Mama (Nikolai & Elena Renard)

In het opmerkelijke Russische debuut Mama verstikken een moeder en een zoon elkaar in strak gefilmde tableaux morts. Moeder geeft haar zoon zoveel te eten dat hij door zijn hoeven zakt. Zo moddervet als de zoon, zo uitgebeend is de vorm van de film.

De moeder als voedster van haar kind: het is zo’n mooi onschuldig beeld dat in Mama tot in het extreme wordt doorgevoerd. Een dominante moeder en haar zwaarlijvige zoon houden elkaar in hun kleine appartement heel stilletjes in een wurggreep. De eenzame moeder kan haar volgevreten kind niet loslaten en blijft hem eieren voeren in de hoop dat hij dan altijd bij haar blijft. En hij laat het allemaal maar gelaten over zich heen komen, zodat hij door zijn gigantische omvang steeds afhankelijker wordt van zijn moeder, die hem moet wassen en helpen bij alle dagelijkse klusjes. Beide laten het toe dat ze elkaar verstikken in hun geperverteerde emotionele en fysieke afhankelijkheid. Of hun naderende afscheid een opluchting of juist meer eenzaamheid oplevert, laten de filmmakers wijselijk in het midden, als moeder en zoon überhaupt van elkaar gescheiden kunnen worden.
Het meest opvallende aan dit voor een habbekrats gemaakte debuut van de Russische filmmakers Elena en Nikolai Renard, dat in 2010 meedong naar een IFFR Tiger Award, zijn de tableaux vivants waarin hun misère is gegoten. Of beter gezegd tableaux morts want heel vivant is hun leven niet. De lange statische medium shots waarin de film consequent is ingedeeld, kennen geen montage, dialoog, kunstlicht, kleurcorrectie of filmmuziek. Met als effect een geïntensiveerde werkelijkheid, alsof de camera is gericht op de keuken als theaterpodium, waarbij moeder en zoon af en toe in en uit het beeld lopen.

Rinkelende afwas
De soundtrack van het alledaagse is genoeg om de spanning in dit merkwaardige maar ook weer zo gewone huishouden te voelen: een vlieg in de badkamer, de rinkelende afwas, het gehijg van de trappenlopende zoon, het kletterende water, allemaal dragen ze bij aan het gevoel dat deze twee als uitvergrote personages moeten worden gezien, en dat ze op de een of andere manier misschien wel akelig veel lijken op velen van ons. Er lijkt één moment van bezinning te zijn, een doorbraak in de impasse, wanneer de moeder naar zichzelf in de spiegel kijkt en haar lege blik zich opeens focust. Welk plannetje ze smeedt, wordt later duidelijk als ze de wekker van haar zoon weghaalt zodat hij zijn vliegtuig mist. De oerdrang om je kind te voeden zodat hij op zijn eigen benen kan staan, voert ze door tot het uiterste: zoon zakt juist door zijn hoeven. Alles kost hem moeite.
Personages met overgewicht zien we de laatste tijd vaker op het doek: de verpleegster in de Hongaarse film Adrienn Pál, het afvallersclubje in de Spaanse film Gordos en het meisje uit de achterstandsbuurt in Precious. Door de uitgesproken strakke en uitgebeende vorm van Mama ontstaat de indruk dat het de filmmakers niet te doen was om de obesitasproblematiek letterlijk te nemen, maar meer als beeld te gebruiken voor de overdaad aan prototypische moederliefde; een onbeweeglijk beeld uiteindelijk. Het filmende echtpaar Renard vraagt met hun strenge vorm geduld van de kijker maar geeft daarvoor ook veel terug.

Mariska Graveland