Un anno di scuola

De Zweedse Fred komt in 2007 als enige meisje terecht in een klas vol jongens op een Italiaanse middelbare school. Regisseur Laura Samani speelt vakkundig met de clichés van dat verhaal.

“Hoe was het?”, vraagt haar vader als de Zweedse tiener Frederika, alias Fred, thuiskomt na haar eerste schooldag in het Italiaanse Triëst. “Als het begin van een goedkope pornofilm”, antwoordt zij droogjes.

De vrijgevochten achttienjarige heeft inderdaad nogal wat Italiaans machismo voor de kiezen gekregen op de technische school, als enige meisje in een klas vol jongens. Maar als blijkt dat ze haar ‘mannetje’ staat, en bovendien in tegenstelling tot Italiaanse meisjes tot laat mee mag de kroeg in, wordt ze al snel als ‘een van de jongens’ opgenomen in de vriendengroep van dromer Antero, versierder Pasini en trouwe hond Mitis. Die uiteraard alle drie een beetje verliefd op haar worden.

Regisseur Laura Samani toont zich gelukkig bewust van het feit dat ‘een van de jongens’ een hopeloos vrouwonvriendelijk cliché is. In de beste scènes van Un anno di scuola onderzoekt en ontmantelt ze dat cliché, zonder de illusie te hebben dat het daarmee ook de wereld uit is.

Samani was na het maken van haar overrompelende debuut Piccolo corpo (2021), een strenge film over een jonge vrouw in het Italië van rond 1900, toe aan iets lichters, vertelde ze in interviews. Alsnog biedt ze met deze tienerfilm meer complexiteit dan het zorgeloze oppervlak doet vermoeden.

De film is zowel een (zeer vrije) bewerking van de gelijknamige roman uit 1929 van Giani Stuparich (1891-1961), als een reflectie op Samani’s eigen middelbareschooltijd in de jaren 2000. Stuparich situeerde zijn verhaal in 1909, op een instituut in Triëst waar hij destijds naar school ging. Samani las het boek voor het eerst toen zij in 2007 op diezelfde school eindexamen deed. Net als Stuparich blikt ze zo’n twintig jaar later terug op haar laatste schooljaar. En daarmee ook op de tijd waarin dat jaar viel.

De focus van het verhaal blijft altijd bij de ongepolijste emoties van de vier tieners. Maar voor de goede verstaander klinkt de grotere geschiedenis door. Zoals de hoop die voortkomt uit de groei van de Europese Unie – buurland Slovenië is net toegetreden en Samani situeert enkele van de meest zoetsappig-romantische scènes in een leegstaande douanepost in de grensstad. Maar ook de financiële crisis van 2008 schemert door – Freds vader is naar Italië gekomen om een massaontslag in goede banen te leiden.

Het leunt allemaal op de vier charismatische hoofdrolspelers – alle vier debutanten. Bij de première op het filmfestival van Venetië vorig jaar werden wel de drie jongens bekroond met een prijs voor beste nieuwe acteurs, maar niet Stella Wendick, die de eigenlijke hoofdrol van de film speelt. Dat is onbegrijpelijk – en een illustratie van precies de dynamiek waar de hele film om draait.