Discussiefilm: The Bride!

Er lijken diepere lagen te zitten in Maggie Gyllenhaals herinterpretatie van Bride of Frankenstein, maar hoeveel – en hoe diep? Roosje en KEES graven.

Maggie Gyllenhaals The Bride! is in Amerika reeds gebombardeerd tot box-office bomb. Maar ondertussen zijn critici opvallend verdeeld over deze variant op Bride of Frankenstein (1935), met Jessie Buckley als de Bruid én als de geest van Mary Shelley en met Christian Bale als het goedgemanierde Monster.

Hebben we hier te maken met een artstream-film: niet te ingewikkeld entertainment aan de oppervlakte, diepere maatschappelijke lagen voor de doordenker? Twee Filmkrant-auteurs gaan puzzelen. Opgepast: voluit spoilers.

Roosje Ik moet zeggen dat The Bride! me in eerste instantie nogal irriteerde. Een feministische remake, daar ben ik best voor te porren, maar ik vond Maggie Gyllenhaals versie simplistisch. Terwijl er tegelijkertijd enorm veel verwijzingen in zitten, en de film duidelijk een grote ambitie heeft.

KEES Ik was enthousiaster, omdat het er mooi uitziet, maar ook omdat ik vermoed dat er inderdaad nog wat te puzzelen valt. Wat ik eerder artstream heb genoemd: aan de oppervlakte toegankelijk, maar daaronder allerlei verwijzingen en diepere maatschappelijke lagen. Maar of hier veel verborgen zit, weet ik ook nog niet.

Roosje Wat me bijvoorbeeld enorm stoorde, was de herhaling van het zinnetje “I would prefer not to”. Als de overleden twintiger Ida in opdracht van ‘Frank’ Frankenstein (“ik ben vernoemd naar mijn vader”, zegt hij in de film) door Dr. Cornelia Euphronius tot leven wordt gewekt om zijn bruid te worden, is het eerste wat ze zegt: “Nee, ik wil liever niet.” Dat blijft ze tegen zo’n beetje alles en iedereen herhalen. Zelfs als ze bijna verkracht wordt, zegt ze: “I would prefer not to.”

KEES Nou ja, een commerciële film met een boodschap voor een breed publiek moet die er nu eenmaal in rammen. Het zinnetje “With great power comes great responsibility” zit in elke Spider-Man – daarom ken ik het uit mijn hoofd. En zo lang de fascisten blijven hameren, moet links dat ook doen – op die feministische trom moet je blijven slaan. Helaas.

Roosje Ik zou graag een film zien waarin de vrijheid van een vrouw niet negatief is, maar positief: niet alleen vrij om iets te laten, maar ook vrij om iets te doen. Wat doet Ida/The Bride nou eigenlijk? Pas aan het einde maakt ze een keuze. De film eindigt wanneer het voor mij interessant wordt.

KEES Misschien zit er wel wat achter. Of komt het ergens uit. Pompompom… Ha! Kijk: “I would prefer not to” is de lijfspreuk van Slavoj Žižek! Dat is vast geen toeval.

Roosje Kijk, daar kan ik wat mee. Want ik vind de boodschap dat vrouwen nee mogen zeggen eigenlijk niet zo interessant – of, laat ik het zo zeggen: ik vind het niet zo bar veel toevoegen aan het verhaal van Frankenstein. Maar als het een knikje is naar de kijker, een soort aanwijzing: ‘kijk verder’, dan vind ik het wél leuk.

KEES Geef me even een minuutje. Of twee.
(Pauzemuziekje)
Ja, eh, het komt uit ‘Bartleby, the Scrivener’, een kort verhaal van Melville – wat ze in de film trouwens ook zeggen, bedenk ik me nu, dus die link is expres. Een verhaal waarin de hoofdpersoon dat elke keer zegt tegen z’n baas. Hij wil helemaal niks meer. En als ik Žižek goed begrijp – als – leest hij het als “ik wil graag niets doen”, dus een soort positieve keuze, in plaats van negatief “ik wil dat en dat en dat niet doen”.

Roosje Volgens mij ziet Žižek passief verzet als de enige manier om aan ideologie te ontsnappen, omdat actief verzet onderdeel is van hetzelfde systeem waartegen in verzet wordt gekomen. De passieve houding van de Bruid die ik net bekritiseerde, is volgens Žižek dus juist goed.

KEES Zoiets ja. Al weet ik nog niet helemaal hoe Žižek en de plot samengaan. Want zich actief verzetten doet ze ook. Hoewel je misschien kan zeggen dat dat per ongeluk is. In ieder geval lijkt er meer achter te zitten. En dat motiveert de puzzelaar! Dus: volgende vraag. Waarom speelt het in 1936?

Roosje Nou, Bride of Frankenstein kwam uit in 1935. The Bride! begint, net als die film, met Mary Shelley die vertelt dat haar verhaal nog niet af is. En net als in die film worden zowel Mary Shelley als de Bruid door een en dezelfde acteur gespeeld. In de openingsmonoloog van The Bride! zegt Shelley dat het verhaal nog niet af is, omdat ze het ware verhaal in haar tijd nog niet kon vertellen en niet eens kon denken. Is de tijd in 1936 dus rijp voor een verhaal over een vrouwelijk Monster?

KEES Het viel me op dat Ida al een witte haarlok heeft à la de originele Bride, dus voordat ze sterft en gereanimeerd wordt. Dat kan geen toeval zijn. Dan wordt die Bride hier dus vermoord en maken ze de nu-nog-betere-Bride – met helemaal wit haar! In het origineel werd ze gemaakt en bijna meteen in de fik gestoken, dus ze verdient wel een herkansing. Dus dan zou het uitkomen van Bride of Frankenstein de onrustige geest van wijlen Mary Shelley getriggerd hebben om dat onaffe verhaal nu eindelijk uit haar hoofd te krijgen. Zo’n metafilmlaag past wel bij een film vol filmverwijzingen. Waarom denk jij bijvoorbeeld dat het Monster steeds naar de bioscoop gaat?

Roosje Op momenten hapt Frankie naar adem, lijkt hij geen lucht te krijgen, en dan snelt hij naar de dichtstbijzijnde bioscoop en gaat het beter. Er wordt sowieso een dingetje gemaakt van zijn leeftijd, hij is immers al bijna 120 jaar oud. Dr. Euphronius heeft wel van Frankenstein gehoord, maar is verbaasd dat hij voor haar neus staat. Frank is van vlees en bloed, en hij had inmiddels gewoon dood moeten zijn. Film houdt het monster in leven. Dat is natuurlijk ook zo: Frankenstein was een boek, maar cinema heeft het Monster een nieuw leven gegeven. Zozeer zelfs, dat mensen bij Frankenstein direct een filmbeeld in hun hoofd hebben, denk ik.

KEES Klopt. Maar: Frankenstein wil zelf niet naar horrorfilms, maar juist naar blije oude musicals à la Fred Astaire. En de verwijzingen naar Joker en Bonnie and Clyde zijn ook niet echt te missen. En ik heb ook net nog gevonden dat ze op hetzelfde nummer zingen en dansen als in Young Frankenstein. Maar ik weet niet of dat allemaal meer is dan verwijzen – of het ook nog echt betekenis toevoegt. O, en de Bruid wordt door het monster een keer Ginger Rogers genoemd. En het monster zelf heet hier dus Frank, wat mooi is omdat hij in het origineel geen naam had. Dus dat wordt hier dan rechtgezet. Een beetje zoals jij schreef over L’étranger.

Roosje Sowieso is het een film over namen. Mary Shelley begint haar verhaal met de vraag hoe ze de bruid zal noemen. Ze begint met Ida, maar is zoekende naar de juiste naam.

KEES Ik snap ook niet dat ik allemaal recensies lees waarin ze Ida zogenaamd als geest bezeten heeft. Alsof ze in dezelfde wereld leven. Maar Shelley geeft haar de naam Ida! Het is haar creatie. En überhaupt, hoe werkt dat als Shelley en het Monster in dezelfde wereld zouden leven? Lijkt me onzin. Dus we zitten de hele tijd in Shelley’s hoofd. Wat het grapje over “Mar(r)y the monster” ook leuker maakt.

Roosje Waarom noemt ze haar in eerste instantie Ida, denk je?

KEES ID-A, haar eerste ID?

Roosje Zou kunnen. Ik ben er nog niet helemaal uit. Misschien is het een vrouwelijke versie van ‘I do’. In ieder geval maakt ze een keer het grapje, ik weet niet meer precies hoe het ging, maar als iemand haar vraagt om iets te doen, zegt ze “I’d-a rather not.”

KEES Ida Lupino? Was een oude filmster?

Roosje Lupino? Is dat niet de naam van de maffiabaas in de film? De man die de opdracht gaf om Ida te vermoorden? Maar wat we daarmee moeten, weet ik ook niet.

KEES En daarna noemt Frank haar Penelope. Misschien omdat Penélope Cruz ook meespeelt? En ook als vrouw die vecht tegen het systeem?

Roosje Ik dacht aan Odysseus’ bruid, die in zijn afwezigheid niet opnieuw tot bruid gemaakt wil worden. Penelope blijft Odysseus trouw, net zoals Frankie hoopt dat zijn bruid hem trouw blijft.

KEES Dat past eigenlijk wel mooi, omdat de Bruid überhaupt alle andere mannen afwijst: die vormen de wereld waartegen ze vecht. Dat de dokter hier een vrouw is, is vast ook niet voor niks. En dat ze Cornelia Euphronius heet vast ook niet. Het is dezelfde soort naam als dokter Pretorius in de oude Bride, maar verder kan ik niks verzinnen.

Roosje Eu phronesis, ‘goede (praktische) wijsheid’, wat wel weer passend is: zij is de enige die doden weer tot leven kan wekken. Allemaal leuke verwijzingen, maar ik heb nog niet het idee dat het de film beter maakt. Ik mis een achterliggend verhaal, iets waardoor al deze puzzelstukjes op hun plaats vallen.

KEES We moeten niet vergeten dat alles dus een verhaal in het hoofd van Mary Shelley is. Ik wou dat ik die openingsmonoloog nog een keer kon horen, maar ze vertelt dat ze dood is gegaan aan een hersentumor en dat dat eigenlijk een verhaal was dat er nog uit moest. En dat is dan dit verhaal. En Shelley is altijd gelijkgesteld aan het Monster maar ze had er een man van gemaakt en aan het einde van haar boek laat ze dokter Frankenstein nog bijna ook een vrouwelijk monster maken, maar toch net niet. Dus dat is dan het verhaal dat ze nog kwijt moest, en waaraan ze stierf omdat ze het bij leven niet kon vertellen: zichzelf als het Monster, en dan vrouwelijk. Zoiets?

Roosje Ik vraag me af: wat is Maggie Gyllenhaals rol als auteur van dit verhaal? Misschien is de hele film wel háár fantasie. Ik heb het idee dat ze ons soms bewust uit de film haalt. Het is een moderne film, niet alleen omdat het een eeuw na het boek speelt, maar ook omdat er verwijzingen naar het heden in zitten: al die keren dat de Bruid “me too” zegt, bijvoorbeeld. En wanneer Jake Gyllenhaal dan ook nog eens opduikt als de filmster waar Frankie graag naar kijkt, denk ik meteen: ja hoor, natuurlijk cast ze haar eigen broer!

KEES Maggie blijkt getrouwd te zijn met Peter Sarsgaard! Die dan weer de politiepartner speelt van Penélope Cruz. Een personage dat ‘Jake’ heet, haha!

Roosje Twee is toeval, drie is een patroon, maar ik kan de derde niet bedenken. Misschien is het wel die verwijzing naar Cruz. Dat is ook iets dat me uit de film haalt.

KEES Wij zijn nu dus eigenlijk aan het bedenken wat Maggie Gyllenhaal dacht dat Mary Shelley zou hebben kunnen denken over wat de Bruid zou hebben gedacht als ze die wel geschapen zou hebben. Dat zijn op zich al best wel wat lagen.

Roosje Maar wat hebben al die dingen gemeen? Om terug te komen op dat ene zinnetje. What does she prefer to do? Ze is gecreëerd om bruid te zijn, komt daartegen in opstand, en bedenkt zich aan het einde dat ze dat verzet ook niet wil. Dat ze niet de hele tijd nee wil zeggen.

KEES Ze verzet zich dan tegen het zich verzetten – wat het interessantste moment is van de film. En het meest onverwachte. En op dat moment weet ze ook meteen wat haar naam is: The Bride, zonder ‘of Frankenstein’. Dus ook niet Ida, zoals Shelley haar noemde, of Penelope, zoals Frank haar noemde. En dan horen we dat Mary Shelley met die naam tevreden is, met ‘The Bride’. Het komt neer op zoiets als niet meer alles afwijzen, niet meer alleen maar vechten, maar ook niet onderdanig zijn. Ze blijft wel bij Frank, maar als hij een aanzoek doet, wijst ze dat luchtig en lacherig af. Wel Bride, geen bezit.

Roosje Wellicht omarmt ze met deze naam haar facticiteit, zoals Sartre dat zou zeggen, en loopt ze niet meer weg van wat ze niet kan veranderen. En kan ze nu dus écht vrij zijn. Maar ook dat past niet helemaal: anders dan Frankenstein is de Bruid in de film niet gemaakt, alleen tot leven gewekt, en bestond ze dus wél voordat ze de Bruid werd. Of, nou ja, als het verhaal zich in Mary Shelley’s fantasie afspeelt, dan is ze natuurlijk wel zo gemaakt. Bestaan personages voordat ze bedacht worden? In ieder geval heeft de Bruid een backstory als Ida, al kent ze die zelf niet, maar andere personages, zoals de rechercheur, kennen haar wel als Ida. Dus waarom moet ze per se de Bruid zijn? Ik loop vast.

KEES Anders gezegd: waarom moet Mary Shelley per se ‘de Bruid’ zijn? Want de hele film is eigenlijk Mary Shelley die haar eigen naam zoekt. Ze noemt in het begin al haar namen, van Shelley, Godwin, Wollstonecraft en nog een paar geloof ik. En ze identificeert zich met het Monster, nu dus als vrouw, ze noemt het mannelijke monster Frank, waarmee die definitief een Ander wordt, maar de vrouwelijke naam, haar eigen alter ego-naam, die weet ze niet. Ze zoekt. En dan vindt ze: The Bride. Hoe is dat een antwoord? Haar geest kan nu kennelijk eindelijk rust vinden, maar ik snap het niet helemaal.

Roosje Het wordt gebracht als de feministische uitsmijter, maar het stelde me teleur. Als we het verhaal zien als Maggie Gyllenhaals fantasie, dan begrijp ik het beter. Dit zijn dan weer de beperkingen van háár tijd. Mary Shelley kwam niet verder, Maggie Gyllenhaal helpt haar een handje, maar ook zij blijft ergens steken.

KEES Misschien is het puur omdat Shelley eindelijk haar identificatie met het personage uit haar eigen boek – en uit die eerdere film – omarmt. En daarin heeft ze nu eenmaal geen andere naam dan ‘The Bride’. Dat zoeken van een naam is dan een soort dwaalspoor – het verzetten tegen je afkomst. Mary Shelley is dat personage, dat het boek een beetje, die oude film al meer en deze film nu helemaal geschreven heeft, en dat personage heet nu eenmaal The Bride. Niet als afgeleide, als ‘Bruid van’, niet als huwelijkse staat – want ze trouwt niet – maar alleen maar als naam.

Roosje Dat zou best kunnen. Toch blijft de naam voor mij wringen, al kan ik niet precies zeggen waarom. Misschien is dat ook wel goed: nog stof tot nadenken.

---

The Bride! draait vanaf 5 maart 2026 in de bioscoop.