen. Toen regisseur Susan Youssef opnieuw op het podium mocht komen om de hoofdprijs — beste film in de Muhr Arab Feature competitie — in ontvangst te nemen werd het haar tijdens het dankwoord te machtig en moest ze haar tranen de vrije loop laten.

Het was een ontroerend moment in een verder strak en efficient afgewerkte ceremonie. Tegelijkertijd maakte het duidelijk dat Dubai niet alleen goede sier wil maken met Amerikaanse sterren (het festival opende vorige week met het Tom Cruise-vehikel Mission: Impossible — Ghost Protocol) en een ruime selectie Europese en Aziatische arthousefilms, maar vooral ook een platform voor nieuw Arabisch talent wil zijn.

Nu op diverse plaatsen de Arabische lente is uitgebroken zijn de ogen ook op de films uit die regio gericht. Het is verleidelijk om Habibi als voorbeeld van een nieuwe Arabische golf te zien, al is de werkelijkheid ingewikkelder. Zeker, Habibi, dat eerder in Venetië in première ging, is origineel en verrassend en straalt onafhankelijkheid uit. Hamas-aanhangers zullen niet al te blij zijn met de ironische manier waarop politiek hier wordt neergezet als een factor die zich tegen vrijheid en liefde keert. Youssef presenteert Habibi ook nadrukkelijk als een Palestijnse film, al komt het geld daar juist niet vandaan. Dat moest uit andere landen (waaronder Nederland) bij elkaar worden gesprokkeld. En Youssef zelf mag dan wel Syrisch-Libanese wortels hebben, ze heeft gewoon een Amerikaans paspoort. Bovendien was haar productie natuurlijk al lang in voorbereiding toen de demonstranten in Tunis en Caïro de straat opgingen.

Voor wie met lenteverwachtingen in het achterhoofd de Arabische competities voor speelfilms, korte films en documentaires in Dubai bekeek viel het — op een paar gunstige uitzonderingen na — zelfs wat tegen. Dat kan een kwestie van een minder oogstjaar zijn. Het kan ook te maken kan hebben met het feit dat naast het toch niet onbemiddelde Dubai de nog rijkere buurfestivals in Abu Dhabi en Doha zich eveneens over de jonge Arabische film willen ontfermen. Zo wordt de spoeling dun.

Maar toch weer mooi dat het festival in Dubai vrijzinnig genoeg is om ruimte te maken voor het even ongrijpbare als intrigerende Aspirin and a Bullet, een soort autobiografisch filmessay over liefde, pijn en de tijd die alles uitwist. De Syrische filmmaker en conceptueel kunstenaar Ammar Al-Beik liet beroemde filmmakers als Manoel de Oliveira, Alexandr Sokurov, Bernardo Bertolucci en Paul Verhoeven poseren voor zijn camera, strooit kwistig met citaten van Bresson, filmt zijn moeder, zwelgt in chansons van Léo Ferré en dist wilde verhalen op over liefdesavonturen in Parijs. Het maakte veel los tijdens een onverwacht lange Q&A na afloop.

Aspirin and a Bullet

Zonodig kan Dubai zelfs als soort vrijplaats fungeren. De Libanese filmmaakster Danielle Arbid zag haar Beirut Hotel — een love story met een verwijzing naar een historische politieke moord — in eigen land verboden worden. Hier kon ze de film toch laten zien.

Het festival biedt Arabische filmmakers niet alleen een podium, maar organiseert ook een groot aantal workshops, masterclasses, forums en discussies. Belangrijk is de Dubai Film Connection, een coproductiemarkt voor Arabische filmmakers, vergelijkbaar is met de Rotterdamse CineMart.

De uit Jordanië afkomstige en in Nederland wonende Mahmoud al Massad (Recycle, This is my Picture When I was Dead) presenteerde er zijn plan voor zijn eerste speelfilm Blessed Benefit. Een in Jordanië op te nemen zwarte komedie over corruptie die tevens iets van de achtergrond van de Arabische Lente zal laten zien. Al Massad, die tijdens de markt veelbelovende contacten legde, is zeer te spreken over de kwaliteit en de professionele aanpak van het evenement. Hij mag natuurlijk ook niet klagen. Voor zijn presentatie kreeg hij hier in Dubai de International Relations ARTE Award, terwijl hij zijn script in Abu Dhabi al onderscheiden zag met een Shash Award ter waarde van 100.000 dollar. Daarmee is een vijfde van het budget al rond.

Werner Herzog was ook van de partij. Niet alleen om een Lifetime Achievement Award in ontvangst te nemen, maar ook om jonge Arabische filmmakers een hart onder de riem te steken. Zijn relaas over de manier waarop hij destijds de militaire dictatuur van Peru te slim af was geweest met een vervalste opnamevergunning voor Fitzcarraldo viel merkbaar in de smaak. "Neem de zaken in eigen hand en maak die film", hield hij zijn toehoorders voor.

Nog een quizvraag tot slot. Wat was, afgezien van coproducties als de Palestijns-Nederlandse documentaire The Invisible Policeman, de enige puur Nederlandse film in het festivalprogramma? Zoek het antwoord op dubaifilmfest.com.

Leo Bankersen

Drie films die na het DIFF ook in Nederland te zien zouden moeten zijn.

Si tu meurs, je te tue

Aangenaam onvoorspelbare en licht absurdistische tragikomedie van de Koerdische regisseur Hiner Saleem (Vodka Lemon). De pas uit de gevangenis ontslagen Philippe kruist het pad van een dolende Koerd. Wanneer hij zich onverwacht gedwongen ziet diens begrafenis te organiseren botst hij met de uitgesproken politieke en religieuze opvattingen van de Koerdische gemeenschap. Ook de moderne verloofde van zijn dode vriend is in aantocht, wat de verwarring nog groter maakt. Onvergetelijke bijrol van Jane Birkin.

Un nuage dans un verre d’eau

De fantasie van de uit Sri Lanka afkomstige, maar in Frankrijk werkende regisseur-scenarioschrijver Srinath Samarasinghe en de charmes van de bejaarde Egyptische acteur Gamil Ratib vormen een hartveroverende combinatie. Met Anamaria Marinca (4 maanden, 3 weken en 2 dagen) als jonge Roemeense call girl ontspint zich een moordmysterie waarin realistische tragiek en speelse animatievondsten hand in hand gaan. Er is zelfs ruimte voor filosoferen over de kosmos.

Habibi
Poëzie bost met politiek in de tijd dat Hamas in Gaza aan invloed won. Moderne hervertelling van een oude liefdestragedie uit het zevende-eeuwse Arabië. Wanneer student-dichter Qays zijn Layla niet meer mag zien schrijft hij zijn liefdespoëzie als graffiti op de muren, en dat maakt het alleen maar erger. Sober, fris en verbeeldingsrijk, en wars van politieke correctheid. Eerste speelfilm van videokunstenares Susan Youssef.