Yellow Letters

Via de huwelijkscrisis van twee theatermakers die door het Turkse regime onder vuur worden genomen, bevraagt İlker Çataks Yellow Letters de rol van kunst in tijden van repressie.

Zou Wim Wenders zich nog eens achter de oren hebben gekrabd bij het kijken naar Yellow Letters (Gelbe Briefe)? Als juryvoorzitter stelde hij bij de openingspersconferentie van de afgelopen Berlinale dat “films het tegenovergestelde van politiek zijn”. Maar aan het eind van de rit gaf ‘zijn’ jury de Gouden Beer aan deze zeer politieke film van İlker Çatak.

Het is een film die zich expliciet afvraagt wat de positie van de kunsten is onder een autoritair regime. Inclusief een scène waarin de hoofdpersonen hartstochtelijk betogen dat theater de wereld kan redden.

Die hoofdpersonen zijn het stel Aziz en Derya, zij acteur en hij theaterschrijver en academicus. Nadat ze met een kritisch toneelstuk het zittende regime tegen de haren in hebben gestreken, worden ze allebei tegelijk ontslagen. In één klap vervliegt hun vrij zorgeloze leven binnen de culturele elite van het land. Terwijl hun tienerdochter Ezgi kind van de rekening dreigt te worden, zet de crisis ook hun relatie op het spel. Hoeveel zijn ze bereid te riskeren voor hun morele gelijk?

Çataks indrukwekkende debuut Das Lehrerzimmer (2023) was een snelkookpan waarin het persoonlijke en het politieke compleet verweven waren. Deze opvolger is dat opnieuw, op grotere schaal en met meer filmische ambitie.

Yellow Letters speelt zich af tegen de achtergrond van de massale ontslagen van ambtenaren, academici en cultuurwerkers die in Turkije plaatsvonden na grootschalige protesten en een mislukte machtsgreep in 2016. Het zou op dit moment vrijwel onmogelijk zijn om de film te draaien in Erdogans Turkije. Daar is elke verwijzing naar de protesten van 2016 uit den boze.

Çatak, zelf geboren in Berlijn als zoon van Turkse migranten, draaide Yellow Letters dan ook niet in Turkije, maar in Berlijn en Hamburg. Hij doet geen enkele poging om dat te verhullen. Integendeel: hij benadrukt het. Nadat in de openingstitels hoofdrolspelers Özgü Namal en Tansu Biçer worden geïntroduceerd, komt in beeld: “Berlijn als Ankara”, en wat later in de film volgt “Hamburg als Istanboel”.

Het is niet zomaar een gimmick, maar benadrukt de bredere relevantie van het verhaal. Als Aziz uiteindelijk voor het gerecht verschijnt, plaatst Çatak de scène nadrukkelijk in de Berlijnse rechtbank, door in te zoomen op de Duitse teksten over volk en gerechtigheid boven het hoofd van de rechter – en door Aziz vertwijfeld te laten kijken naar een monument dat voor de deur staat, waar manshoog het jaartal 1933 te zien is. Yellow Letters is geen film over Turkije in 2016, maar een waarschuwing tegen de autoritaire wind die momenteel over de hele wereld waait.