Soldier’s Bones

In 1971 stuit beginnend Newsweek-journalist Alex Shimkin op een vreemd detail in de Vietnam-oorlog. Kasper Verkaik maakte een portret van zijn leven.

Op papier was Operatie Speedy Express een van de meest succesvolle Amerikaanse militaire campagnes van de Vietnam-oorlog. In december 1968 zouden meer dan tienduizend Vietcong-strijders zijn uitgeschakeld, aldus administratieve gegevens. Dus waarom vond beginnend journalist Alex Shimkin de operatie slechts in een voetnoot vermeld?

Dat was niet wat hem het meest verbaasde. Bij dat ‘uitschakelen’ (lees: doden) van meer dan tienduizend Vietcong-strijders was slechts een heel klein aantal wapens buitgemaakt. Shimkin, die al van jongs af aan was gefascineerd door militaire zaken én een uitstekend geheugen had voor details, wist dat een van de belangrijkste instructies aan militairen in elke oorlog is dat wapens van de vijand in beslag moeten worden genomen. Hij wist ook dat de Vietcong extreem goed bewapend was. Dus zoveel doden en zo weinig wapens: dat kon niet kloppen.

De documentaire Soldier’s Bones van Kasper Verkaik richt zich niet in de eerste plaats op het oplossen van dat raadsel, want de horror die daar plaatsvond is al decennia bekend: Amerikaanse militairen executeerden op grote schaal burgers om de cijfers op te krikken, zodat Amerikaanse politici die twijfelden over het voortzetten van de oorlog grotere budgetten zouden goedkeuren.

Verkaik interviewt getuigen, veelal mannen en vrouwen die toen aan de dood ontsnapten omdat ze erg jong waren (niet elke Amerikaan executeerde kinderen) of gewoon puur geluk hadden.

Tussen die interviews en Shimkins zoektocht naar de waarheid schetst Verkaik het leven van de journalist. Een jongeman die zich vanaf 1965 inzette voor de Amerikaanse burgerrechtenbeweging in Mississippi. Hij demonstreerde met Martin Luther King en werd meerdere keren gearresteerd. Een paar jaar later was Shimkin in Vietnam, waar hij collega-journalisten verbaasde met zijn gedetailleerde kennis over militaire eenheden.

Shimkins chef bij Newsweek was ervan overtuigd dat het verhaal een Pulitzerprijs zou opleveren. Het liep anders en dat had alles te maken met een publiek dat genoeg had van wat de Amerikanen hadden uitgevreten in Vietnam. Als je maar genoeg mensen vermoordt, telt niemand meer. Dat was de wrange waarheid die Shimkin moest wegslikken.

Inmiddels is dit met de genocide in Gaza op nog veel grotere schaal realiteit geworden. Maar de horror in Soldier’s Bones speelt zich voornamelijk een halve eeuw geleden af en toen waren publiek en journalistiek nog niet zo murw geslagen. Daar is het nog steeds zo’n bizar gegeven dat het Verkaiks documentaire een beetje overstemt. Dat moet eigenlijk ook, want daar was het Verkaik ongetwijfeld om te doen: zodat dit krankzinnig onrechtvaardige verhaal opnieuw gehoord wordt.