LA SCONOSCIUTA

De onzichtbare slaven van de westerse wereld

  • Datum 12-01-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films LA SCONOSCIUTA
  • Regie
    Guiseppe Tornatore
    Te zien vanaf
    01-01-2006
    Land
    Italië
  • Deel dit artikel

la sconosciuta kijkt achter de façade van de welvaart, waar de Italiaanse regisseur Guiseppe Tornatore een wereld van scheve verhoudingen aantreft.

Dramatisch aanzwellende violen doen doorgaans alarmbellen rinkelen. Sentimenteel effectbejag! Ze zijn de belagers van de filmdemocratie, waar de film weliswaar stuurt, maar waar de toeschouwer ook zelf nog wat mag vinden en voelen. Ooit was het anders. In het tijdperk voor de gesproken dialoog, dat van de zwijgende film, was muziek constant aanwezig. la sconosciuta (the unknown) van Giuseppe Tornatore is de vereniging van twee tijdperken; er is onophoudelijk muziek terwijl de dialogen wel hoorbaar zijn. In eerste instantie lijkt dit vooral naar gemakzucht te neigen, maar gaandeweg hoor je de muziek niet meer en voel je alleen wat het wil bewerkstelligen: beklemming. Pas bij de eindtitels viel het kwartje: niemand minder dan Ennio Morricone componeerde de muziek.
Toegegeven, het is vaak verrassender gedaan. Zo laat Michael Haneke in le temps du loup (2003) een geweerschot in de openingscène zo hard aankomen dat alles daarna — een hooischuur, een weiland, een asfaltweg — in een hel verandert, en in zijn caché was het openingsbeeld, dat door terugspoelen een videoband blijkt te zijn, genoeg om daarna ieder beeld te wantrouwen. Net als Haneke’s oeuvre en in het bijzonder caché speelt la sconosciuta in op angst en de façade van de welvaart, want daar achter gaat een wereld van scheve verhoudingen schuil, in dit geval een van prostitutie, onteigening en misbruik.

Schimmig
De Oekraïense Irena gaat schoonmaken in het trappenhuis van een chique appartementencomplex. Meedogenloos werkt ze zich binnen bij een gezin waarvan ze hoopt het geheim te ontrafelen, aangezien ze vermoedt dat het verweven is met haar eigen trieste geheim. De toeschouwer krijgt slechts in flarden het grote traumatische verleden van Irena voorgeschoteld, waardoor de film, geholpen door de muziek, suspense wekt om uiteindelijk — zo willen de scriptwetten — met een onverwachtse wending uit te pakken.
De onzichtbare slaven van onze westerse wereld, waaronder de Europeanen die eerder schuilgingen achter het IJzeren Gordijn, zijn mensen zonder verleden en hebben dus niemand thuis achtergelaten. Het zijn gebruiksvoorwerpen. Als ze iets willen bereiken, dan is totale assimilatie een vereiste, zo toonde das fräulein van Andrea Staka (de winnaar van het filmfestival van Locarno in 2006) al aan; de vrouwelijke hoofdpersoon van deze film is succesvol dankzij het verdrukken van haar Joegoslavische afkomst. De problemen van Irena zijn nog schimmiger en daarom zijn haar oplossingen hachelijker.
Beklemming is goed en aardig, maar eenmaal bij de catharsis blijkt dat Tornatore’s aanpak dan toch te potsierlijk is. Hoe ernstig het verbeelde ook is, als in een opera wordt alles dik aangezet en staan de genreconventies vaak boven de inhoud. Er wordt net te makkelijk geleund op grootmeester Morricone. Tegen het einde van de film bekruipt het idee dat de aangesneden problematiek slechts functioneerde als scriptingrediënt. Juist dat neigt cynisch genoeg naar exploitatie: la sconosciuta kan de dans niet ontspringen. Zwijgen was beter geweest.

Asher Boersma