Fragments of Belonging

In deze egodocumentaire onderzoekt filmmaker Tatjana Božić waar en bij wie ze thuis is. Hoe doen anderen dat eigenlijk?

“Wij groeiden op in een land en cultuur waarin het individu niet telde. Vandaag is dat hier in het Westen juist het enige dat telt.” Een mede-Oost-Europeaan die filmmaker Tatjana Božić spreekt in haar egodocumentaire Fragments of Belonging lijkt met zijn analyse de spijker op de kop te slaan.

De Kroatische Božić, die opgroeide in voormalig-Joegoslavië, verkaste later nog naar Moskou en Londen, om uiteindelijk voor de liefde in Nederland te landen. Maar ze ontdekt dat het haar niet lukt om emotioneel vaste grond onder de voeten te krijgen, ook niet met haar in Nederland geboren tienerzoon aan haar zijde. Ze voelt zich als alleenstaande moeder aan een stadsrand eenzaam, geen onderdeel van een gemeenschap, niet gezien en niet gehoord.

Haar zeer openhartige zoektocht naar verbinding begint dicht bij huis. Ze stelt dat huis spontaan open voor allerhande bezoekers, die slapen in de kamer van haar zoon. In gesprekken met haar gasten peilt ze de stemming – hoe ervaren zij ergens ‘thuis’ zijn? Zoonlief, die zich de hele film een slim en heerlijk joch toont, merkt wel fijntjes op dat hij het niet heel tof vindt dat zijn kamer altijd naar anderen ruikt.

Božić doet van alles om uit te zoeken waarom het haar na al die Nederlandse jaren nog niet gelukt is om helemaal geïntegreerd te zijn en verbonden met haar nieuwe landgenoten. Ze bouwt zelfs een verlengstuk aan haar huis in de hoop een huisgenoot aan zich te binden. Daarnaast spreekt ze met andere migranten in Nederland en ze reist naar familieleden die ook hun geboortegrond verlieten. Hoe ervaren zij de zoektocht naar een thuis? En is er een verschil tussen een gastarbeider en een expat?

Minstens zo belangrijk blijkt Božić’ persoonlijke familiegeschiedenis. Die verklaart in de loop van de film mogelijk veel over haar minderwaardigheidsgevoel en angst verlaten te worden. Tijdens een voor haar verhelderende familieopstelling en met behulp van geweldig materiaal uit het privé-archief van haar familie, vallen heel veel puzzelstukjes op z’n plek.

In Happily Ever After (2014) dook Božić al in haar eigen bestaan, destijds met de focus op haar onstuimige liefdesleven. Opnieuw is ze pijnlijk eerlijk in de manier waarop ze naar zichzelf kijkt. Hoewel de film, zeker in het eerste deel, best chaotisch opgedist wordt, gebruikt Božić een interessante mix van gesprekken, situatieschetsen en archiefbeelden in dit verslag van een zoektocht die een paar jaar duurde. Samen met Božić zelf belandt ook de film in steeds kalmer vaarwater.