Paper Trail

Meester-animator Don Hertzfeldt vat een heel mensenleven in schrijfsels en schetsen op vellen papier in Paper Trail. Groots in alle bescheidenheid.

Wat doe je als ouder met de eindeloze productie papier van een kind? Die onstuitbare stroom tekeningen, schetsen, kladjes, briefjes, boekjes en vouwsels? Je propt ze in een la, maakt een schifting en gooit – stiekem, laat ze het niet merken! – dingen weg. Bergt ze op in een doos, die naar zolder gaat, steeds dieper de krochten van je huis in.

Of je maakt er een klein meesterwerk van, zoals Don Hertzfeldt heeft gedaan met de korte animatiefilm Paper Trail.

Hertzfeldt geldt al decennia als een van de meest eigenzinnige meesters van de animatie. Zijn werk is rauw en minimalistisch, en tegelijk onmetelijk rijk aan ideeën en existentiële vertwijfeling. Hij doet vrijwel alles zelf, veelal met de hand, tot en met de distributie van zijn films aan toe. Zijn magnum opus is en blijft het drieluik World of Tomorrow (2015/2017/2020), samen ongeveer zo lang als een speelfilm, waarin een van Hertzfeldts karakteristieke stokpoppetjes tijdreist door wervelend geanimeerde werelden in eindeloos uiteenlopende stijlen. Een droogkomische duik in de nietigheid van de mens.

In vergelijking daarmee is Paper Trail een stuk minder groots en ambitieus – slechts veertien minuten lang, met een afgebakende stijl en één sturend concept. Maar alsnog weet Hertzfeldt binnen die bescheiden kaders te emotioneren, te verwonderen, aan het denken te zetten en vangt hij iets wezenlijks over het menselijk bestaan. Op de afgelopen editie van filmfestival SXSW won de film zowel de publieksprijs als de juryprijs voor beste korte animatiefilm.

Dat sturende concept is simpel samen te vatten: wat als we alles wat een mens in een leven tekent en schrijft op een rij zetten? We zien eerst klodders en spetters, dan krassen en strepen. Er verschijnen rudimentaire vormen – een gezicht, een zon. Dan: letters. Een naam, ‘Steven’, eerst nog zonder de laatste ‘e’, dan met, dan Stevie, dan toch weer Steven, nog weer later een achternaam erbij.

Er verschijnen cijfers, en de kinderlijke creativiteit maakt langzaam plaats voor structuur – essays en multiplechoice-vellen, met tussendoor hooguit een hartje in de kantlijn met een meisjesnaam erbij.

Meer zeggen zou zonde zijn – ervaar het zelf maar, voor slechts een paar euro en veertien minuten van je tijd kijk je weer even net iets anders naar het leven, naar jouw leven. Ik zal zelf in ieder geval voorlopig wat minder klakkeloos omspringen met de papierberg van mijn dochter.

Paper Trail is vanaf 1 mei 2026 te zien via Vimeo on Demand (eigen beheer).