Batik, Beats & Bumbu

Voor de derde generatie Nederlanders met een Indonesische achtergrond betekent de Indonesische cultuur iets anders dan voor hun ouders.

Zou je het zo kunnen stellen? Dat een eerste generatie emigranten liever zwijgt nadat men zich door welke omstandigheden dan ook gedwongen zag te vertrekken? Dat een tweede generatie vragen begint te stellen en een derde generatie nieuwsgierig wordt naar de afkomst? Beetje grof gesteld?

Kritische vragen over de geschiedenis van Nederlands-Indië zijn de afgelopen decennia herhaaldelijk in documentaires gesteld. Noodzakelijke vragen. Indië verloren… (2023), Indisch zwijgen (2022), Onze jongens op Java (2019). Omdat over veel dingen werd gezwegen, zowel binnen families als door de Nederlandse staat, was het onvermijdelijk dat die stilte doorbroken ging worden. Of zou iemand denken dat een onverwerkt verleden wel gezond is?

Pijn en zwijgen zijn in Batik, Beats & Bumbu van Claire Pijman in de gesprekken wel op de achtergrond aanwezig. Omdat vrijwel iedereen er binnen families mee te maken heeft gehad. Maar de film wil vooral een nieuwe generatie portretteren: jongeren die al lange tijd wisten dat ze een Indische achtergrond hadden, maar ook jongeren die dat pas later ontdekten en nieuwsgierig zijn geworden naar de cultuur die hen direct of indirect gevormd heeft.

Jongeren ook die best willen weten wat het historische verhaal van hun familie is, maar die vooral ook de afgelopen jaren zijn gaan ontdekken wat die cultuur dan is die ze met zich meedragen. Een mode-atelier dat decoratietechniek batik gebruikt voor eigentijdse mode. Een dj die met de oprichting van platenlabel Jiwa2 Indonesische popmuziek uit de jaren zeventig en tachtig wil uitlichten. De Indonesische keuken die voor een groot deel al vegan en vegetarisch was toen Hollanders nog runderen voor ontbijt aten. Een band die in hun muziek een fusion van “talen, stijlen en generaties” wil realiseren.

Dat werkt aanstekelijk. Want kom maar op met die fantastische gerechten. Bovendien is het mooi om te zien hoe mensen een manier vinden om licht om te gaan met een verleden dat zoveel zwaarte kent. Wel lijkt de documentaire daardoor soms alleen maar gezellig en een uitstalkast van mooie en lekkere dingen. Maar hier klinkt ook het cynisme en de ervaring dat elke documentaire over dat gedeelde verleden in wezen vooral over pijn gaat.

Batik, Beats & Bumbu is niet zo’n film en het zegt iets dat je bijna aan de energie en het optimisme van de film moet wennen. Zo gewend zijn we dus geraakt aan het drama. Wat niet wegneemt dat er nog steeds heel veel over het historische onrecht van het kolonialisme niet gezegd is.