The Amazing Digital Circus

Gratis YouTube-reeks The Amazing Digital Circus is alles wat Toy Story 5 niet is. Want als álles kan, in animatie, waarom dan steeds hetzelfde doen?

Het was ergens toeval, dat ik YouTube-serie The Amazing Digital Circus (2023-26) zag vlak voor Toy Story 5 (2026). Maar de vergelijking dringt zich op. Ook TADC zit vol “verwijzingen naar het speelgoed en de games waarmee we opgroeiden”, aldus de makers tegen animatiesite CartoonBrew. Leg hem naast Toy Story 5 en je ziet vooral hoe veilig en voorspelbaar die laatste is. Hoe weinig fantasievol. Terwijl: het is animatie. Daarin kan alles!

Ja, Toy Story 5 is een familiefilm en The Amazing Digital Circus is voor volwassenen. Dat verklaart deels het verschil in psychologische diepgang – vergis je niet in die kleurrijke Circus-figuurtjes: de reeks betreedt behoorlijk duister terrein. In wezen is het, onder alle cartooneske drukte, een existentialistische zoektocht naar betekenis in een absurde wereld. Waarbij soms de dood de betere optie lijkt. En waanzin een redelijk coping mechanism.

Maar laten we het daarom over de vorm hebben: de eerste Toy Story (1995) onderscheidde zich, los van de grensverleggende computeranimatie, juist met de originaliteit van zijn speelgoedpersonages en hun heel verschillende vormen – wat leidde tot surrealistische grapjes met een eindeloos rekkelijke Slinky-hond of de rondslingerende gezichtsdelen van Mr. Potato Head. Maar in deel 5 wordt daar nauwelijks nog iets mee gedaan.

Nee, dan The Amazing Digital Circus. Ook cgi, ook zeer uiteenlopende personages, eveneens vaak speelgoedachtig, maar allemaal zo veel origineler, gedurfder en speelser.

Van de zotte
TADC heeft fantastisch character design. Neem Circus-host Caine: die bestaat uit een gebit waarvan de tanden zich bewegen als lippen en tegelijkertijd functioneren als de wenkbrauwen van zijn twee oogbollen die tussen zijn kaken zweven. En het valt niet eens echt op als raar – het went meteen. Wat, als je erover nadenkt, van de zotte is.

Caine zweeft ondertussen in de lucht, naast een nutteloze zeepbel met tanden die hij telkens kapot prikt en die telkens weer verschijnt, en beweegt als een overstuurde cartoonfiguur uit de tijd van Looney Tunes – inclusief de bijbehorende geluidjes. Terwijl het Circus waarover hij heerst – dat naast een circustent ook andere plekken omvat, waaronder De Leegte – in z’n vormgeving vooral leunt op games uit de jaren negentig en nul. En er komen meer stijlen voorbij (maar geen GenAI): MS-Dos, gameglitches, christelijke computervissen, film noir, horror, vroege computergraphics, slapstick, vhs, 2D-animatie, echte foto’s, Backrooms-achtige liminal spaces, een psychedelisch pauzefilmpje enzovoort.

Caine is namelijk een losgeslagen AI die al die stijlen hard nodig heeft om zijn gasten – mensen die onverwachts in zijn Circus zijn beland toen ze in reality een VR-bril opzetten en nu voor eeuwig vastzitten in een surreëel digitaal lichaam – telkens op nieuwe avonturen te sturen, om te voorkomen dat ze gek worden. Waarbij ze nooit echt gevaar lopen – ze zijn cartoon-onsterfelijk – maar wel pijn, angst en trauma ervaren.

Wat ik zei: vrij duister. Dit is het soort verhaal waarin door het verdedigingscynisme van je vriend heen breken hem juist over het randje duwt. Waarin een meelijwekkend verdrietig personage, als die voor één keertje de baas mag spelen, onuitstaanbaar manisch dominant wordt. Waarin een non-playable character erachter komt dát hij een npc is – en zijn moeder dus niet bestaat. Maar ook: waarin de onzinnigheid van de digitale lichamen een soort bevrijding van je identiteit kan betekenen. En ruimte biedt aan queer relaties die, in deze ontregelende wereld, nauwelijks als zodanig opvallen.

Seks en vloeken
The Amazing Digital Circus is bedacht door de Amerikaanse animator Gooseworx en geproduceerd door het Australische Glitch Productions. Vanaf 2023 zijn acht afleveringen op YouTube gezet, die samen meer dan een miljard keer zijn bekeken; nog los van de kijkers op Netflix, waar ze inmiddels ook verschijnen. De makers kozen voor YouTube – wat financieel natuurlijk nogal een gok is – vanwege de artistieke vrijheid; de beperkingen die het platform desondanks oplegt aan seks en vloeken zijn slim onderdeel gemaakt van de helse kwelling van de Circus-bewoners.

De gespreide release is deel van het succes gebleken: tussendoor plaatsten fans TADC-duidingen op YouTube die zelf ook weer miljoenen views haalden. Zo groot was het fandom dat het afsluitende negende deel, samen met het al eerder uitgebrachte achtste, wereldwijd in bioscopen verscheen (ook in Nederland, nota bene tweetalig), voordat ook die aflevering op YouTube werd gezet. Als bioscoopversie voerde The Amazing Digital Circus: The Last Act zelfs de Amerikaanse box-office aan.

Niet slecht voor een stilistisch losgeslagen, psychologisch duistere, gratis aangeboden animatiereeks van een Australische studio. Dit is een wereldwijde overwinning van vrijzinnige en volwassen animatie. En dat is behoorlijk amazing.

The Amazing Digital Circus is te zien via YouTube en Netflix (VoD).