Rambling Rose

Tijdens het 21ste filmfestival van Rotterdam gaat Rambling Rose in première. Sterren als Laura Dern (Wild at Heart) en Robert Duvall vertolken hoofdrollen in een door Martha Coolidge geregisseerde film. Wijlen Huub Bals, oprichter van het festival in de Maasstad, nam bepaalde gevoelens in de onderbuik altijd als maatstaf bij de beoordeling van films, zoals hij in bijna elk interview luid verkondigde. Rambling Rose zou hem vermoedelijk hebben kunnen bekoren, niet groots maar wèl ontzettend geil op sommige momenten.

Behalve genieten van een goed verhaal of meeslepende beelden is naar de film gaan ook: kijken naar mooie mensen. Ongestoord voyeurisme. Martha Coolidge speelt daarop in. Bij een groot aantal scènes in Rambling Rose kijken we mee over de schouders van personages, zijn we voyeur, en kijken naar Laura Dern, als Rose.

Haar lange ranke gestalte, de herinnering aan haar rol in Wild at Heart, haar uitstraling (om het netjes te zeggen) houden de aandacht vast, ook al zakt het verhaal ergens halverwege in als een mislukte cake. Wanneer Laura Dern een ouderwetse filmster was, dan zouden we Rambling Rose een Dern-vehikel hebben genoemd. Zij maakt Rambling Rose tot een bijzondere belevenis.

Het voyeuristisch element dat deze film kent, komt misschien het best tot uiting in de scène waarin vader (Robert Duvall) en zoon Hillyer hun dienstmeisje Rose met de auto volgen, zonder dat zij dat weet, in een klein stadje ergens in het Zuiden van Amerika, nabij het fraaie woonhuis van de familie Hillyer. (Het verhaalt speelt zich af in 1935.) Zij gaat op haar vrije dag op zoek naar mister right (de ware Jacob) met haar mooiste jurk aan, dat wil zeggen de meest strakke en blote jurk. Vader en zoon, allebei gefascineerd door Rose, verbazen zich over het gemak waarmee zij contact maakt met mannen. De kijker weet wel beter.

Vader Hillyer had de arme Rose in huis genomen als dienstmeisje om haar te beschermen tegen niet nader omschreven mannen die van haar een prostituée wilden maken. Rose, niet gewend aan een liefderijke omgeving, raakt nog meer in verwarring dan ze al is en wordt prompt verliefd op de vader. Als ze hem onstuimig haar gevoelens verklaart, lijkt het erop dat mr. Hillyer bezwijkt. Hij herneemt zich echter ferm en roept, geschrokken van zichzelf, naar de enigszins ontblote Rose: “Bedek die tiet!”, en stuurt het dienstmeisje naar haar kamer. Het is typerend dat we dit kolderiek tafereeltje meemaken door de ogen van zijn zoontje, Buddy Hillyer, die vader en dienstmeisje bespiedt in gezelschap van een al even geïnteresseerd zusje.

Niet lang daarna komt Rose ’s avonds bij Buddy in bed liggen (ze schelen ongeveer vijf jaar in leeftijd). Zij probeert hem te vertellen van haar verstoorde gevoelsleven. Buddy heeft daar nauwelijks aandacht voor, wel is hij zeer geïnteresseerd in het lichaam van Rose. De spanning is goed voelbaar gemaakt: je gaat een beetje op je stoel zitten draaien, de tenen krommen zich. Buddy zeurt net zo lang totdat hij Rose mag aanraken op allerlei verboden plaatsen. Hij doet dat met zoveel voortvarendheid dat het dienstmeisje klaarkomt, waardoor ze zich opnieuw ontzettend schuldig voelt en weer een reden heeft om in huilen uit te barsten. Vader èn zoon hebben nu allebei een geheim met Rose.

Eerst kunnen we lachen om Rose, zijn we vrolijk, voelen we misschien iets in de onderbuik of zijn we net als Buddy verliefd op Rose, maar dan wordt het Martha Coolidge menens en wordt de film steeds serieuzer. Rose wordt meer en meer slachtoffer. Moeder Hillyer weet fraai te verwoorden hoe de omstandigheden, geschapen door de slechte mannenmaatschappij, Rose rteeds maar weer nekken. De moeder van Buddy is een intellectuele voorvechtster van vrouwenbelangen en is op haar best wanneer zij op een gegeven moment Rose tegen haar man moet verdedigen.

Nadat vader Hillyer de naar liefde hunkerende Rose heeft weerstaan, stort zij zich in het uitgaansleven om daar haar geluk te beproeven. Menige vechtpartij tussen verschillende aanbidders is het gevolg. Op een zeker moment is de heer des huizen al het gedoe met Rose’s minnaars zat en wil hij haar eruit gooien, mrs. Hillyer probeert hem op andere gedachten te brengen. Wanneer Rose in het ziekenhuis belandt vanwege een longontsteking, stelt de dokter voor – hij kent de problemen die zich rondom Rose en haar vele aanbidders afspelen – om haar eileiders te verwijderen, waardoor alle promiscuïteit als sneeuw voor de zon zou verdwijnen. Het zou een gevaarlijke operatie zijn want de kans bestaat dat Rose er kort gezegd uit kan gaan zien als een Russische meerkampster, in ieder geval haar knappe fysiek zou kwijtraken. Samen met mevrouw Hillyer ben je ten zeerste verontwaardigd. Met een vlammend betoog weet zij in ieder geval haar man, die eerst wel voelde voor een dergelijke ingreep, ervan te overtuigen dat zo’n medische handeling waanzin zou zijn. (Het was moediger geweest van de makers van deze film als de operatie wel had plaatsgevonden. Maar Laura Dern met een snor durfden ze kennelijk niet aan.)

Het verhaal speelt zich af op het breukvlak tussen een oude en nieuwe moraal ten aanzien van seks en vrouwenbelangen. Martha Coolidge heeft de film er meer gewicht mee proberen te geven, maar Rambling Rose wint er niet veel mee. De eerste helft van deze productie is verontrustender dan het tweede tragische gedeelte, dat van stap tot stap voorspelbaar is, behalve wellicht de drastische ingreep die de dokter bij Rose voorstelt.

De film gaat uit als een nachtkaars wanneer de raamvertelling tot een einde komt. Rambling Rose wordt verteld vanuit het perspectief van Buddy die terugkijkt op zijn jeugd. De functie hiervan weet Coolidge in het geheel niet over te brengen. Sterker nog, de film heeft er twee einden door gekregen en dat is toch echt één te veel. Aan het slot van het door Buddy vertelde verhaal vindt de bruiloft van Rose plaats. Alle leden van de familie Hillyer moeten afscheid nemen van hun dienstmeisje dat waarschijnlijk niet met de juiste man gaat trouwen, dat is melancholiek genoeg. De beelden van een treurig kijkende Buddy, die vele jaren later slecht nieuws van zijn oude vader over Rose te horen krijgt, voegen daar niets aan toe.

Coolidge heeft uit alle macht geprobeerd de film ‘zwaarder’ te maken, zowel door het gebruik van een intellectuele raamvertelling, als door het benadrukken van Rose’s slachtofferrol. Rambling Rose was heel mooi geweest wanneer Martha Coolidge de luchtigheid waarmee de film inzet, had weten vast te houden. Als ze de angst voor oppervlakkig te worden versleten dapper had bestreden. Nu leunt de film te veel op de acteurs.
ARJAN BERBEN