Downtown

Downtown is de eerste grote Nederlandse film over de aidscrisis. Michiel van Erp en Frank Houtappels maken het zwijgen van een generatie expliciet een thema.

“We hebben dat hele verhaal nooit goed doorverteld”, verzucht een van de personages in Downtown. ‘Dat hele verhaal’ is de aidscrisis van de jaren tachtig en negentig. Drie vrienden van destijds komen jaren later, tijdens de coronapandemie, weer samen. Het verdriet van toen, de angst, de verloren vrienden: ze hebben het er nooit meer echt over gehad.

Nooit goed doorverteld, die uitspraak kun je breder trekken naar de gehele Nederlandse cultuur. Downtown is bijna 45 jaar nadat de eerste mensen in Nederland aan aids overleden, de eerste grote speelfilm van eigen bodem die deze tijd thematiseert. Nu de twintigers van toen zestigers zijn, zien we een opleving van aidsfictie. In het buitenland is die al langer gaande en ook Nederland trekt een been bij: afgelopen zomer verscheen de documentaire Mijn broer van Koert Davidse over zijn jonggestorven broer. Deze maand is ook Sander Burgers Youri, dat het levensverhaal van concertpianist Youri Egorov vertelt, in de filmtheaters te zien.

Downtown speelt zich grotendeels af in het Amsterdam van 1986. Wervelend middelpunt is nachtclub Downtown, uitgebaat door Ronnie (Daniel Cornelissen). Hier leert hij Lennart (Sebastián Mrkvicka) en later Bas (Thor Braun) kennen. Het drietal raakt bevriend, gaat al dan niet amoureus met elkaar in de weer. Maar bovenal zijn ze jong en nemen ze het ervan terwijl ze hun plek in de wereld zoeken. Tot het aidsvirus opduikt en de eerste mensen om hen heen ziek worden.

Tot zover het geijkte narratief van de aidscrisis zoals we dat uit met name de Verenigde Staten kennen. Maar dan doen scenarist Frank Houtappels en regisseur Michiel van Erp iets opmerkelijks. Ze springen goeddeels over de te verwachten aids-iconografie van ziekenhuisbedden en begrafenissen heen, naar het (bijna-)heden, naar 2021. Waar in andere aidsfilms het drama zich vroeg of laat als vanzelf aandient in de vorm van stervende personages, daar gooit Downtown de kaarten gelijk op tafel: onze hoofdpersonages (nu gespeeld door Yorick van Wageningen, Hans Kesting en Roeland Fernhout) hebben het allemaal overleefd. Daarover geen suspense. Waar het wel om gaat: hoe de aidscrisis niemand ongeschonden heeft gelaten. Enorme gaten heeft geslagen in wie deze mannen zijn geworden, in hun onderlinge relaties. 

Tegelijk zit er ongelofelijk veel plezier in de film. Met schwung wekt Van Erp het gay-uitgaansleven van Amsterdam in de jaren tachtig – waar je opmerkelijk lang van het virus kon wegkijken – tot leven. Het levert een uniek portret op van een bruisende subcultuur onder hoogspanning. Een waardige poging om het verhaal door te vertellen.