Focus: Steve McQueen in Tilburg

De Pont Musuem en filmtheater Cinecitta brengen samen het werk van beeldend kunstenaar en filmmaker Steve McQueen onder de aandacht. De Pont doet dat met de expositie Atlas (tot 30 augustus), Cinecitta met vijf films (tot 30 april). McQueen is 16 april in De Pont aanwezig voor een interview.

Niet alleen Tilburg zet het werk van McQueen in de aandacht. Lovende woorden voor hem zijn er ook van de Stichting Praemium Erasmianum, die de Erasmusprijs dit jaar aan de Brit toekent.

“Als regisseur en kunstenaar toont McQueen bij uitstek wie we zijn in momenten van kwetsbaarheid, hoe we met elkaar omgaan en hoe de geschiedenis ons heden vormt. Dat doet hij zonder te oordelen en zonder angst voor morele complexiteit”, aldus de Stichting in de motivatie van de toekenning. En: “In een wereld die wordt gekenmerkt door polarisatie en ongelijkheid vraagt McQueens werk om aandacht en empathie. Het nodigt ons uit om zorgvuldig en zonder vooroordelen te kijken – ecce homo – en onszelf in de ander te herkennen.”

Mooie woorden, die misschien wat te kort doen aan McQueens activistische kant. Zijn werk is niet alleen empathisch en een uitnodiging om “onszelf in de ander te herkennen”, maar ook een aanklacht tegen gruwelijke (historische) maatschappelijke structuren, waarin mensen werden vermalen.

Zijn films dwingen in elk geval de westerse mens tot schaamte en sociaal-cultureel en politiek zelfonderzoek. Met als duidelijk voorbeeld 12 Years a Slave (2013), dat in Amerika de ontmenselijking van slaafgemaakten tot verhandelbare producten laat zien. Hoe kon de westerse cultuur zo ontsporen? Of was het geen ontsporing maar zat het racistische superioriteitsdenken, dat grenzeloze wreedheid mogelijk maakte, diep ingebakken in de westerse cultuur? Als dat het geval was, is dat nu dan verdwenen of – retorische vraag – werkt dat door?

Schaamte en zelfonderzoek zijn ook de twee woorden die boven komen drijven bij het zien van de documentaire De bezette stad (2023), een tocht langs ontelbaar veel plekken in Amsterdam die verband houden met de Jodenvervolging. McQeens Hunger (2008), over de hongerstaking in 1981 van opgesloten IRA-leden, met als bekendste Bobby Sands die het niet overleefde, is vooral een woedende aanklacht tegen de meedogenloze opstelling van het regime van Margareth Thatcher tegenover de hongerstakers.

Het retrospectief bevat ook de twee films van McQueen die in het heden spelen. Met Widows (2018) maakte hij een heist-film, waarin de vier weduwen van bij een overval omgekomen mannen alsnog het plan willen uitvoeren. De film onderscheidt zich van ‘gewone’ overvalfilms doordat hij zich afspeelt in de echte wereld, een wereld waarin armoede, racisme, seksisme en corruptie bestaan. De vijfde film in het retrospectief is Shame (2011), een treurig portret van een seksverslaafde man die niet in staat is tot zinvolle relaties. Ook in deze film is schaamte het sleutelwoord.

De expositie Atlas in De Pont Museum telt vier werken van McQueen. De expositie is genoemd naar McQueens nieuwste werk Atlas, dat hij in opdracht van De Pont maakte. Het werk transformeert een enorme hoeveelheid data van telescopen over de kosmos tot een hypnotiserende visuele ervaring. Ook te zien is de video-installatie Sunshine State (2022), waarin McQueen herinnering, filmhistorie en een persoonlijke familiegeschiedenis verweeft. Het werk was drie jaar geleden te zien op het IFFR in Rotterdam. Verder zijn te zien het recente geluidwerk Untitled (2025) en de kleurenfotoserie Bounty (2024), die bestaat uit bijna vijftig natuurfoto’s van Grenada, het land waarin McQueens vader is geboren. De schoonheid van de idyllische natuurfoto’s staat in contrast met de wrede koloniale geschiedenis van het eiland.

McQueen is 16 april om 19.00 uur in De Pont aanwezig voor een interview

Bezoekers van de expositie Atlas krijgen een voucher die vijf euro korting geeft op een film in het retrospectief in Cinecitta. Bezoekers aan een film in dit retrospectief krijgen een voucher die 7,50 euro korting geeft op de tentoonstelling in De Pont.

Steve McQueen retrospectief | 21 maart t/m 30 april 2026 | Cinecitta, Tilburg
Steve McQueen – Atlas | 21 maart t/m 30 augustus 2026 | De Pont Museum, Tilburg