Saeed Roustaee over Woman and Child

Saeed Roustaee’s drama over een vrouw die weigert te buigen, ontstond in een systeem dat hem dwong dat zelf wel te doen. Toch stelt de Iraanse regisseur dat hij “zelfs met volledige vrijheid dezelfde film had gemaakt”.

In het jaar dat Saeed Roustaee met Woman and Child (Zan o bache) in de hoofdcompetitie van Cannes stond, won landgenoot Jafar Panahi de Gouden Palm voor It Was Just an Accident (2025). Roustaee’s vierde speelfilm, over een alleenstaande vrouw die een onmogelijke balanceeract uitvoert tussen een veeleisende baan, de opvoeding van twee kinderen en de voorbereidingen op een huwelijk, werd daardoor enigszins overschaduwd.

Hoewel zijn werk minder opruiend is dan dat van zijn landgenoten, moet ook Roustaee door hoepels springen om zijn drama’s over de positie van vrouwen in Iran gemaakt te krijgen. “Als je in Iran wil werken,” vertelt hij in een groepsgesprek in Cannes, “moet je je nou eenmaal aan bepaalde regels houden. Anders worden je films niet vertoond, laat staan gemaakt.”

Eerder goot hij zijn scherpe kritiek op de gewelddadige drugsbestrijding van de staat in thrillervorm met Just 6.5 (2019). Opvolger Leila’s Brothers (2022), over een familie die zich uit de armoede probeert te werken, klinkt minder controversieel, maar bezorgde Roustaee in zijn thuisland grote problemen: de film werd in Cannes vertoond zonder toestemming van de staat. Net als Panahi en Mohammad Rasoulof werd hij daarvoor vervolgd. Hij kreeg een celstraf van zes maanden en een werkverbod van vijf jaar opgelegd, die niet ten uitvoer werden gebracht.

Voor Woman and Child bewandelde hij voor het eerst de officiële weg van staatsvergunningen. Toch had hij, zo benadrukt hij, in volledige vrijheid een nauwelijks andere film gemaakt. Op één punt moest hij wel een concessie doen: de verplichte hoofddoek die zijn hoofdpersonage Mahnaz draagt, ook binnenshuis. “Zonder toezicht was die hoofddoek er niet geweest.”

Dat is de prijs van werken binnen Iran, waar de censuur sinds de protestbeweging Vrouw, Leven, Vrijheid in 2022 nog strenger is geworden. Roustaee steunt die beweging openlijk. “Als getuige van wat er in de Iraanse samenleving gebeurt, zie ik het als mijn plicht om een film over een sterke, onafhankelijke vrouw te maken”, onderstreept hij. “Van alle scripts waar ik tijdens de protesten aan werkte, klampte dit idee zich het stevigst aan me vast, tot de film tegen me schreeuwde: ‘Je moet mij maken!’”

Met Woman and Child haakt hij in op een tendens in de maatschappij: het aantal alleenstaande moeders in Iran groeit met de dag, in alle lagen van de bevolking. Er wordt minder getrouwd, en vaker gescheiden. Volgens Roustaee worden vrouwen “steeds onafhankelijker, steeds vasthoudender in het najagen van een beter leven”.

Roustaee speelt in zijn werk met genres als thriller en melodrama om zijn thema’s extra aan te zetten, zoals hier Mahnaz’ verzet tegen het patriarchaat. Zijn overdadige visuele stijl is zichtbaar beïnvloed door Hollywoodfilms. Shots waarin de camera vloeiend langs locaties zoeft tot hij bij Mahnaz uitkomt, zijn ongewoon voor de vaak sobere en in realisme gewortelde Iraanse cinema. “Daar besteden we veel aandacht aan”, zegt hij over zijn stilistische keuzes. Ook een klein verhaal verdient het om groots verteld te worden, aldus Roustaee. Het liefst had hij Woman and Child daarom op analoge film gedraaid, maar dat lukte uiteindelijk niet, want “aan filmmateriaal komen in Iran is te moeilijk”. Met cinematograaf Adib Sobhani koos hij specifieke lenzen en camera’s die zo dicht mogelijk de textuur en het gevoel van celluloid benaderen.

Censuur is in Iran geen incident, maar een gegeven waarmee elke Iraanse filmmaker voortdurend in onderhandeling is. Toch bracht het land de afgelopen veertig jaar grote filmmakers voort, van Abbas Kiarostami via Bani-Etemad tot Jafar Panahi. Makers die onder die druk belangwekkende en grootse cinema wisten te maken.

“Die makers verlegden de grenzen van wat in ons land mogelijk is”, zegt Roustaee, die met voorzichtig optimisme naar de toekomst kijkt. Hij wijst op de geschiedenis van vhs-banden in het land: ooit verboden door de staat, maar in groten getale op de zwarte markt verhandeld, totdat ze uiteindelijk gelegaliseerd werden. Daaraan zie je dat verzet echt wel zin kan hebben, zegt Roustaee. “We respecteren hun regels tot op zekere hoogte, want we willen films blijven produceren. Maar de dag komt dat ik een film in alle vrijheid zal kunnen maken.”

Woman and Child draait vanaf 2026 in de bioscoop.