Ghostbusters en Gremlins

In de maand december is het altijd weer even spannend welke soorten vuurwerk door de bioscopen zijn ingekocht om het feestgedruis op te luisteren. Behalve de inmiddels bijna traditionele nieuwe Woody Allen zijn Gremlins van Joe Dante en Ghostbusters van Ivan Reitman ditmaal de films die het grote publiek naar de bioscoopzalen moeten lokken. Een donderbus en een gillende keukenmeid.

Grenlins is een soort E.T. met tanden, schrijft Richard Corliss in de Time van juni 1984. De associatie met E.T. ligt voor de hand, omdat Steven Spielberg als producer en filmvader zijn naam heeft gegeven aan deze film. Laat u daardoor echter niet in de maling nemen: Gremlins haalt het niet bij E.T., ook niet als je van mening bent dat E.T. wel een beetje erg lievig en zoet was.

Gremlins probeert wel gebruik te maken van het enorm succesvol gebleken verhaal over E.T., door een vergelijkbare vriendschap van een jongen met een fantasiewezentje te introduceren en door de volwassenenwereld af te schilderen als boosaardig en dom. Net als in E.T. moeten bijvoorbeeld de wetenschappers het ontgelden. Gremlins is echter veel minder uitgebalanceerd.

Een vader koopt in een Chinees rariteitenwinkeltje voor zijn zoon Billy een Mogwai, een schattig diertje, een soort kruisjong tossen een pandabeer en een vleermuis, wat ook nog kan zingen. De Chinees geeft de vader ook nog raad mee voor de verzorging van het beestje. Geen water, geen fel licht en geen eten na middernacht. Al heel snel gaat het mis en de Mogwai, inmiddels Gizmo gedoopt, wordt de bron van een hele stroom boosaardige nakomelingen, de Gremlins, die niets liever doen dan het hele dorpje op stelten zetten. Zelfs Gizmo wordt door hen getreiterd en mishandeld. A la Wargames maakt Billy, gesteund door zijn liefje, een einde aan het alles verwoestende optreden van de Gremlins.

De diverse overgangen in het verhaal wringen nogal, maar daar is lang niet alles mee gezegd. De film is zo volgestouwd met effecten, grapjes en verwijzingen dat vermoedelijk alleen de zeer doorgewinterde televisiekijker, die geleerd heeft het meeste over zich heen te laten gaan, hier niet van begint te tollen. Voortdurend word je op het verkeerde been gezet, maar zelden wordt daar in de film op een verrassende manier gebruik van gemaakt, zodat ik na een hele serie zig-zag manoeuvres de achtervolging maar heb gestaakt.

Zo is de vader van Billy bijvoorbeeld uitvinder van allerlei onpraktisch en slecht functionerende huishoudelijke apparatuur, zoals de Peltzer Peeler Juicer en de Bathroom Buddy, apparaten die in de verkeerde volgorde kloppen, vegen en zuigen. Deze grapjes worden echter veel te lang uitgesponnen en herhaald. Ook loopt er een soort dorpsgek rond, die alsmaar leutert over de slechte kwaliteit van de uit het buitenland afkomstige auto’s en trucks. Allemaal piepschuim, dat de wankele basis van het nietszeggende verhaaltje moet stutten. En wat te denken van een hele serie filmcitaten uit oude Hollywood-films, welke maar zo kort in beeld zijn dat betekenis en functie volledig aan je voorbijgaan. Of het werkelijk krankzinnige verhaal van Kate, het liefje van Billy, over haar vader, die als kerstman verkleed aan zijn einde kwam, zodat Kerstmis voor haar nou niet bepaald een feest is.

Naar Gremlins kijken is een uitputtingsslag, waarbij niets te winnen valt, tenzij je genoegen neemt met een enkel grapje en een enkele fraaie scène, of met de truttige moraal, waardoor aan het slot van de film nog getracht wordt om met terugwerkende kracht enige betekenis te verlenen aan al dat gedoe.

Over Ghostbusters van Ivan Reitman valt erg weinig te melden. Reitman was betrokken bij National Lampoon’s Animal House (1978), Meatballs (1979) en Stripes (1981), en als zodanig werkte hij regelmatig samen met Dan Ackroyd en Bill Murray, beiden bekend uit de door VPRO uitgezonden show Saturday Night Live en voor het eerst samen in deze film.

Ghostbusters is een bezopen en buitengwoon melige film, en past daarom heel aardig in de genoemde reeks films waar Reitman aan meewerkte. Het is overigens een bekend feit dat filmjournalisten geen gevoel voor humor hebben, maar ik vond dat de zaal vol middelbare scholieren ook nogal mat reageerde.