Mariinka

Ruim tien jaar filmde de Belgische regisseur Pieter-Jan De Pue de oorlog in de Donbas. Uit al dat materiaal schiep hij een sprookjesachtige documentaire over een verscheurd land.

Sean Penn (Superpower, 2023) en Kevin Macdonald (Klitschko: More Than a Fight, 2024) zijn slechts een paar van de regisseurs die als ramptoeristen naar Oekraïne trokken om de Russische invasie in oppervlakkige documentaires vast te leggen.

Voor immersie moet je veel langer filmen, begreep de Belgische oorlogsfotograaf en regisseur Pieter-Jan De Pue toen hij voor het Rode Kruis naar Oost-Oekraïne afreisde. Tien jaar lang werkte hij er aan zijn tweede documentaire Mariinka, gedraaid op 16mm rondom het gelijknamige plaatsje in de Donbas, dat dwars over de scheidslijn van geannexeerd grondgebied ligt. Daar bouwde hij gestaag aan een film die de oorlog van binnenuit verkent.

Net als in zijn debuut The Land of the Enlightened (2016), over de oorlog in Afghanistan, schept De Pue een sprookje uit alle ellende: een naar fictie neigende mozaïekvertelling die de levens van meerdere hoofdpersonages aaneenrijgt. Natasha is een bokstalent die veldverpleegkundige wordt, Angela een smokkelaar die koopwaar langs militaire controleposten zeult, Mark en Ruslan zijn broers die de wapens oppakken maar aan weerszijden van het conflict belanden. Ondertussen ziet hun door Amerikanen geadopteerde broertje van een afstand toe hoe de oorlog zowel zijn geboorteland als zijn familie verscheurt.

Al die verhaallijnen leveren een veelstemmige film op die bol staat van de ideeën. Onder de chaos van het moment tekent De Pue de lange lijn: hoe men zich hier dagelijks verhoudt tot een oorlog die nu al meer dan tien jaar woedt. Hij schuwt het gevaar niet. Hij volgt de broers naar het front, waar hij de ratelende geweren en de explosies van mortieren extreem close-up in beeld brengt. Van die oorlogshectiek snijdt hij naar scholieren die de onschuld van hun jeugd missen.

Met die springerige montage creëert hij een emotionele intensiteit, waarbij de weemoed van tieners even zwaar weegt als het bloedvergieten aan het front. Zelfs als hij zijn camera over de rottende lijken van soldaten laat zweven vindt hij een balans tussen destructie en spiritualiteit die doet denken aan Terrence Malicks The Thin Red Line (1998).

In tegenstelling tot zijn collega’s is De Pue niet in de Donbas om lukraak beelden te sprokkelen en er weer vandoor te gaan. Met zijn analoge camera geeft hij iets wezenlijks terug aan een tot oorlog gedoemde streek. Ondanks onafgebroken conflict poogt De Pue de inwoners en hun omgeving met oogstrelende beelden op celluloid te vereeuwigen. Zelfs na tien jaar ravage legt Mariinka in de Donbas de schoonheid vast die de strijd heeft overleefd.