Mémoire de fille

Franse MeToo-aanjager Judith Godrèche verfilmde Annie Ernaux’ autobiografische roman over seksuele grensoverschrijding op jonge leeftijd. Haar eigen dochter Tess Barthélemy maakt indruk als de jonge Annie.

In 2017 behoort de Franse Judith Godrèche tot de eerste vrouwen die getuigen tegen Harvey Weinstein, waarna de MeToo-beweging een vlucht neemt. Zeven jaar later beschuldigt ze de vooraanstaande Franse regisseurs Jacques Doillon en Benoît Jacquot ervan haar te hebben verkracht als minderjarige (voor Doillon vertolkte ze de titelrol in La fille de 15 ans, 1989; Jacquot, bij wie ze was ingetrokken, regisseerde haar in La désenchantée, 1990).

In mei 2024 honoreert het Franse parlement haar verzoek om een onderzoek naar seksueel geweld in onder meer de filmwereld; diezelfde maand krijgt haar kortfilm Moi aussi in Cannes een bijzondere publieke vertoning op het strand. Godrèche wordt een boegbeeld van wat in Frankrijk de ‘tweede golf’ van MeToo wordt genoemd; de eerste was grotendeels stukgeslagen op traditionele Franse ideeën over de romantiek van ‘het recht op lastigvallen’, dat ook door vrouwen, onder wie Catherine Deneuve, werd verdedigd.

In 2016 publiceerde Annie Ernaux (later ontvanger van de Nobelprijs voor Literatuur) haar roman Mémoire de fille, waarin ze beschrijft hoe haar seksuele grenzen werden overschreden toen zij een adolescent was; Godrèche’ gelijknamige verfilming ging dit jaar in première op het festival van Cannes. Voorafgaand aan de vertoning bedankte de 84-jarige Ernaux de 54-jarige Godrèche en met name Godrèche’ 21-jarige dochter Tess Barthélemy, die knap de psychologisch zware rol van de jonge Ernaux vertolkt. Drie generaties strijd, kwetsbaarheid en moed op het podium – helaas zullen nog meer generaties de strijd moeten voortzetten.

Stilistisch is de film vooral gedegen. Z’n grootste kracht ligt in de psychologische tekening van een verwarde zeventienjarige in het jaar 1958. Aan de ene kant is het vooruitzicht voor het eerst haar conservatieve dorp te verlaten en in een vakantiekamp romantiek te ontdekken onweerstaanbaar; aan de andere kant overvallen de dwingende avances van ervarener mannen en de beschimpingen van ervarener vrouwen haar volkomen.

De complexiteit die Godrèche haar hoofdpersoon toestaat resulteert in een dapper genuanceerde film, waarin de jonge Ernaux zich ondanks angst en verdriet toch telkens weer in een volgend onheilspellend avontuur stort, omdat onervaren lust en romantiek zich nu eenmaal niet zomaar laten temmen en schaamte en onzekerheid de schuldvraag in het eigen hoofd vertroebelen.

Of die gelaagdheid vooral te danken is aan Ernaux (van wie in 2021 L’événement superieur werd verfilmd door Audrey Diwan) kan ik niet zeggen – ik heb haar boek niet gelezen. Maar door gedrag invoelbaar te maken dat door mannen vaak als excuus wordt aangevoerd – “Ze wilde het zelf” – zet Mémoire de fille een waardevolle volgende stap in de onaffe strijd van MeToo.