The Rivals of Amziah King

Na zes jaar afwezigheid is Matthew McConaughey met z’n onweerstaanbare charme terug, in deze fijn eigenzinnige film over een bijenhouder in Oklahoma.

Met gedeukte trucks en versleten jeans komt een stel vrienden samen op een parkeerplaats van een burgertent ergens in Oklahoma. De avond is gevallen, maar de warmte drukt nog op het asfalt. Ukeleles en banjo’s komen uit kofferbakken, er worden Dr Peppers en tater tots besteld en dan zet het groepje een bluegrass-nummer in.

Zelfs met een gezonde dosis Amerika-scepsis is het moeilijk weerstand bieden aan de openingsscène van The Rivals of Amziah King. De rafelige energie ervan, de lekkere smoezeligheid, alsof de hele film door het frituurvet is gehaald.

De jamsessie wordt onderbroken door de politie die het parkeerterrein opkomt. Er is een stel gestolen honingvaten onderschept en misschien kan Amziah King, behalve bluegrass-muzikant ook bijenhouder, identificeren waar de honing vandaan komt. Dus trekt de stoet pick-up trucks door de zweterige nacht eerst naar het bedrijf van Amziah en vervolgens, door een bizar ongeluk met iemands paardenstaart, naar het ziekenhuis.

Scènes en gesprekken vloeien in elkaar over zonder dat je het gevoel krijgt te weten waar het naartoe gaat. Wordt dit een misdaaddrama? Een komedie? Terwijl je daar nog over nadenkt, komt Amziah in het ziekenhuis zijn voormalige pleegdochter Kateri tegen en ontstaat er een voorzichtig gesprek tussen de twee. Het mooie van Andrew Pattersons film is dat je binnen enkele minuten beseft dat de vraag wat dit voor een film is er niet toe doet. Dat dit een film is die geheel zijn eigen ding is. Of in elk geval probeert te zijn. Soms werkt dat even niet, maar als het wel werkt, geeft het je dat magische gevoel van iets zien wat je niet eerder zag.

Net als in Pattersons sterke debuut The Vast of Night (2019) wordt zeker het eerste deel gedreven door dialogen die lichtvoetig van locatie naar locatie en onderwerp naar onderwerp bewegen. Van een discussie over verschillende merken banjo’s naar een uitleg over hoe je honing uit een vat smelt. Het tempo is nooit gejaagd, maar alles is constant in beweging.

Hoewel het scenario wel degelijk doordacht in elkaar zit, voelt The Rivals of Amziah King vaak volledig associatief en intuïtief. Plot is nauwelijks dwingend, er zijn hele sequenties die je zo uit de film zou kunnen tillen. Zoals wanneer Amziah en Kateri naar een basisschool worden geroepen omdat in een van de lokalen een bijennest is ontdekt. Er volgt een bijna screwball-achtige sequentie met bijrollen voor walkietalkies, een schoolbus en gaten in de weg. Is die scène overbodig? Het antwoord op die vraag is afhankelijk van wat je als het verhaal beschouwt.

Complexe identiteit
In zijn eerste rol in zes jaar bewijst Matthew McConaughey nog altijd een intrigerend personage te kunnen bouwen rond die joviale charme die zo ongeveer z’n handelsmerk is geworden. In veel films zou dat het schild zijn waar een ander personage doorheen moet breken. Hier niet. Deze film laat Amziah’s energie de energie van de film zijn. Vertrouwt erop dat we wel voelen wat zit wegstopt tussen de zinnen. Dat daarvoor geen intieme gesprekken nodig zijn, geen onthullingen over zijn verleden. Tussen de regels van schijnbaar triviale gesprekken zien we wie hij is.

Iets vergelijkbaars kun je zeggen over de locatie, Oklahoma. Hoewel stevig ingeklemd tussen klassieke zuidelijke staten als Texas, Arkansas en Missouri, is deze in 1907 gestichte staat nooit echt onderdeel geweest van de American South. Vóór dat jaar was het een reservaat voor inheems Amerikanen (de naam Oklahoma betekent in het Choctaw ‘rode mensen’). Nog weer daarvoor was het hele ontstaan van de staat Oklahoma voor de oorspronkelijke bewoners een ondenkbaar scenario. Niets daarvan zit expliciet in de film, maar in de manier waarop Patterson speelt met typisch zuidelijke clichés, in hoe hij het zwaartepunt van zijn verhaal verlegt, schuilt een portret van de complexe identiteit van Oklahoma.

Halverwege is er een gebeurtenis die de energie van de film vrij radicaal een andere kant op stuurt. Vanaf dat moment ligt de film op de schouders van acteur Angelina LookingGlass, en is het Kateri’s energie – bedachtzaam, kalm en onverzettelijk – die de energie van de film is. In dat deel zitten een paar minder geloofwaardige wendingen, maar ook een kleine, erg fijne rol van Kurt Russell als concurrerende honingmagnaat.

Ergens vroeg in de film neemt Amziah Kateri mee naar een potluck, nog zo’n typisch ding uit het Zuiden van de VS, waarbij mensen uit de gemeenschap samenkomen en een gerecht meenemen wat daar gedeeld wordt. Amziah leidt Kateri langs de buffettafel en vertelt bij elke aardappelpuree en stoof een anekdote die iets wezenlijks onthult over de bereider ervan.

Die scène is misschien wel het hart van de film, want The Rivals of Amziah King is bovenal een portret van een gemeenschap. Van de excentriekelingen, maar ook van de mensen die iets minder opvallen. Van hoe zo’n weefsel kan gaan rafelen, maar ook weer gehecht kan worden door vertrouwen in elkaar te durven hebben. Het is sentimenteel. Het is ont-zet-tend Amerikaans. Het is ook onweerstaanbaar.