Op ooghoogte #13

Naakt

Mark Cousins (The Story of Film en A Story of Children and Film) schrijft maandelijks over films en beeld­associaties. Deze maand: naakt.

Kijk naar dit beeld van Jenny Aguttur die naakt aan het zwemmen is in Nicolas Roegs film Walkabout uit 1971. Het water is zwart, niet van dat onechte blauw zoals in hotelzwembaden. Er groeien planten in. Ze kan de warmte van de zon op haar gezicht voelen, maar haar lichaam is koel. Er wordt vaak gezegd dat Gene Kelly die in de regen zingt het gelukkigste beeld uit de filmgeschiedenis is, maar ik vermoed dat dit beeld dat overtreft.
Toen ik dit naakt als een tienerjongen zag was het alsof ik door een bij gestoken werd. De erotische lading was tastbaar. Het water toont en verbergt precies genoeg. Destijds had dit beeld voor mij iets te maken met kijken, met een naakt meisje vanachter de camera bespioneren. Toen groeide ik op en zag ik meer naakte mensen op het filmdoek. Het viel me op dat mijn landgenoot Ewan McGregor regelmatig naakt in films te zien was, zoals bijvoorbeeld in Peter Greenaways The Pillow Book. Toen werd ik zelf filmmaker, en uiteindelijk, in een van mijn eigen films, What is this Film Called Love? ben ik zelf ook kortstondig naakt te zien.
Als naakte volwassene voor de camera, in plaats van als aangekleede tiener erachter, realiseerde ik me iets. Ewan McGregor vertelde in een interview dat als hij naakt voor anderen verscheen hem dat een gevoel van macht gaf, wat het tegenovergestelde is van wat je je zou voorstellen. Ik was het met hem eens. Het viel me op dat het naaktzijn het adrenalinepeil in mijn lichaam vergrootte. Het aanmaken van adrenaline is immers de oermanier waarop we ons in gevaarlijke situaties voorbereiden om te vechten of te vluchten: je wordt er tijdelijk alerter door; je ziet meer, neemt meer in je op, reageert op de kleinste details om je heen.
Wat ik hier beschrijf is wat het betekende om naakt te zijn, maar als je er even over nadenkt, zou ik het net zo goed over filmen kunnen hebben. Film neemt alles in zich op. Een camera is verbazingwekkend alert. Het is alsof hij volgepompt zit met adrenaline. Dat is precies wat ik waarnam toen ik in mijn film naakt door de Valley of the Gods in Colorado liep. Ik realiseerde me dat ik voelde alsof ik een camera was. Mijn naaktheid mag dan wel hebben betekend dat ik om-naar-te-kijken was, maar ik voelde me als iets wat keek, een opnameapparaat dat het schouwspel vastlegde.
Als ik nu naar Agutter kijk, voel ik me nog steeds een beetje een voyeur, maar een belangrijker deel van mij heeft het gevoel alsof ik dat ben, in het water, naakt, en alles om me heen in me opnemend. Ik ben een camera. Terwijl ik dit schrijf moet ik natuurlijk aan de grote fotografievernieuwer Eadweard Muybridge denken, wiens werk net als dat van zijn tijdgenoten de weg bereidde voor de uitvinding van de film. En wat was een van de dingen die hij fotografeerde? Zijn naakte zelf.
Is dat uiteindelijk niet een van de redenen waarom we zo van films houden? Omdat ze een naakte wereld presenteren? Omdat ze onverhulde kunst zijn?

Mark Cousins | Twitter @markcousinsfilm

A Story of Children and Film draait momenteel in EYE Amsterdam.

Geschreven door Mark Cousins