Fantastique

Een westerse blik domineert deze gemankeerde documentaire over een tiener uit Guinee die het wil maken in de wereld van de acrobatiek.

De veertienjarige Fanta uit Conakry, de hoofdstad van het West-Afrikaanse Guinee, wil de armoede ontvluchten via een carrière in de acrobatiek. Als een bekende Guineeër, die optreedt met het prestigieuze Cirque du Soleil, les komt geven, hoopt Fanta dat ze geselecteerd wordt voor een tournee. Maar kan ze haar opleiding dan wel afmaken? En kan ze haar moeder achterlaten, die kwakkelt met haar gezondheid?

Fantastique wordt door regisseur Marjolijn Prins omschreven als een “hybride documentaire”. De film opent met een magisch-realistische scène waarin Fanta in het maanlicht wordt gewassen door haar moeder. Op de randen van boombladeren om hen heen ontstaan fluorescerende rode en paarse tinten. Terwijl Fanta’s moeder in de voice-­over tegen haar dochter prevelt dat “de wind” haar moet “beschermen”, strekt de nabijgelegen Atlantische Oceaan zich uit als een blauwe, unheimische leegte.

De scène doet qua stijl denken aan de films van Mati Diop (Atlantique, 2019; Dahomey, 2024), waarin die zee soms bijna transformeert in een mythisch wezen, dat kansen biedt maar ook levens opslokt. Groot verschil tussen Diops films en Fantastique is dat het magisch-realisme in de film van Prins gekunsteld aanvoelt. Waar in Diops films vrijwel alles een diepere betekenis krijgt, blijft het in Fantastique gissen naar de wezenlijke relatie tussen de suggestie van het bovennatuurlijke en het verhaal over de tiener die droomt van een beter bestaan.

De wijze waarop Prins Fanta’s leven in beeld brengt, is clichématig. Denk aan shots van een mekkerend geitje, een vrouw die een steeg schoon schrobt en kruiden die fijn worden gemalen in een vijzel. Dit is Guinee bezien door de ogen van de buitenstaander. Het voelt geforceerd. Een ander pijnpunt is het feit dat Guineeërs hun (zwarte) lijven inzetten en pijnigen om een betere toekomst zeker te stellen. Fantastique staat hier nauwelijks bij stil. De lichamelijke behendigheid van de jongeren wordt juist triomfantelijk, in slow-motion, in beeld gebracht.

Die nadruk op het fysieke heeft ook tot gevolg dat de kijker niet te weten komt wat er zich in Fanta’s hoofd afspeelt. Terwijl Diop in haar films juist laat zien dat jonge West-Afrikanen vaak beschikken over geprononceerde, originele ideeën.

In plaats daarvan zien we Fanta met een collega-acrobaat kunstjes uitvoeren op een matje dat is neergelegd tussen de fundamenten van een niet afgebouwd huis. Is dit een metafoor voor een land in beroering? Je zou zo’n beeld ook kunnen interpreteren als een lichte vorm van poverty porn.