Discussiefilm: L’inconnue

Wie kent L’inconnue? Wie weet echt wat er omgaat in deze film, de hoofdpersoon of het hoofd van de maker? Een tweegesprek over de vele mogelijke interpretaties van de onoplosbaarste film van het jaar.

Sinds de première in Cannes heeft L’inconnue (‘de onbekende’) de reputatie van een hersenterger die zijn geheimen niet prijsgeeft. De film gaat over David, die na seks met Eva ontwaakt in haar lichaam. Die gedaanteverwisseling roept eindeloos veel vragen op. Maar het lijkt eerder een puzzel met meerdere gedeeltelijke oplossingen, in plaats van één definitieve oplossing.

Regisseur Arthur Harari is ook de coscenarist van het oorspronkelijke stripboek De zaak David Zimmerman, dat hij schreef samen met zijn broer Lucas, die het ook tekende. De verschillen tussen de twee versies zijn extra boeiend vanwege dat bijzondere co-auteurschap.

KEES In eerste instantie dacht ik: leuk, bodyswap! Maar dat is niet echt wat in L’inconnue gebeurt. Het lijkt eerder een soort entiteit die zich van lichaam naar lichaam sekst en dan wel elke keer geestelijk van plaats verwisselt met die sekspartner – maar een klassieke swap is dat niet. Die entiteit gaat gewoon verder. Lijkt het – ik ga niet pretenderen dat ik de swap helemaal snap.

Roosje Het lijkt me meer een transformatie. Lucas Harari zegt geïnspireerd te zijn door Kafka’s De gedaanteverwisseling. Volgens David Foster Wallace heeft die transformatie – waarbij Gregor Samsa in een insect verandert – iets grappigs: Gregor leefde als insect, en dat is hij nu letterlijk. Maar hier lijkt de transformatie anders. Al blijft hij gruwelijk.

KEES Ja, opeens het lichaam hebben van een ander gender is hier verschrikkelijk. En niet grappig of sexy. Als hoofdpersoon David, in het lichaam van Eva, zijn nieuwe lichaam verkent, is dat puur fysiek. Ben ik dit? Is deze lap vlees van mij? Hij is er heel erg niet blij mee.

Roosje Het ligt voor de hand om het via een trans-lens te bekijken. Je zit hier letterlijk ‘in het verkeerde lichaam’. Maar David-als-Eva heeft vooral last van sociale dysforie. Je bent een man, maar iedereen ziet je als vrouw. Als je naar de verkeerde wc gaat, kijkt iedereen je boos aan.

KEES Maar als het een transverhaal is, gaat het er dan om dat David een man is die door iedereen als vrouw wordt gezien? Of om hoe zwaar het is om een trans vrouw te zijn?

Roosje Nou, vóór de transformatie leeft David een teruggetrokken bestaan, en hij verbergt zich achter zijn haren. Hij lijkt me enigszins vrijer, opener als Eva. Maar waarom is de transformatie dan toch zo gruwelijk?

KEES Misschien om te laten zien hoe zwaar een transitie kan zijn? Je moet wennen aan je veranderende fysiek en vooral: aan hoe mensen met je omgaan.

Roosje Transitie is natuurlijk niet alleen een verschijnen, maar ook een verdwijnen. Dat iemand bij diens oude naam noemen ‘deadnaming’ heet, bijvoorbeeld. Of dat ouders van een trans vrouw soms zeggen dat ‘hun zoon nu dood is’. In de film doet iedereen alsof David niet meer bestaat. Terwijl hij er nog gewoon is – alleen met een ander lichaam.

KEES Dat spelen de acteurs trouwens geweldig. Hoe ze na transitie bewegen als wie ze van binnen zijn, niet meer zoals ze daarvoor bewogen. Seydoux is heel goed – maar Schneider is echt briljant.

Roosje Moet David misschien leren hoe het is om een vrouw te zijn, om als object behandeld te worden? Dat hij het lichaam van sekssymbool Léa Seydoux krijgt lijkt me een bewuste keuze.

KEES Behalve dat ze hier wel veel minder een sekssymbool is dan anders. Ook Schneider is nauwelijks herkenbaar. Daar zit misschien ook iets in van: niet zijn zoals mensen verwachten dat je bent. Op regieniveau. Maar goed, het blijft wel Seydoux.

Roosje We moeten niet vergeten dat David fotograaf is, en stiekem een foto maakte van Eva, nog voordat ze seks hebben op dat feestje. Misschien is zijn verandering een straf: beleef maar eens hoe het is om als vrouw bekeken en benaderd te worden. Dat verklaart in ieder geval de film-in-een-film die we zien, gemaakt door Eva. Waarin een vrouw, gespeeld door Eva zelf, een man aanvalt die haar aanstaart in een bus.

KEES Grappig genoeg is in de strip die film-in-het-stripverhaal een zweverig zwart-witfilmpje. Dingen zijn wel vaker heftiger, pijnlijker in de film. Ook de seks, waarmee de swap plaatsvindt. Wat het ook iets geeft van een soa. Behalve dat moeilijk te zeggen is wat hier overgedragen wordt.

Roosje Trauma? We kunnen een mentaal probleem ook niet uitsluiten. Iedereen lijkt zich zorgen te maken om David. En wanneer David-als-Eva online op zoek gaat naar lotgenoten en inderdaad iemand vindt, wordt in het midden gelaten of die persoon niet aan een psychose lijdt.

KEES Dan heb je nog Davids vader, die suïcide heeft gepleegd. Dat moet ook ergens een sleutel voor zijn. In het boek heeft trouwens ook zijn vaders vader zichzelf gedood, vlak na de Tweede Wereldoorlog waarin die ondergedoken zat. Waarschijnlijk omdat hij erachter kwam dat verder iedereen dood was.

Roosje Terwijl nu het tegenovergestelde gebeurt: iedereen leeft vrolijk door, terwijl David vast lijkt te zitten. Als hij op het feestje seks heeft met Eva, is het duidelijk dat hij dit normaal nooit doet. Seks met vreemden. Of naar feestjes gaan.

KEES Hij gedraagt zich als een levende dode. Misschien illustreert de swap het identiteitsprobleem van David als Jood, vastgelopen onder het gewicht van de geschiedenis. Zijn geest gaat over in het lichaam van Eva – nota bene een Duitse. In het boek heet ze Rachel en ook die naamsverandering lijkt me geen toeval. Eva is de eerste Joodse vrouw. Daarin zit een idee van de Joodse geschiedenis herstarten. Zonder herinneringen.

Roosje David laat zijn leven inderdaad letterlijk achter. Na de transformatie ziet hij zichzelf zoals je een foto ziet. In het lichaam van Eva hoort hij aan wat anderen, onder wie zijn moeder en zijn ex, nou echt van hem denken.

KEES Ja, au. Maar op een bepaalde manier komt hij zo wel dichter bij zijn moeder. En met dat fotoproject lijkt hij ook dichter bij zijn dode vader te willen komen. Zijn vader fotografeerde hoe de Parijse locaties van oude ansichtkaarten er in zijn tijd uitzagen en David doet jaren later hetzelfde. Conclusie: alles vervalt en wordt lelijker.

Roosje Als iemand vraagt waarom, antwoordt David: ‘Om te laten zien wat er is verdwenen.’

KEES En daarna: ‘Ik ben bijna klaar.’ Wat toch ook een beetje suïcidaal klinkt. Bovendien zijn alle foto’s gemaakt in de periferie van Parijs, niks binnen de ringweg. Perifeer en vergankelijk – dat is misschien zijn Joodse gevoel.

Roosje Dat past ook bij hoe hij loopt: heen en weer wiegend, alsof het hem moeite kost om vooruit te komen. Kan hij als Eva wel verder?

KEES Nou ja, als hij als Eva op zoek gaat naar zijn oude lichaam, rent hij wel voor het eerst. In het stripalbum passeert hij dan een grote graffiti met ‘Free Gaza’ en ook een heftige linkse demonstratie. Hij negeert het – maar toch is hij er nu wel, in de wereld, rennend. Er is, lijkt het, iets in gang gezet.

Roosje In de film lijkt die demonstratie te zijn samengevoegd met het feestje, waar ze politieke leiders als Donald Trump in effigie doden. Die hangen op het feest als enorme papier-maché piñatapoppen.

KEES En dat zit dan weer niet in het album. Zo zijn dingen vaker verplaatst of samengevoegd. Er zit in het stripboek ook nog een interessante opmerking: dat Davids moeder vertelt dat ‘Hebreeuw’ etymologisch ‘die van de andere kant komt’ betekent. Die Joodse verwijzing heeft Harari hier dus weggelaten. Alsof hij meer ruimte wilde laten voor andere mogelijke verklaringen.

Roosje En wat moeten we met de pil die David neemt vlak voor de swap? Daar hebben we het nog helemaal niet over gehad.

KEES Goed punt! Dat is een heel duidelijke hint, helemaal aan het begin van de film, dat het allemaal een trip is: David, als David, neemt op het feest een onbekende pil – l’inconnue, zogezegd – en meteen daarna komt de seks en de swap.

Roosje Hij neemt de pil en dan staat daar ineens Eva, met haar jas aan, in het midden van een druk feest. Ze kijkt precies zoals op de foto. Alsof hij het zich inbeeldt. Hij volgt haar naar een kelder. Down the rabbithole. Maar: dat sluit die andere verklaringen niet uit. Het is immers zijn trip.

L’inconnue draait vanaf 15 oktober 2026 in de bioscoop.