Ghost Elephants

Werner Herzog vindt een prachtige personificatie van zijn eigen avonturiersgeest in bioloog Steve Boyes, die in Angola zoekt naar een mythische olifantensoort.

Om aandacht zat Werner Herzog de afgelopen jaren in Nederland niet verlegen, mede dankzij tentoonstelling en retrospectief The Ecstatic Truth, die Eye Filmmuseum in 2023 aan hem wijdde. Maar het is inmiddels wel bijna tien jaar geleden dat er een nieuwe film van hem in de Nederlandse bioscopen draaide – de laatste was Lo and Behold (2016), zijn documentaire duik in de digitale wereld. Latere films als Salt and Fire (2016), Family Romance, LLC (2019) en Fireball (2020) gingen direct naar streaming of draaiden alleen op festivals.

Dat zijn nieuwe film Ghost Elephants nu wel weer de zalen haalt, hangt er misschien mee samen dat Herzog er weer eens echt eentje te pakken heeft: zo’n hoofdpersoon die zich ergens in heeft vastgebeten, op het maniakale af. Die een obsessie blijft volgen, hoe diep die ook het oerwoud in leidt. Die zich niet door voorzichtiger stemmen van de wijs laat brengen.

In de opening van Ghost Elephants wordt de Zuid-Afrikaanse bioloog en natuurbeschermer dr. Steve Boyes nog ‘gewoon’ in de aula van een natuurhistorisch museum geïnterviewd. Zijn bushman-outfit valt nogal uit de toon bij het statige pand; de combinatie roept direct oud-koloniale connotaties op. Maar meer nog valt op dat er soms een wat verwilderde blik in zijn ogen sluipt. En dan moet zijn expeditie naar de meest afgelegen hooglanden van Angola nog beginnen.

Boyes vertelt in dat museum over een mythische olifantensoort, groter dan de olifanten die we kennen – achter hem staat een imposant modelexemplaar opgesteld. Er wordt al decennia getheoretiseerd over een kudde, op basis van verhalen en af en toe een pootafdruk, maar deze ‘spookolifanten’ zijn nog nooit op beeld vastgelegd. Dat is dus Boyes’ doel, en Herzog reist met hem mee.

Boyes neemt zijn eigen team mee, experts en wetenschappers vanuit de hele wereld, maar wordt vooral ook bijgestaan door een groep lokale spoorzoekers onder leiding van oude rot Xui. Ook daar duiken de visuele codes, en ogenschijnlijk ook de machtsverhoudingen uit koloniale tijden weer op.

Boyes jaagt echter niet op de olifanten om ze te overheersen, zoals zijn koloniserende voorvaderen, maar om ze op beeld vast te leggen en, als het even kan, te beschermen tegen de mensheid die steeds meer terrein inneemt. Tussen de regels door laat Herzog Ghost Elephants een soort zwanenzang zijn voor het type avonturier dat Boyes is, en dat Herzog zelf ook is. Ook voor hen lijkt in deze wereld, letterlijk en figuurlijk, steeds minder ruimte.