Mother Mary

Intense emoties en geesten uit het verleden eisen genoegdoening in David Lowery’s Mother Mary, waarin ego’s en liefde van een popidool en haar kostuumontwerper spectaculair botsen. Eén ding is zeker: er zal bloed vloeien.

Ook al beseffen gelukkig veel mensen dat AI een sterfhuisconstructie is voor de kunsten, een van de ergerlijke effecten is zelfs al voelbaar zonder dat de technologie op grote schaal wordt gebruikt om scenario’s in elkaar te flansen.

Bij een film die zodanig losgeslagen lijkt als Mother Mary, die een conventioneel en logisch en begrijpelijk verhaal minder belangrijk vindt dan de chaos van liefde en obsessie bij z’n personages, bij zo’n film is een van de duizend dingen die onvermijdelijk door je hoofd schiet: is dit door AI geschreven? Is dit een experiment om te kijken waar een filmmaker mee wegkomt, om het ongelijk van critici te bewijzen? Heeft David Lowery voor dit verhaal over geesten en kwellingen en couture de woorden ‘phantom thread’ aan een AI gevoerd? Wat een eventueel experiment extra sardonisch zou maken omdat het inderdaad de titel is van een film van Paul Thomas Anderson.

Over die vraag wil je eigenlijk niet nadenken. Vooral omdat losgeslagen films vaak de interessantste zijn. Soms betekent ‘losgeslagen’ gewoon ‘slecht’ en ‘een zootje’. Maar soms betekent het dat een film het speelveld zo ver uitbreidt dat je als kijker tijd nodig hebt om al dat extra oppervlak te belopen. Mother Mary doet volledig z’n eigen ding. Het verwarrende is alleen: niet alles werkt. Om preciezer te zijn: niet alles wat de film in het hoofd van de kijker wil laten gebeuren, gebeurt.

Uiteindelijk is het een kwestie van vertrouwen dat een filmmaker ons niet naait. Maar behalve de integriteit van de makers en de ‘lore’ over de totstandkoming van de film – Michaela Coel was naar verluid nauw betrokken bij het scenarioschrijven dus niks geen AI – is er ook die fascinatie met geesten die Lowery al in A Ghost Story (2017) liet zien en ook weer in de serie waar hij nu aan werkt: City of Ghosts. In de meeste films van Lowery zit ergens die tegenstelling tussen de realiteit en de verhalen die zich in de hoofden van mensen nestelen: de legende in The Green Knight (2021), de roem van Robert Redfords personage in The Old Man and the Gun (2018). Ook in deze nieuwe film is dat misschien wel de belangrijkste draad, want liefde (en haat) is op de eerste plaats een verhaal over de ander dat je in je hoofd hebt. Met betrekking tot Mother Mary zou je Lowery’s eerdere films zijn geloofsbrieven kunnen noemen.

Wat in deze film oprechte gevoelens zijn en wat (zelf)bedrog is, is niet te zeggen. Dit is eerst en vooral een film over grote emoties. In de wereld van het internationale sterrendom, waar de individuele belangen zo groot zijn – roem, fortuin, een soort onsterfelijkheid –, is de waarheid vluchtig. De casting van Anne Hathaway is alleen al tegen die achtergrond chef’s kiss: een acteur die de gelaagdheid van waarachtigheid en performance zo kan vertroebelen dat je niet meer weet wat voor of achter of links of rechts is. Het is een sterke keuze om Michaela Coel daartegenover te zetten, die wars lijkt van alles wat nep en manipulatief is (vooral door wat ze in I May Destroy You liet zien). De dynamiek tussen hun personages stuurt en sleept en sloopt al het andere.

Na een dramatisch ongeluk staat wereldster Mother Mary (Hathaway) op het punt om terug te keren op het internationale podium. Het herstel kostte tijd maar eindelijk is ze geestelijk en fysiek klaar om weer op te treden. Hoewel, toch niet helemaal. Vanuit New York arriveert ze in haar eentje op het Engelse platteland bij het royale atelier van haar voormalig kostuumontwerper Sam Anselm (Coel), die na een groot conflict besloot alle banden met Mary te verbreken. Sam voelde haar eerder vandaag al aankomen, weten we uit Sams voice-over, want in ieder geval in Sams hoofd hebben zij en Mary nog steeds een diepe spirituele connectie.

Mother Mary – Hathaways personage heeft in de film geen andere naam – loopt verregend en kwetsbaar binnen. Is dat bewust en dus manipulatie? Normaal begeeft ze zich immers alleen in het openbaar met een legertje bodyguards en personal assistants en makeup-goeroes. Ze vraagt Sam om nog één laatste jurk voor haar te maken: de jurk die alle eerdere creaties moet overtreffen. Mary is een wereldster dus Sam zou zich misschien gevleid moeten voelen, maar nee: ze zet de situatie direct op scherp door Mary’s waarachtigheid in twijfel te trekken en duidelijk te maken dat ze zich verraden voelt. Professioneel en persoonlijk. Het is duidelijk: een groots en meeslepend conflict kondigt zich aan. Dit gebeurt allemaal in een grote houten schuur die dienstdoet als Sams atelier. Hier zullen ze zich verzoenen of elkaar voor altijd verliezen. Zal Sam, de helft die was achtergelaten terwijl Mary theatraal verder schreed op het pad van de roem, kiezen voor redelijkheid of gaan we verschroeide aarde zien?

Mother Mary is een duel in de eerbiedwaardige Britse traditie van kolossale ego’s die genoegdoening eisen te midden van de flora en fauna van het Engelse platteland. Niet met vuursteenpistolen – al zal er bloed vloeien – maar met woorden. En verontwaardiging. En woede. En een schitterende dans die Mary zonder muziek danst. Sam eist erkenning van haar rol in de creatie van superster Mother Mary. Zij was het die het aureool bedacht als deel van Mary’s podium-présence. Die inzag dat het popsterrendom altijd al een religieuze dimensie had en dat je daar net zo goed vol voor uit kunt komen. Ze wil ook dat haar ex toegeeft dat ze haar verschrikkelijk heeft behandeld.

Dit is allemaal nog redelijk concreet. Hoe meer de film vordert, hoe meer emoties de situatie overnemen. Mary claimt dat ze jaren eerder een geest heeft zien verschijnen – Lowery schrikt er niet voor terug om die vervolgens tevoorschijn te toveren, want hé waarom niet? – en dat die misschien deels verantwoordelijk was voor het ongeluk dat pontificaal voor het oog van duizenden fans plaatshad. Wat die geest dan precies is of betekent, is niet belangrijk. Er zit pijn, vooral bij Sam, en die schreeuwt om gehoord en gezien te worden. Mary’s motief om toch weer bij haar ex langs te gaan, niet als wereldster maar als verzopen puppy, wetende dat Sam niet zomaar even snel een jurk zal maken maar dat het een proces zal zijn waarbij het oude zeer onvermijdelijk naar boven komt, is natuurlijk ook iets om te wantrouwen. Omdat hun persoonlijke relatie dwars door hun professionele relatie heen liep en omdat de relatie tussen een ontwerper en een popidool, voor wie imago bijkans heilig is, intenser is dan verreweg de meeste andere werkrelaties, is niet meer te zeggen wat echt verdriet is over een verdwenen liefde en wat frustratie is over professionele miskenning.

Lowery trekt als filmmaker de juiste conclusie uit het gegeven dat pijn en emoties de situatie overnemen: het tafereel krijgt surreële trekken en niet alles wat voor de camera gebeurt is voor kijkers direct helder. Of dat goed of slecht is, is specifiek in een verhaal over emotionele chaos lastig te zeggen. Want is die chaos niet juist waarachtiger dan een keurig geordend narratief?

Dus moet je Mother Mary gaan zien? Ja, als je jezelf graag op de proef stelt en confronteert met dingen die niet meteen begrijpelijk zijn. Ja ook, als je dat spetterende duel tussen twee personages wilt zien en acteurs Hathaway en Coel wilt zien sparren. Dat Lowery steken laat vallen is bij een film met zulke ambities onvermijdelijk. En heel misschien is dit precies wat Lowery bedoelde. Dat hij vragen en ideeën bewust met elkaar laat botsen of over elkaar heen laat buitelen: stapte Sam niet überhaupt al als devoot fan in die relatie en kan het dan ooit nog goedkomen? Waar was ze precies naar op zoek op dat moment? Verwijst die geest naar het beeld dat Mary dacht dat Sam van haar had? Zijn gelijkwaardige relaties hier niet gewoon onmogelijk?

Misschien is Mother Mary precies wat de film moet zijn en heeft de film gezien de extreem uiteenlopende eerste reacties gewoon nog even tijd nodig om volwassen te worden in de hoofden van kijkers.